6 Pułk Ułanów Kaniowskich (6 puł.) – oddział kawalerii Wojska Polskiego II RP.

6 pułk ułanów nawiązywał do tradycji 6 pułku ułanów II Korpusu Polskiego i pułku kawalerii przy 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego; brał udział w szarży pod Jazłowcem. Jego pokojowym garnizonem był Stanisławów. Swoje święto obchodził 11 maja w rocznicę szarży pod Kaniowem.

Formowanie i walki pułku Pułk powstał w 1917 w ramach II Korpusu Polskiego w Rosji. Przestał istnieć 12 maja 1918 po bitwie z Niemcami pod Kaniowem. 18 listopada 1918 generał Bolesław Roja polecił rotmistrzowi Ryszardowi Gieszkowskiemu-Wolff-Plottegg zorganizować w Rzeszowie pułk ułanów Ziemi Rzeszowskiej (1 i 2 szwadron) i w Jarosławiu (3 szwadron). Na stanowisko dowódcy 3 szwadronu został wyznaczony rotmistrz Stanisław Riess de Riesenhorst. Pułk miał być organizowany na bazie c. i k. pułków ułanów nr 3 i 6.

Pułk został ponownie sformowany w grudniu 1918. Powstał z połączenia 6 pułku ułanów Jazdy Lwowskiej z 6 pułkiem ułanów zorganizowanym w Odessie.

Pułk nawiązywał do tradycji 6 pułku ułanów Księstwa Warszawskiego i 6 pułku ułanów Dzieci Warszawskich walczącego w wojnie z Rosją w 1831.

Pułk brał udział w wojnie z bolszewikami walcząc pod Michnowem, Zasławiem, Nowo Konstantynowem, Kumanowicami i Łysą Górą. Obsada personalna pułku w 1920StanowiskoStopień, imię i nazwiskoDowódca pułkumjr/ppłk Stefan Cieńskippłk Stefan GrabowskiAdiutant pułkuppor. Jerzy KwiatkowskiLekarzpor. lek. Ozjasz FeigLekarz wet.rtm. lek. wet. Jan ZawidzkiLekarz wet.por. podlek./lek. wet. Antoni PiskozubDowódca I dywizjonurtm. Gustaw Zawadzkippłk Stanisław Pomiankowskimjr Stanisław MuellerDowódca II dywizjonurtm./ppłk Stanisław Pomiankowskimjr Roman SafarDowódca 1 szwadronupor. Marian Kołaczkowski (ranny 20 VII)por. Jerzy Kwiatkowski (ranny 24 VII)rtm. Eugeniusz KownackiDowódca 2 szwadronurtm. Witold CieślińskiDowódca plutonuppor. Adam HeydilDowódca plutonuppor. Józef HohendorffDowódca plutonuppor. Witold VogtmanDowódca 3 szwadronupor./rtm. Henryk Adamkiewiczrtm. Kazimierz Marceli Grocholskiwz por. Wacław Pasterczykwz ppor. Adam GołębskiDowódca 1 plutonuppor. Witold Sulimirski († 23 IX)Dowódca plutonupchor. Edward RozwadowskiOficer szwadronupor. HarliczekOficer szwadronuppor. Antoni ŁączyńskiOficer szwadronupchor. Aleksander SwieykowskiDowódca 4 szwadronurtm. Eryk PfannDowódca plutonuppor. Stanisław CieńskiDowódca szwadronu kmrtm. Oskar StatkiewiczDowódca plutonuppor. Edmund KrzyżanowskiDowódca plutonuppor. Zbigniew TurskiDowódca plutonuppor. Franciszek HeydilOficer pułkurtm. Kazimierz SuskiOficer pułkurtm. Otton WeldonOficer pułkupor. Jan CzeczaOficer pułkuppor./por. Bohdan Jakubowski († 14IV)Oficer pułkuppor. Teodor KotowiczOficer pułkuppor. PaciorkowskiOficer pułkuppor. Karol RudnickiOficer pułkuppor. Józef RybkaOficer pułkuppor. Andrzej SapiehaOficer pułkuppor. Tadeusz Wiśniewski

Mapy walk pułku

Kawalerowie Virtuti Militari 40x40px|left Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920rtm. Henryk Adamkiewiczplut. Stanisław Berowskiułan Stanisław Bronikowskirtm. Witold Cieśliński nr 45plut. Kasper Dubajułan Franciszek Gnyp nr 3102rtm. Kazimierz Marceli Grocholski nr 349plut. Maksymilian Klimczukrtm. Marian Kołaczkowskiułan Jakub Kowalskiułan Kazimierz Kubiczułan Józef Mazurkiewiczplut. Paweł Mechkpr. Jan Młynarczykułan Andrzej Pomarańskiś.p. por. Franciszek Sawickist. ułan Henryk Sikorski nr 3513ś.p. plut. Zygmunt Szpiegel nr 3494ś.p. por. Witold Sulimirski nr 904wachm. Karol Śliwiński nr 3493por. Aleksander Świeykowski nr 3492plut. Ludwik Tworek nr 3497kpr. Franciszek Wąchała nr 3511kpr. Józef Wnuk nr 3498rtm. Tadeusz I Zieliński nr 6735

Pułk w okresie pokoju Po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej pułk pozostawał na linii demarkacyjnej. 26 stycznia 1921 pomaszerował do rejonu Ożydowa, gdzie pozostawał w odwodzie 6 Armii. 14 maja 1921 pułk odjechał z Ożydowa transportem kolejowym do Stanisławowa. Do czasu zakończenia pełnego remontu koszar pododdziały stacjonowały w okolicznych wsiach. W latach 1921–1924 pułk wchodził w skład VI Brygady Jazdy, a wraz ze zmianą terminu „jazda” na „kawaleria" wszedł w skład 6 Samodzielnej Brygady Kawalerii. Wiosną 1937 brygada ta została przeformowana w Podolską Brygadę Kawalerii, a 6 pułk Ułanów Kaniowskich pozostał w jej składzie.

Koszary

Od 14 maja 1921 pułk stacjonował w Stanisławowie, w poaustriackim kompleksie koszarowym, w jego zachodniej części. Ze względu na duże zniszczenia, kontynuowano remont koszar jeszcze przez pewien czas po przyjeździe 6 pułku ułanów. Z początkiem 1922 w Stanisławowie stacjonowały jedynie szwadrony: ckm i techniczny oraz szkoła podoficerska i dowództwo pułku, a być może też również skadrowany szwadron zapasowy. W tym czasie 2. i 4 szwadron stacjonowały w Kołomyi, a 3 szwadron w Tłumaczu. 1 szwadron stacjonował w Rohatynie w „fatalnych warunkach kwaterunkowych”. Część żołnierzy spała na siennikach rozłożonych bezpośrednio na podłodze budynku szkolnego, pozostali zaś kwaterowali po zmieniających się co jakiś czas mieszkaniach prywatnych. Szwadron nie miał dostępu do łaźni, stajnie były urządzone prowizorycznie, a mały plac ćwiczeń uniemożliwiał szkolenie całego szwadronu naraz. Wraz z ukończeniem remontu, do Stanisławowa przenoszone były detaszowane pododdziały. 26 stycznia 1922 przybył 3 szwadron z Tłumacza, a 29 marca szwadrony z Kołomyi. Te ostatnie weszły w budynki zajmowane wcześniej przez I/11 pap. 23 maja do Stanisławowa przybył 1 szwadron i od tego momentu cały 6 pułk Ułanów Kaniowskich stacjonował w jednym kompleksie koszarowym.

Dawne koszary 6 pułku Ułanów Kaniowskich to obecnie (2020) posesja przy ul. Nacjonalnoj Hwardji 3. Do dziś przetrwały dwa koszarowce. Są one zajmowane przez Wydział Podkarpacki Narodowej Akademii Spraw Wewnętrznych. W 2019 rozebrano podobny trzeci budynek koszarowy, stojący na posesji nr 14. W jego miejscu rozpoczęto budowę bloków mieszkalnych.

Konie Konie starano się grupować według maści w poszczególnych pododdziałach według następującego schematu: 1 szwadron – jasnogniade, 2 szwadron – kare, 3 szwadron – kasztany, 4 szwadron – ciemnogniade, szwadron ciężkich karabinów maszynowych – poszczególne maści grupowane w ramach plutonów, pluton łączności – szpakowate, pluton trębaczy – konie siwe. W 1928 dokonano wymiany koni pomiędzy oddziałami brygady i w pułku zaczęła dominować maść gniada.

thumb|Podolska BK w 1938 Pułk w planie mobilizacyjnym „S”Nazwa pododdziałuMiejsce mobilizacjiTermindowódca pułku z drużynąStanisławówalarmpluton łączności1÷4 szwadronyszwadron karabinów maszynowychszwadron pionierów nr 108szwadron kawalerii nr 417pluton ckm nr 417Kwatera Główna nr 106 (I eszelon)alarmKwatera Głowna nr 106 (II eszelon)4poczta polowa nr 444Sąd polowy nr 1064uzupełnienie do czasu „W”5kolumna taborowa nr 6746kolumna taborowa nr 6638kolumna taborowa nr 68112kolumna taborowa nr 6648uzupełnienie dla szwadronu pionierów nr 1085szwadron marszowy 1/6 puł.18pluton marszowy nr 1/4130szwadron zapasowyalarm-15PKU BuczaczBuczacz2pluton marszowy szw. pionierów nr 1/108 Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939StanowiskoStopień, imię i nazwiskodowódca pułkupłk Stefan Juliusz Marian LiszkoI zastępca dowódcyppłk Włodzimierz Gilewskiadiutantp.o. chor. Tadeusz Antoni Brablecnaczelny lekarz medycynykpt. dr Franciszek Jakóbczakstarszy lekarz weterynariimjr Antoni PiskozubII zastępca dowódcy (kwatermistrz)mjr Zenon Jan Słowińskioficer mobilizacyjnymjr Władysław Letyńskizastępca oficera mobilizacyjnegortm. adm. (kaw.) Stanisław Stankiewiczoficer administracyjno-materiałowyrtm. Jan Jarosław Nowakowskioficer gospodarczykpt. int Jan I Ostrowskioficer żywnościowypor. Gustaw Goltzdowódca plutonu łącznościpor. Stanisław Kaczorowskidowódca plutonu kolarzyvacatdowódca plutonu ppanc.por. Feliks Szymańskidowódca 1 szwadronupor. Alfons Stanisław Rogowskidowódca plutonuppor. Stanisław Bentkowskidowódca plutonuchor. Mikołaj Stanisław Buczakdowódca 2 szwadronup.o. por. Wacław Jankowskidowódca plutonuppor. Tadeusz Antoni Czesław Dietrichdowódca 3 szwadronurtm. dypl. Andrzej Hlawatydowódca plutonupor. Zbigniew Jan Bojanowskidowódca plutonupor. Leopold Cyryl Hrycekdowódca 4 szwadronurtm. Stefan Kajderowiczdowódca plutonupor. Ernest Henryk Mullerdowódca plutonuppor. Zdzisław Bronisław Ekkertdowódca szwadronu kmrtm. Władysław I Domiszewskidowódca plutonupor. Lucjan Marchewkadowódca plutonuppor. Zbigniew Dziekońskidowódca szwadronu zapasowegortm. Władysław Trzecieskizastępca dowódcyvacatna kursiertm. Józef Staniszewkina kursiepor. Eugeniusz NiemirowskiSzkoła podoficerska ckm Podolskiej BKkomendant szkołyrtm. Czesław Pomorski

6 puł. w kampanii wrześniowej Mobilizacja 6 pułk ułanów rozpoczął mobilizację alarmową w dniu 27 sierpnia o godz.18.00 w Stanisławowie w grupie zielonej. W trakcie mobilizacji alarmowej zmobilizowano: 6 pułk ułanów w organizacji wojennej i na etatach wojennych, w czasie od Z+24 do Z+36, szwadron pionierów nr 6, w czasie Z+36, szwadron łączności nr 6, w czasie Z+36, pluton sanitarny konny typ I nr 86, w czasie Z+42, kolumna taborowa kawaleryjska typ II nr 641, w czasie A+48.

W I rzucie mobilizacji powszechnej do 5 dnia jej trwania zmobilizowano: szwadron marszowy nr 1 Podolskiej Brygady Kawalerii (6 pułku ułanów), uzupełnienie marszowe szwadronu pionierów nr 6, uzupełnienie marszowe szwadronu łączności nr 6, Ośrodek Zapasowy Podolskiej Brygady Kawalerii, do 7 dnia jej trwania.

6 pułk ułanów mobilizował swoje szwadrony w okolicznych wsiach. 29 sierpnia 1939 mobilizacja została zakończona, a pułk osiągnął gotowość marszową. 30 sierpnia w Stanisławowie i Chryplinie 6 puł. został załadowany do transportów kolejowych i wyruszył w kierunku północno-zachodnim trasą przez: Lwów, Kraków, Częstochowę, Koluszki i Wrześnię. 6 puł. wyładowano na stacji Czerniejewo koło Wrześni, gdzie przybył 1 września. W trakcie jazdy transporty pułku były bombardowane przez niemieckie lotnictwo, pułk nie poniósł strat.

Działania bojowe W kampanii wrześniowej 1939 pułk walczył w składzie Podolskiej BK podległej Armii „Poznań” pod Uniejowem, Jankowem, Starym Polesiem, Sierakowem, Laskami i Wólką Węglową oraz brał udział w obronie Warszawy.

Walki osłonowe i odwrotowe w Wielkopolsce Po wyładowaniu w Czerniejewie 6 puł. przeszedł na postój w rejonie Marzenin, Noskowo, Graby. 2 września do pułku dołączyła jako wsparcie 1 bateria 6 dywizjonu artylerii konnej. O godz.20.00 6 puł. wraz z 1/6 dak wyruszył poprzez Neklę, Siedlec, Kostrzyn, Swarzędz i Poznań nocnym marszem celem zluzowania oddziałów 14 Dywizji Piechoty zajmujących pozycje na zachodnich przedpolach Poznania. Przed świtem 3 września zajął rejon Skórze, Plewiska w odwodzie Podolskiej BK. 3 i 4 szwadrony stanęły w rejonie starych fortów jako czaty.

Zgodnie z rozkazem dowódcy Armii „Poznań” gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby 4 września o godz.2.00 Podolska BK podjęła odwrót z rejonu Poznania przechodząc na wschodni brzeg rzeki Warty. Około godz.8.00 6 puł. dotarł do rejonu Kobyle Pole, folwark Zawada, stanowił odwód dowódcy Podolskiej BK. Na zachodnim brzegu Warty pozostał 3 szwadron w forcie jako wysunięte ubezpieczenie brygady. Po zapadnięciu zmroku 4 września na rozkaz dowódcy armii brygada podjęła dalszy marsz do lasów na północ od Nekli. 6 puł. z 1/6 dak miał zadanie zamknąć szosę na Gniezno obsadzając wieś Wierzyce na ubezpieczonym postoju. Przy odejściu z linii Warty wysadzono mosty na Warcie. Pułk przybył do wsi Wierzyce 5 września przed świtem. Tego dnia o godz.22.00 rozpoczęto dalszy marsz przez lasy powidzkie do Kleczewa. 6 września rano, po 40 kilometrowym marszu 6 puł. wraz z 1/6 dak osiągnął rejon postoju: Słowikowo, Przybrodzie, Zieleń. Pułk został zbombardowany przez niemieckie lotnictwo, w wyniku nalotu rannych zostało 2 ułanów. Pułk ubezpieczał brygadę od północnego zachodu, obsadzając szwadronami przesmyki jezior.