mały|Dzielnica ubóstwa. Osoby mieszkające w takich dzielnicach często zaliczane są do podklasy społecznej. Podklasa społeczna, underclass – specyficzna, niejednolita kategoria społeczna, skupiająca ludzi trwale pozostawionych poza nawiasem społeczeństwa (np. biedni, uliczni przestępcy, narkomani, bezdomni, alkoholicy, pozbawieni opieki umysłowo chorzy). W hierarchicznym porządku znajduje się ona na najniższym szczeblu drabiny społecznej.
Jedną z przyczyn jej powstawania jest uzależnienie się od pomocy socjalnej. Jest to skutek uboczny działania państwa opiekuńczego (podejście behawioralne) lub skutek uboczny makroekonomicznych przemian gospodarczych (podejście strukturalne).
Twórcy pojęcia Autorem pojęcia w odniesieniu do sfery niedostatku jest szwedzki ekonomista Gunnar Myrdal. Autorstwo ogólnej koncepcji underclass przypisuje się jednak amerykańskiemu socjologowi Juliusowi WilsonowiFilip Nalaskowski, Ubóstwo a wykluczenie społeczne jako problem dla edukacji.
Wyróżniki Wyróżnikami członków podklasy społecznej są: trwała nieobecność na rynku pracy, przynależność kulturowa i rasowa, segregacja przestrzenna.
Podstawowe składniki identyfikujące jej obecność: bezrobocie wśród młodych mężczyzn przestępstwa dokonywane przeciwko osobom duża dzietność w rodzinach dysfunkcyjnych.
Poziomy analizy Według Mary Daly istnieje pięć poziomów analizy podklasy społecznej: przestrzenny – znajdowania się w bliskości przestrzennej z innymi osobami w podobnej sytuacji ekonomiczno-społecznej strukturalny – wykluczenie społeczne i marginalizacja temporalny – trwanie określonych warunków i zachowań przez dłuższy czas deprywacji – równoczesne doświadczanie różnych problemów społecznych (np. bieda, alkoholizm i złe warunki mieszkaniowe) kulturowy – cechy „kultury ubóstwa” jako podobieństwa kulturowe.
Koncepcja „kultury ubóstwa” Oscara Lewisa Według niektórych badaczy da się wyróżnić w miarę homogeniczny świat kulturowy podklasy społecznej, na który składają się brak umiejętności planowania przyszłości, rezygnacja, fatalizm i tolerancja dla patologii. W koncepcji Oscara Lewisa długotrwałe ubóstwo ma nadbudowę kulturową – nędza ma odrębną strukturę i zasady funkcjonowania, w tym sensie tworzy subkulturę. „Kultura ubóstwa” jest charakterystyczna dla grupy najuboższej w społeczeństwie. Bieda jest dziedziczna. Na poziomie rodziny brak jest dzieciństwa jako etapu chronionego. Powszechną formą związków są konkubinaty lub związki matriarchalne. Na poziomie psychologicznym wiąże się ona z poczuciem zepchnięcia na margines, bezradnością, uzależnieniem, widzeniem siebie jako kogoś gorszego od innych.
Anthony Giddens stwierdza, że o ile początkowo pojęcie podklasy społecznej było klarowne, to w wyniku wciągnięcia jej istnienia jako argumentu w krytyce państwa opiekuńczego rozwodniło się i uległo upolitycznieniu.
Przypisy
Bibliografia Zygmunt Bauman, Zbędni, niechciani, odtrąceni – o biednych w zamożnym świecie, "Kultura i Społeczeństwo" 2: s. 3–18, 1998. Henryk Domański, Polska underclass?, "Wiadomości Kulturalne" 7:9, 1998. John Kenneth Galbraith, Istota masowego ubóstwa, Warszawa 1987. Arkadiusz Karwacki, Dominik Antonowicz, Underclass i kultura biedy w środowiskach popegieerowskich w kontekście sporów teoretycznych i interpretacyjnych, „Studia Socjologiczne” 2003, nr 3 (170).
Kategoria:Makrosocjologia Kategoria:Wykluczenie społeczne