Zerwa kulista, z. główkowata (Phyteuma orbiculare L.) – gatunek rośliny należący do rodziny dzwonkowatych. Występuje w Europie od Hiszpanii, Francji i Wielkiej Brytanii na zachodzie po Grecję, Rumunię, Ukrainę, Białoruś i północno-zachodnią Rosję na wschodzie. W Polsce roślina dość rzadka, występuje w Karpatach, Sudetach i na rozproszonych stanowiskach w południowej Polsce – na pogórzu i w pasie wyżyn. W górach częściej, niż na niżu. Nie występuje w północnej Polsce. We florze polskiej ma status gatunku rodzimego.
Morfologia thumb|left|200px|Kwiatostan thumb|left|200px|Liście Łodyga Pojedyncza, cienka, wzniesiona o wysokości 15–50 cm. Pod ziemią roślina posiada cienkie i rozgałęzione kłącze, z którego wyrasta często po kilka różyczek liściowych. Liście Liście odziomkowe i dolne liście łodygowe nieco orzęsione, lancetowatojajowate, o blaszce zwężającej się w ogonek, czasami o sercowatym kształcie i karbowane. Wyższe liście łodygowe bezogonkowe, równowąskie lub lancetowate, czasami z szeroką nasadą. Kwiaty Ciemnoniebieskie, bezszypułkowe, zebrane w główkę na szczycie łodygi. Kwiaty promieniste, 5-krotne, o długiej koronie podzielonej co najwyżej do połowy długości. Długi słupek z trójdzielnym i spiralnie podwiniętym znamieniem, 5 pręcików zrośniętych nasadami. Działki kielicha trójkątne, drobne. Owoc 3-komorowa torebka otwierająca się po bokach.
Biologia i ekologia Rozwój Bylina, hemikryptofit. Przedprątne kwiaty, zapylane przez owady kwitną od maja do sierpnia. Siedlisko Siedliskiem są górskie murawy, suche łąki i hale, na niżu świetliste lasy i zarośla. Częściej spotykana na podłożu wapiennym. Roślina światłolubna. W Tatrach występuje do wysokości 2100 m n.p.m., w Sudetach do 1425 m. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Cl. Seslerietea variae. Liczba chromosomów 2n= 22.
Zagrożenia i ochrona W latach 1983–2014 roślina znajdowała się pod ochroną ścisłą. Od 2014 roślina podlega częściowej ochronie gatunkowej. Zagrożone są głównie jej stanowiska na niżu (poprzez zmianę sposobu użytkowania łąk).
Zastosowanie Jest uprawiana czasami jako roślina ozdobna, szczególnie w ogrodach skalnych.
Przypisy Rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 30 kwietnia 1983 r. w sprawie wprowadzenia gatunkowej ochrony roślin (). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin ().
Bibliografia
Kategoria:Dzwonkowate Kategoria:Rośliny chronione Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza