thumb| thumb|Zdjęcie pasma Himalajów z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej thumb|Mount Everest Ośmiotysięcznik – popularne wśród himalaistów, jak również miłośników gór i geografów, określenie szczytu, którego wierzchołek wznosi się na 8000 lub więcej metrów nad poziom morza. Ze względu na zastosowane kryterium minimalnej deniwelacji względnej wynoszące minimum 500 metrówSześć nowych ośmiotysięczników? Gazeta Wyborcza 22.08.2013. przyjmuje się, że na Ziemi znajduje się czternaście głównych ośmiotysięczników – 10 w Himalajach i 4 w Karakorum. Wśród nich wyróżnia się pięć tak zwanych wysokich ośmiotysięczników, czyli Mount Everest, K2, Kanczendzonga, Lhotse i Makalu, mających ponad lub prawie 8500 metrów. Niezwykłe znaczenie 8000 metrów występuje tylko w układzie metrycznym miar. W anglosaskim układzie miar wysokości szczytów podaje się w stopach i wtedy pojawiają się dwudziesto- i dwudziestopięciotysięczniki.
Czternastkę ośmiotysięczników nazywa się czasem niezbyt precyzyjnie Koroną Himalajów; prawidłowo jest to Korona Himalajów i Karakorum. Nie należy jej mylić z Koroną Ziemi, którą stanowią najwyższe szczyty górskie poszczególnych kontynentów.
Zdobywanie ośmiotysięczników jest trudne, ryzykowne i długotrwałe ze względu na panujące tam warunki i konieczność aklimatyzacji. Na wysokości 8000 metrów ciśnienie atmosferyczne, i tym samym ciśnienie cząstkowe tlenu, jest znacznie niższe niż na poziomie morza. Powoduje to zmniejszenie gradientu między tętnicami a komórkami mięśniowymi, a więc upośledza dostarczanie tlenu do intensywnie pracującego organizmu. Obszary leżące powyżej 8000 m n.p.m. nazywane są strefą śmierci, gdyż człowiek nie jest w stanie przeżyć na tej wysokości dłużej niż kilka dni. Nawet wyrównywanie niedoboru tlenu w organizmie przez korzystanie z butli tlenowej nie pozwala na dłuższe przebywanie w strefie śmierci. Bardzo niskie ciśnienie przyczynia się bowiem do zmniejszenia zdolności przyłączania tlenu do hemoglobiny, co z kolei powoduje obrzęk płuc, a nawet obrzęk mózgu. Inne objawy choroby wysokościowej mogą pojawić się już znacznie niżej. Dodatkowo powyżej 8000 metrów organizm nie potrafi przyswajać pożywienia i jego bilans energetyczny jest ujemny. To wszystko spowodowało, że pierwsze wejście człowieka na wierzchołek szczytu ośmiotysięcznego miało miejsce dopiero w 1950 roku (Annapurna). Wcześniej jednak osiągano i przekraczano granicę ośmiu tysięcy metrów, na przykład podczas prób zdobycia Everestu przez wyprawy brytyjskie w latach 20. XX wieku.
Pierwsze wejścia Na jasnofioletowym tle oznaczono szczyty w Karakorum; pozostałe znajdują się w Himalajach. Lp. Nazwa Wysokośćm n.p.m. Pierwsze wejście Pierwsi zdobywcy Pierwsze wejście zimowe Pierwsi zdobywcy zimą 1 Mount Everest 8848Obecnie podawane są trzy różne wysokości: 8844, 8848 i 8850 Edmund Hillary Tenzing Norgay Krzysztof Wielicki Leszek Cichy 2 K2 8611 Achille Compagnoni Lino Lacedelli Nirmal Purja Gelje Sherpa Mingma David Sherpa Mingma Tenzi Sherpa Dawa Tempa Sherpa Pem Chhiri Sherpa Mingma Gyalje Sherpa Kili Pemba Sherpa Dawa Tenjing Sherpa Sona Sherpa 3 Kanczendzonga 8586 George Band Joe Brown Jerzy Kukuczka Krzysztof Wielicki 4 Lhotse 8516 Fritz Luchsinger Ernst Reiss Krzysztof Wielicki 5 Makalu 8463lub 8485 Lionel Terray Jean Couzy Denis Urubko Simone Moro 6 Czo Oju 8188lub8201 Sepp Joechler Herbert Tichy Psan Dawa Lama Maciej Berbeka Maciej Pawlikowski 7 Dhaulagiri 8167 Kurt Diemberger Albin Schelbert Nawang Dorje Nima Dorje Peter Diener Ernst Forrer Andrzej Czok Jerzy Kukuczka 8 Manaslu 8156 Toshio Imanishi Gyalzen Norbu Maciej Berbeka Ryszard Gajewski 9 Nanga Parbat 8126 Hermann Buhl Muhammad Ali Alex Txikon Simone Moro 10 Annapurna I 8091 Maurice Herzog Louis Lachenal Artur Hajzer Jerzy Kukuczka 11 Gaszerbrum I 8068lub8080 Andrew Kauffman Pete Schoening Adam Bielecki Janusz Gołąb 12 Broad Peak 8047 Hermann Buhl Kurt Diemberger Marcus Schmuck Fritz Wintersteller Maciej Berbeka Adam Bielecki Tomasz Kowalski Artur Małek 13 Gaszerbrum II 8035 Joseph Larch Fritz Moravec Hans Willenpart Denis Urubko Simone Moro Cory Richards 14 Sziszapangma 8013 Xu Jing Zhang Junyan Wang Fuzhou Wu Zongyue Chen Shan Sodnam Dorje Cheng Tianliang Migmar Zhaxi Dorje Yun Deng Piotr Morawski Simone Moro
Pierwsze wejścia kobiet Lp. Nazwa Pierwsze wejście Pierwsze zdobywczynie Pierwsze wejście zimowe Pierwsze zdobywczynie zimą1Mount Everest16 maja 1975 Junko Tabei2K223 czerwca 1986 Wanda Rutkiewicz Liliane BarrardWeszła na szczyt 30 minut później. Zginęła w drodze powrotnej.3Kanczendzonga18 maja 1998 Ginette Harrison4Lhotse10 maja 1996 Chantal Mauduit5Makalu18 maja 1990 Kitty Calhoun-Grissom6Czo Oju13 maja 1984 Věra Komárková Dina Stěrbova10 lutego 1993 Marianne Chapuisat7Dhaulagiri6 maja 1982 Lutgaarde Vivijs8Manaslu4 maja 1974 Mieko Mori Naoko Nakaseko Masako Uchida9Nanga Parbat27 czerwca 1984 Liliane Barrard25 stycznia 2018 Élisabeth RevolJaki dowód ma Eli Revol na zdobycie z Tomkiem Mackiewiczem Nanga Parbat? „Podstawą jest zaufanie”. PolskieRadio.pl Sport, 30.01.2018 [dostęp 2018-03-01].10Annapurna I15 października 1978 Věra Komárková Irene Miller11Gaszerbrum I27 lipca 1982 Marie-José Valençot12Broad Peak30 czerwca 1983 Krystyna Palmowska13Gaszerbrum II12 sierpnia 1975 Halina Krüger-Syrokomska Anna Okopińska14Sziszapangma30 kwietnia 1981 Junko Tabei
Zdobywcy wszystkich głównych ośmiotysięczników Źródło: Lp.Imię i nazwiskoOkresKrajUwagi1Reinhold Messner1970–1986 Włochy6 nowych dróg, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych, 2 samotnie2Jerzy Kukuczka1979–198711 nowych dróg, 4 zimowe, 1 ze wspomaganiem tlenem z butli, 1 samotnie3Erhard Loretan1982–19952 nowe drogi, 1 zimowe, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych4Carlos Carsolio1985–19963 nowe drogi, 1 z tlenem5Krzysztof Wielicki1980–19962 nowe drogi, 3 zimowe, 1 z tlenem, 6 samotnie6Juanito Oiarzabal1985–1999 1 nowa droga; za pierwszym razem Mount Everest zdobył z dodatkowym tlenem (1993), za drugim bez (2001)7Sergio Martini1983–2000 Włochy2 z tlenem8Park Young-seok1993–20011 zimowe, 5 z tlenem9Um Hong-gil1988–20013 z tlenem10Alberto Iñurrategi1991–20021 nowa droga, 1 zimowe, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych111994–20033 z tlenem12Ed Viesturs1989–2005wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych13Silvio Mondinelli1993–2007wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych14Iván Vallejo1997–2008wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych15Denis Urubko2000–20093 nowe drogi, 1 zimowe, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych16Ralf Dujmovits1990–20091 z tlenem17Veikka Gustafsson1993–2009wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych181993–20091 z tlenem19João Garcia1993–20101 nowa droga, wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych20Piotr Pustelnik1990–20101 samotneStrona Piotra Pustelnika., 1 nowa droga, 7 z tlenem21Edurne Pasaban2001–2010pierwsza kobieta, 2 z tlenem221992–20111 z tlenem; za pierwszym razem Mount Everest zdobył z dodatkowym tlenem (1992), za drugim bez (2010)232000–20115 z tlenem24Gerlinde Kaltenbrunner1998–2011druga kobieta, pierwsza kobieta bez użycia butli tlenowych252001–20111 z tlenem; ostatni szczyt (K2) wspólnie z Żumajewem25Maksut Żumajew2001–2011bez użycia butli tlenowych; ostatni szczyt (K2) wspólnie z Piwcowem271990–20115 z tlenem281988–2012wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych291995–20123 z tlenem302001–2013312005–2013wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych32Jorge Egocheaga2002–2014331998–201434-35Nives Meroi1998–2017 wszystkie wejścia bez wspomagania tlenem z mężem Romano Benet34-351998–2017 wszystkie wejścia bez wspomagania tlenem z żoną Nives Meroi36Peter Hámor1998–201737Korona Himalajów i Karakorum – Azim Gheychisaz. portalgorski.pl [dostęp 2018-11-26].2008–2017 Kontrowersja – nie wszyscy uznają zdobycie przez niego Manaslu38Korona Himalajów i Karakorum – Ferrán Latorre. portalgorski.pl [dostęp 2018-11-26].1999–2017391984–2017wszystkie wejścia bez użycia butli tlenowych40Kim Mi-gon2000–2018412006–201942Nirmal Purja2014–2019Pierwszy ośmiotysięcznik Dhaulagiri zdobył w 2014 roku. W 2019 roku wszedł na szczyty wszystkich 14 ośmiotysięczników z użyciem butli tlenowych w rekordowym czasie 189 dni43Mingma Gyabu Sherpa2010–201944Kim Hong-bin2006–2021Jako pierwszy niepełnosprawny zdobył wszystkie 14 ośmiotysięczników. Zmarł podczas zejścia ze szczytu Broad Peak’u, który zdobył jako swój ostatni ośmiotysięcznik 18 lipca 2021 roku.45Nima Gyalzen Sherpa2004–202246Dong Hong Juan2015–2023472022–202327 lipca 2023 himalaistka Kristin Harila z Norwegii oraz jej przewodnik Tenjen Lama Sherpa z Nepalu wspięli się na K2 i tym samym w 92 dni zdobyli 14 najwyższych szczytów świata.482012–2023492001–2023502016–202327 lipca 2023 himalaistka Kristin Harila z Norwegii oraz jej przewodnik Tenjen Lama Sherpa z Nepalu wspięli się na K2 i tym samym w 92 dni zdobyli 14 najwyższych szczytów świata.51Gelje Sherpa2017–202352Chris Warner1999–202353Marco Camandona2000-202454–58Mingma Gyalje Sherpa2007 – 4 października 202454–582016 – 4 października 2024Jako pierwsza Amerykanka zdobyła szczyty wszystkich ośmiotysięczników54–582017 – 4 października 202454–58 również 2011 – 4 października 202454–58Dawa Gyalje Sherpa ?–4 października 202459Tejan Gurung2022 – 9 października 2024 5:00 60Dawa Yangzum Sherpa2022 – 9 października 2024 5:30Jako pierwsza Nepalka zdobyła szczyty wszystkich ośmiotysięczników61–72Dorota Rasińska-Samoćko2021 – 9 października 2024 6:00Jako pierwsza Polka zdobyła szczyty wszystkich ośmiotysięczników61–72Nima Rinji Sherpa ?-9 października 2024 6:00Od 2024 najmłodzy zdobywca wszystkich ośmiotysięczników61–72 ?-9 października 2024 6:0061–72 ?-9 października 2024 6:0061–72Alina Pekova ?-9 października 2024 6:0061–72 ?-9 października 2024 6:0061–72Alasdair Scott McKenzie ?-9 października 2024 6:0061–72Ko-Erh Tseng ?-9 października 2024 6:0061–72Adrian Laza ?-9 października 2024 6:0061–72 ?-9 października 2024 6:0061–72Pasang Nurbu Sherpa ?-9 października 2024 6:0061–72Mingtemba Sherpa ?-9 października 2024 6:0073-74He Jing ?-9 października 202473-74Mingma Tenzing Sherpa ?-9 października 2024
W latach 1997–2010 Koreanka Oh Eun-sun zdobyła rzekomo wszystkie ośmiotysięczniki, jednak w grudniu 2010 roku wykazano, że wejście na Kanczendzongę w 2009 nie miało miejsca. Tym sposobem pierwszą kobietą (a 21. osobą) z Koroną Himalajów i Karakorum została Edurne Pasaban, zdobywając Sziszapangmę 17 maja 2010ExWeb Oh Eun-Sun report, final: Edurne Pasaban takes the throne .Oh-Eun Sun traci pierwszeństwo, Edurne Pasaban na tronie..
Polska Korona Himalajów i Karakorum kobiet thumb|K2 (drugi co do wysokości szczyt) 18 maja 2009, po wejściu Kingi Baranowskiej na Kanczendzongę, Polska została pierwszym krajem, którego przedstawicielki zdobyły wszystkie czternaście ośmiotysięczników *) literówka w oryginale..
Lp. Nazwa Imię i nazwisko Data zdobycia 1. Gaszerbrum II Halina Krüger-SyrokomskaAnna Okopińska 12.08.1975 2. Mount Everest Wanda Rutkiewicz 16.10.1978 3. Broad Peak Krystyna Palmowska 30.06.1983 4. Nanga Parbat Anna CzerwińskaKrystyna PalmowskaWanda Rutkiewicz 15.07.1985 5. K2 Wanda Rutkiewicz 23.06.1986 6. Sziszapangma Wanda Rutkiewicz 18.09.1987 7. Gaszerbrum I Ewa Panejko-PankiewiczWanda Rutkiewicz 16.07.1990 8. Czo Oju Wanda Rutkiewicz 26.09.1991 9. Annapurna I Wanda Rutkiewicz 22.10.1991 10. Lhotse Anna Czerwińska 21.05.2001 11. Makalu Anna Czerwińska 25.05.2006 12. Dhaulagiri I Kinga Baranowska 01.05.2008 13. Manaslu Kinga Baranowska 05.10.2008 14. Kanczendzonga Kinga Baranowska 18.05.2009
Zobacz też lista najwyższych szczytów Ziemi Złoty Czekan
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
8000ers.com
Kategoria:Góry w Azji Kategoria:Wspinaczka Kategoria:Listy szczytów górskich