Michał Spisak

Michał Spisak (ur. 14 września 1914 w Dąbrowie Górniczej, zm. 28 stycznia 1965 w Paryżu) – polski kompozytor głównie utworów instrumentalnych, stanowiących przykład neoklasycyzmu.

Życiorys Jako dziecko został dotknięty chorobą Heinego-Medina, która na całe życie naznaczyła go kalectwem„Cierpienie było niejako wpisane w jego życie” – wspominał Spisaka Lutosławski, mając na myśli nie tylko chorobę z dzieciństwa, ale też dręczące kompozytora problemy zdrowotne czy znaczącą utratę wzroku pod koniec życia. https://web.archive.org/web/20200319192743/https://kultura.onet.pl/muzyka/wywiady-i-artykuly/michal-spisak-prostota-piekno-przyjemnosc/rnvshw3.. Pierwsze lekcje gry na skrzypcach pobierał w mieście rodzinnym, profesjonalną edukację odebrał w Szkole Muzycznej im. M. Karłowicza w Warszawie. Wyjazd do Warszawy miał także dodatkowy wymiar – ojciec Spisaka borykał się z poważnym problemem alkoholowym i matka chciała oszczędzić synowi dojrzewania w trudnych warunkach.

O początkowym etapie edukacji młodego Spisaka wiadomo niewiele. Muzyka musiała go jednak na tyle zafascynować, że zdecydował się podjąć studia muzyczne. Mając szesnaście lat powrócił w rodzinne strony i w 1930 roku rozpoczął naukę w Śląskim Konserwatorium Muzycznym w Katowicach w zakresie kompozycji i gry na skrzypcach. Podczas studiów cieszył się opinią zdolnego skrzypka (mimo swojej niepełnosprawności wykonywał tak trudne utwory jak np. Mity Karola Szymanowskiego) oraz dobrze zapowiadającego się kompozytora. Ambitny i zdolny student nie był szczególnie zadowolony z zajęć kompozycji u Aleksandra Brachockiego, pobierał więc również prywatne lekcje u Kazimierza Sikorskiego. W latach 1936–1937 jeździł więc regularnie do Warszawy na spotkania z profesorem – i to właśnie jego uważał później za „właściwego” przewodnika po kompozycji okresu studiów. Po ukończeniu Konserwatorium z wynikiem bardzo dobrym z odznaczeniem, Spisak dostał stypendium Śląskiego Towarzystwa Muzycznego na studia kompozytorskie w Paryżu. Fakt ten wpłynął na całe jego przyszłe życie – wyjeżdżając w 1937 roku z Polski, nie przypuszczał, że Francja stanie się jego drugą ojczyzną, w której pozostanie do końca życia.

Emigracja Po wybuchu II wojny światowej kompozytor przeniósł się w 1940 roku do Grenoble, a następnie do Voiron – niewielkiej miejscowości na południu Francji. Jeszcze przed wojną rozpoczął działalność w Stowarzyszeniu Młodych Muzyków Polaków w Paryżu, w 1939 roku zostając jego wiceprezesem, a od 1950 roku prezesem. Po wojnie i powrocie do Paryża ożenił się w 1955 roku z Francuzką Andrée Thibault, która była ważnym wsparciem w trudnych dla kompozytora chwilach. Na emigracji Spisak zaangażował się w popularyzację muzyki polskiej we Francji organizując koncerty, biorąc udział w dyskusjach dotyczących problemów polskiej kultury muzycznej oraz stwarzając otwarty dla swoich rodaków dom oraz oferując im pomoc. Utrzymywał stałe kontakty z krajem: w roku 1947 został członkiem Związku Kompozytorów Polskich, regularnie korespondował z przyjaciółmi, m.in. z Grażyną Bacewicz, Stefanem Jarocińskim, Eugenią Umińską, wydawał swoje utwory w Polskim Wydawnictwie Muzycznym, a od 1956 regularnie bywał na „Warszawskiej Jesieni”. Pomimo niesprzyjającej sytuacji politycznej aż do śmierci nie stracił więzi z Polską. Pochowany został na Cmentarzu Montmartre. W roku 2011 pośmiertnie otrzymał tytuł „Honorowy Obywatel Miasta Dąbrowy Górniczej”.

Twórczość W Konserwatorium Paryskim rozpoczął edukację pod okiem słynnej pedagog – Nadii Boulanger. Zyskał jej uznanie dla swego talentu, od niej także przejął zainteresowanie twórczością Igora Strawińskiego sprzed okresu dodekafonii. Studia u Boulanger i pobyt we Francji wywarły znaczący wpływu na jego język muzyczny. Był jednym z czołowych przedstawicieli kierunku neoklasycyzmu w muzyce polskiej. Od połowy lat 50. borykał się z kłopotami zdrowotnymi, które często uniemożliwiały mu pracę twórczą. Mimo rosnącego uznania w Polsce i Europie – kompozytor miał również problemy finansowe. Sytuacja ta źle wpłynęła na jego kondycję psychiczną. Od początku lat 60. właściwie zaprzestał komponowania. Ostatni wysiłek podjął przyjeżdżając na „Warszawską Jesień” w roku 1964. W 2005 roku – w 40. rocznicę śmierci Michała Spisaka – odbył się w Dąbrowie Górniczej Festiwal, a rok później I Ogólnopolski Konkurs Muzyczny jego imienia. W 2007 roku konkurs ten zyskał miano Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Michała Spisaka. Jego kompozycje zostały wydane w Polsce, Francji, Wielkiej Brytanii i Austrii. Aktualnie utwory Spisaka publikuje wydawnictwo Euterpe.

Kompozycje +Tytuł kompozycjiRok powstaniaWydawnictwo Utwory na instrumenty soloHumoreska na fortepian1943EuterpeSuita na fortepian lub klawesyn1943Euterpe Muzyka kameralnaDwa kaprysy na skrzypce i fortepian1937Kwartet na obój, 2 klarnety i fagot1938Koncert na 2 fortepiany1942Sonatina na obój, klarnet i fagot1946EuterpeSonata na skrzypce i fortepian1946Kwintet na flet, obój, klarnet, róg i fagot1948EuterpeDuetto concertante na altówkę i fagot1949Ricordi ParisMuzyka lekka nr 2 – Suita na 2 skrzypiec, wiolonczelę, kontrabas i fortepian1951Kwartet smyczkowy1953Suita na 2 skrzypiec1958Suita na 2 altówki (transkrypcja Suity na 2 skrzypiec)1959Improvvisazione na skrzypce i fortepian1962Euterpe Utwory orkiestroweSerenada na orkiestrę1939UniversalConcertino na orkiestrę smyczkową1942EuterpeAubade na małą orkiestrę1942EuterpeToccata na orkiestrę1942EuterpeAllegro de Voiron na orkiestrę1943-1957EuterpeSuita na orkiestrę smyczkową1945EuterpeSymfonia koncertująca nr 11947EuterpeTrzy miniatury na małą orkiestrę1949EuterpeEtiudy na orkiestrę smyczkową1950Etiudy na zespoły skrzypcowe1951Muzyka lekka nr 1 – Divertimento na orkiestrę1950EuterpeSymfonia koncertująca nr 2 na orkiestrę1956EuterpeConcerto giocoso na orkiestrę kameralną1957Alphonse Leduc Utwory na instrumenty solowe z towarzyszeniem orkiestryConcertino na klarnet i orkiestrę1941EuterpeKoncert na fagot i orkiestrę1944Ricordi ParisKoncert na fortepian i orkiestrę1947EuterpeDivertimento na 2 fortepiany i orkiestrę1948EuterpeSonata na skrzypce i orkiestrę1950EuterpeConcertino na puzon i orkiestrę1951Alphonse LeducAndante i Allegro na skrzypce i orkiestrę smyczkową1954Euterpe Utwory wokalneMsza na Boże Narodzenie na chór a cappella1953Pędrek wyrzutek kantata na sopran chłopięcy, bas, recytatora, chór chłopięcy i mieszany1962 Utwory wokalno-instrumentalneDwa psalmy na chór mieszany i orkiestrę1938Hymn na chór mieszany i orkiestrę1947Trzy preludia na sopran i flet1953EuterpeHymn Olimpijski na chór mieszany i orkiestrę1955Ricordi Paris

Nagrody Zwycięzca wielu nagród na konkursach międzynarodowych, m.in. w 1953 Premier Grand Prix na Międzynarodowym Konkursie Kompozytorskim im. Królowej Elżbiety w Brukseli za napisaną jeszcze w 1939 roku Serenadę na orkiestrę oraz w 1957 pierwszej nagrody, tym razem za Concerto giocoso na orkiestrę kameralną. W 1955 roku laureat Międzynarodowego Konkursu na Oficjalny Hymn Olimpijski – jego Hymne Olimpique został wybrany spośród 392 partytur i wykonany podczas otwarcia VII Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Cortina d’Ampezzo i na Igrzyskach XVI Olimpiady w Melbourne w 1956 roku. W 1964 otrzymał nagrodę Związku Kompozytorów Polskich za całokształt twórczości.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Michał Spisak na zdjęciach w bibliotece Polona

Kategoria:Honorowi obywatele Dąbrowy Górniczej Kategoria:Laureaci Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Królowej Elżbiety Belgijskiej Kategoria:Laureaci Dorocznej Nagrody Związku Kompozytorów Polskich Kategoria:Ludzie urodzeni w Dąbrowie Górniczej Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Montmartre w Paryżu Kategoria:Polscy kompozytorzy Kategoria:Urodzeni w 1914 Kategoria:Zmarli w 1965