thumb|upright Paszport nansenowski – międzynarodowy dokument tożsamości wydawany w okresie międzywojennym uchodźcom i bezpaństwowcom przez państwa ich pobytu.
Wprowadzony został w 1922 roku z inicjatywy Fridtjofa Nansena.
Historia W okresie międzywojennym wydawane były uchodźcom przez władze kraju, w którym aktualnie dany uchodźca przebywał. W 1921 wobec zjawiska masowego uchodźstwa z Rosji po rewolucji październikowej rezolucją Ligi Narodów z 27 czerwca powstał Urząd Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców Rosyjskich w Europie. 20 sierpnia 1921 komisarzem został mianowany Fridtjof Nansen, a urząd starał się pomóc uchodźcom poprzez koordynowanie pomocy dla nich. Dzięki jego staraniom 5 lipca 1922 zostało przyjęte porozumienie genewskie. Na jego podstawie uchodźcy rosyjscy mieli możliwość otrzymania specjalnych dokumentów podróży, tak aby mogli wyjechać z krajów, w których schronili się i zamieszkać w innych państwach. Przyjmuje się, że dekretem Lenina praw obywatelskich zostało pozbawionych około 800 tys. osób. W 1924 prawo do dokumentu podróżnego rozszerzono na uchodźców ormiańskich. Układ z 1926 określił zasady wystawiania dokumentów tożsamości rosyjskim i ormiańskim uchodźcom. Podano w nim definicję uchodźcy, zapisując, że jest to osoba, która nie ma ochrony ze strony kraju, w którym dotychczas mieszkała i równocześnie nie posiada obywatelstwa innego kraju.
W 1927 podczas III Ogólnej Konferencji Komunikacji i Tranzytu prawo do otrzymania paszportu otrzymali wszyscy uchodźcy i apatrydzi. Biuro Wysokiego Komisarza zostało w 1930 po śmierci Nansena przekształcone w Międzynarodowe Nansenowskie Biuro ds. Uchodźców. Pomagało ono uchodźcom w znalezieniu mieszkania i pracy. Zlikwidowano je w 1938, powołując Urząd Wysokiego Komisarza ds. Uchodźców. Miał on realizować zadania Urzędu Nansena i Wysokiego Komisarza zajmującego się uchodźcami z Niemiec. Istniał on do 1946, ale nie udzielał pomocy podczas II wojny światowej.
Porozumienie genewskie w 1922 zostało uznawane przez państwa należące do Ligi. W 1923 uznawało je 39, a w 1943 – już 52 państwa. Paszporty nansenowskie wydawano do 1938, tj. do momentu likwidacji Nansenowskiego Biura ds. Uchodźców, ale także w czasie wojny i po 1945 paszporty te bywały doraźnie uznawane, choć ich ważność oficjalnie wygasła w 1942, przez państwa przyjmujące uchodźców, które nawet przedłużały termin ich ważności do czasu wykreowania nowych standardów. Przyjmuje się, że w okresie obowiązywania otrzymało go 450 tys. osób. Od 1951 odpowiednikiem paszportów nansenowskich są dokumenty podróży, potocznie zwane paszportami genewskimi.
Znani posiadacze Robert Capa Marc Chagall Aleksandr Galicz Alexander Grothendieck Georgij Gurdżijew Vladimir Nabokov Aristotelis Onasis Anna Pawłowa Grzegorz Peradze Jadwiga Piłsudska Siergiej Rachmaninow Menachem Mendel Schneerson Igor Strawinski Zuzanna GinczankaGinczanka. dzismis.com, 2015-04-13 [dostęp 2019-03-24].
Przypisy
Bibliografia J. Rymarczyk: Międzynarodowe stosunki gospodarcze. 2005
Nansenowski Kategoria:Liga Narodów Kategoria:Międzynarodowe prawo praw człowieka Kategoria:Uchodźcy