mały|Transport drogowy (1988) Transport drogowy – jedna z gałęzi transportu, w której ładunki i pasażerowie przemieszczają się po drogach lądowych przy pomocy kołowych środków transportu (np. pojazdów samochodowych). Usługi transportowe odbywające się z wykorzystaniem tej gałęzi transportu świadczone są przez przewoźników drogowych.
Do zalet transportu drogowego zalicza się m.in. możliwość dowiezienia ładunku lub pasażera bezpośrednio na miejsce przeznaczenia (wysoka dostępność tzw. zasada „od drzwi do drzwi”). Natomiast wady to m.in. energochłonność i szkodliwy wpływ na środowisko naturalne.
Gałąź ta posiada najbardziej rozbudowaną sieć dróg.
Charakterystyka Transport samochodowy jest jedną z najważniejszych gałęzi transportu. Przykładowo w krajach UE-27 odpowiada on za 45,6% wykonanej pracy przewozowejDane za rok 2006 na podstawie „”.. Poniższa tabela prezentuje jego wybrane charakterystyki dla wybranych państw. + Wybrane charakterystyki transportu drogowego dla wybranych państw świata Charakterystyka EU-27(2005) USA(2005) Japonia(2005) Chiny(2005) Rosja(2006) Polska(2007) Drogi twarde(długość)1000 km 5000Dane szacunkowe. 6430 942 1931 722 258,9 Drogi twarde(gęstość)km/100 km² 115,6 66,8 249,3 20,1 4,23 82,8 Autostrady(długość)1000 km 61,6 194,5 17 41 29 0,66 Autostrady(gęstość)km/100 km² 1,42 2,01 4,5 0,43 0,17 0,2 Praca przewozowa(ładunki)mld tkm 1887,6 1888,2 335,0 869,3 200,9 159,5 Praca przewozowa(ładunki)udział procentowy 45,6% 32,9%Tylko międzymiastowy ruch ciężarowy. b.d. 10,8% 4,2% 59,7% Praca przewozowa(pasażerowie)samochody osobowemld pkm 4601,7 7253,5Uwzględniając lekkie ciężarówki i samochody dostawcze. 738,0Uwzględniając pojazdy lekkie. 929,2Połączono z komunikacją autobusową i trolejbusową. b.d. patrz niżej Praca przewozowa(pasażerowie)autobusy/autokary/trolejbusymld pkm 522,6 226,8 88,0 patrz wyżej 138,8 27,4Tylko transport zarobkowy, z wyłączeniem transportu miejskiego. Połączono z samochodami. Wliczono jedynie przedsiębiorstwa zatrudniające przynajmniej 9 osób.
Typy transportu drogowego Ustawa o transporcie drogowymUstawa z dnia 6 września 2001 (). w rozdziale 1, art. 4 wprowadza podziały transportu drogowego: według kryterium działalności gospodarczej: transport zarobkowy transport niezarobkowy – prowadzony na potrzeby własne według kryterium terytorialnego krajowy transport drogowy – transport zarobkowy charakteryzujący się tym, że całość przewozów odbywa się przy zastosowaniu pojazdów samochodowych lub zespołów pojazdów zarejestrowanych w kraju, na drodze, której początek, koniec oraz trasa przejazdu znajdują się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. międzynarodowy transport drogowy – podobne wymagania jak w transporcie krajowym z tą różnicą, że punkt początkowy lub docelowy może znajdować się poza granicami kraju.
Transport drogowy może być częścią składową mieszanych gałęzi transportu, takich jak: transport kombinowany, transport bimodalny, transport multimodalny, transport intermodalny czy też transport współmodalny. Jest również elementem transportu miejskiego.
Infrastruktura mały|Infrastruktura transportu drogowego Na infrastrukturę drogową składają się następujące pozycjeRozporządzenie Komisji (WE) nr 851/2006 z dnia 9 czerwca 2006 r. określające pozycje, które należy uwzględnić pod poszczególnymi nazwami w planach kont, stanowiące załącznik I do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1108/70 ().: grunt, roboty drogowe przed ułożeniem nawierzchni, roboty związane z nawierzchnią i pomocnicze, konstrukcje budowlane: mosty, przepusty, wiadukty, tunele, budowle chroniące przed lawinami i spadającymi skałami, osłony śniegowe itd., przejazdy kolejowo–drogowe, znaki drogowe i urządzenia sygnalizacyjne i łącznościowe, urządzenia świetlne, urządzenia do poboru opłat, parkometry, budynki wykorzystywane przez dział infrastruktury. Infrastrukturę transportu samochodowego podzielić można analogicznie jak infrastruktury innych gałęzi transportu na infrastrukturę liniową (drogi) i punktową – np. węzły drogowe, przystanki autobusowe, centra logistyczne i punkty przeładunkowe, jak również mające charakter pomocniczy, np. parkingi, stacje benzynowe, myjnie samochodowe czy też stacje kontroli pojazdów lub stacje obsługi pojazdów (warsztaty).
Infrastruktura liniowa
Podstawowy podział dróg obejmuje drogi gruntowe i drogi twarde. Inna klasyfikacja zakłada podział na ogólnodostępne na określonych warunkach drogi publiczne oraz drogi niepubliczne (wewnętrzne, prywatne).
Oprócz tego wyróżnić można jeszcze trzy podziały dróg publicznych, według następujących kryteriów: Kryterium funkcji w sieci drogowejNależy zauważyć, iż dla krajów innych, niż Polska, kryterium funkcji może wyróżniać inne drogi, np. drogi międzystanowe w Stanach Zjednoczonych.: krajowe – mogące stanowić również odcinki dróg międzynarodowych wojewódzkie powiatowe gminne lokalne miejskie (ulice) zakładowe Kryterium stopnia dostępności i obsługi przyległego terenu: autostrady – dostęp do nich jest zapewniony wyłącznie dla pojazdów samochodowych przez węzły na przecięciach z wyselekcjonowanymi drogami publicznymi, ruch bezkolizyjny, zawsze wyposażone we dwie, trwale rozdzielone jezdnie jednokierunkowe drogi ekspresowe – dostęp zapewniony jest przez węzły, jak i przez skrzyżowania jednopoziomowe, dopuszcza się kolizje, które mogą wystąpić na jednopoziomowych skrzyżowaniach lub przecięciach z niektórymi drogami publicznymi, może być drogą dwu lub jednokierunkową, zależnie od wielkości natężenia ruchu drogi ogólnodostępne (jedno- lub dwujezdniowe) – wszystkie pozostałe, które można zaliczyć do dróg na podstawie pierwszego kryterium Kryterium kwalifikacji technicznej: klasy I – autostrady i drogi o podobnych parametrach (np. międzynarodowe) klasy II – magistrale przeznaczone wyłącznie dla pojazdów samochodowych klasy III – drogi jednojezdniowe, ruch mieszany o znaczeniu ogólnokrajowym lub międzynarodowym klasy IV – ruch mieszany o znaczeniu regionalnym lub wewnątrz-regionalnym klasy V – drogi lokalne
Środki transportu mały|upright=1.2|Środki transportu
Podstawowy podział środków transportu obejmuje środki przeznaczone do przewozu osób oraz środki przeznaczone do przewozu ładunków. Aczkolwiek należy zauważyć, iż środki zaliczane do pierwszej grupy zazwyczaj posiadają pewną przestrzeń przeznaczoną na transport ładunków i vice versa. Istnieją również rozwiązania pośrednie – pojazdy przystosowane do przewozu zarówno osób, jak i ładunków (samochody towarowo-osobowe).
Środki transportu do przewozu osób podzielić można na indywidualne środki transportu oraz środki transportu zbiorowego. Do pierwszej grupy można zaliczyć np. rowery, motorowery, motocykle, urządzenia transportu osobistego, hulajnogi elektryczne oraz samochody osobowe. Do drugiej natomiast autobusy (wszelkich rozmiarów od mikrobusów, po autobusy duże), autokary oraz trolejbusy. Specyficzną funkcję w indywidualnych przewozach osób pełnią taksówki. Innym ciekawym środkiem transportu wykorzystywanym do przewozu osób jest autobus torowy. Łączy on niektóre zalety transportu szynowego i transportu drogowego. Na uwagę zasługuje również koncepcja car-poolingu mająca na celu zwiększenie ilości osób przemieszczających się jednocześnie w jednym środku transportu, co przyczynia się do ograniczenia efektu kongestii na drogach (szczególnie w miastach), a tym samym do ograniczenia negatywnego wpływu na środowisko naturalne.
Środki transportu do przewozu ładunków to m.in. wszelkiego rodzaju samochody dostawcze, samochody ciężarowe (o nadwoziu uniwersalnym, specjalizowanym albo specjalnym), ciągniki oraz pociągi drogowe. Wyróżnia się trzy technologie przewozu ładunków: uniwersalną, specjalizowaną i zunifikowaną. W zależności od przystosowania do określonej technologii, poszczególne pojazdy posiadają różnice w budowie.
Inny podział środków transportu uwzględnia pojazdy silnikowe oraz pojazdy bezsilnikowe (przyczepy i naczepy).
Spośród środków transportu drogowego o znaczeniu raczej historycznym wyróżnić można pojazdy zaprzęgowe.
Wytwarzaniem kołowych środków transportu zajmuje się przemysł środków transportu.
Uwarunkowania prawne
Transport drogowy jest jedną z bardziej uregulowanych prawnie sfer działalności człowieka. Jest obiektem regulacji szeregu konwencji międzynarodowych, jak również prawodawstwa krajowego.
Konwencje i regulacje międzynarodowe Konwencja wiedeńska o ruchu drogowym, , , . – regulująca zasady poruszania się po drogach Konwencja CMR. – określająca wzór międzynarodowego listu przewozowego Konwencja ADR. – dotycząca transportu materiałów niebezpiecznych Konwencja TIR. – dotycząca tranzytu towarów samochodami ciężarowymi w transporcie międzynarodowym Konwencja ATP. – dotycząca przewozów towarów szybko psujących się Konwencja AETR. – dotycząca czasu pracy kierowców Umowa INTERBUSRatyfikowana przez Polskę dnia 15 kwietnia 2003 i obowiązująca od 1 lipca 2003 (). – dotycząca międzynarodowych przewozów pasażerskich
Regulacje krajowe Z regulacji krajowych na terenie Polski wyróżnić można: Ustawa o transporcie drogowym – regulująca zasady prowadzenia zarobkowego transportu drogowego oraz zasady działania Inspekcji Transportu Drogowego Ustawa „Prawo przewozowe”Ustawa z dnia 15 listopada 1984 (). – określająca wzory listu przewozowego, innych dokumentów oraz zasady zawierania umów o przewóz Ustawa o czasie pracy kierowcówUstawa z dnia 16 kwietnia 2004 (). – będąca dopełnieniem konwencji AETR
Oprócz powyższych wymienić można również kodeksy drogowe, które regulują zasady poruszania się po drogach – zarówno pod względem organizacyjnym, jak i technicznych wymagań stawianych pojazdom.
Organizacje Jedną z ważniejszych międzynarodowych organizacji skupiających podmioty związane z transportem drogowym (np. krajowe zrzeszenia transportu drogowego, producenci pojazdów) jest założona w 1948 roku Międzynarodowa Unia Transportu DrogowegoAng. International Road and Transport Union skr. IRU.. Skupia ona 180 członków z 74 państw i odpowiada m.in. za reprezentowanie interesu przewoźników drogowych, jak również jest międzynarodowym poręczycielem karnetów TIR.
Oprócz działalności organizacji międzynarodowych, istnieją także firmy, które zwracają uwagę na istotne aspekty infrastruktury drogowej oraz warunki sprzyjające kierowcom. Poprzez analizy i rankingi badają one m.in. jakość dróg, bezpieczeństwo oraz dostępność udogodnień dla uczestników ruchu drogowego. Przykładem takich inicjatyw jest opracowanie rankingu miast przyjaznych kierowcom, który pozwala lepiej zrozumieć wyzwania, przed jakimi stoją użytkownicy dróg w różnych regionach.
Transport drogowy a środowisko i klimat Transport jest ważnym źródłem emisji gazów cieplarnianych. W UE prawie 30% emisji pochodzi z sektora transportowego, z czego aż 72% z transportu drogowego. Największym źródłem emisji w transporcie drogowym są samochody osobowe (60,7%).
Nadmiar gazów cieplarnianych w atmosferze prowadzi do podnoszenia się temperatury na ziemi, a co za tym idzie – zmian klimatycznych. Gazy cieplarniane emitowane przez pojazdy spalinowe to przede wszystkim ozon troposferyczny i dwutlenek węgla. Wielkość emisji zależy od rodzaju napędu. Pojazdy napędzane dieslem emitują kilkanaście razy więcej szkodliwych pyłów od pojazdów z silnikiem benzynowym. Aż 50% diesli jeżdżących po polskich drogach diesli emituje więcej dwutlenku węgla, niż jest to deklarowane przez producentów i sprzedawców pojazdów.
Wpływ emisji z pojazdów drogowych z silnikiem spalinowym (szczególnie z silnikiem Diesla) na środowisko Podział ze względu na rodzaj zanieczyszczenia: Tlenki azotu () tworzą m.in. związki kwasowe, które po przedostaniu się z powietrza do wody i gleby zakwaszają je, negatywnie wpływając na całe ekosystemy. Związki kwasowe hamują/uniemożliwiają wzrost i rozwój roślin. Dotyczy to również roślin uprawnych, czyli poziom zanieczyszczenia powietrza przekłada się m.in. na ilość i jakość pożywienia roślinnego dla ludzi.