IzmirKomisja Standaryzacji Nazw Geograficznych, Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych świata, Warszawa 2019, str. 477 (; hist. Smyrna, ) – miasto portowe w zachodniej Turcji nad Zatoką Izmirską, stolica prowincji (ilu) Izmir. Trzecie miasto pod względem wielkości w Turcji, liczące ponad 4,2 mln mieszkańców. Ważny ośrodek handlowy i przemysłowy Turcji: huta żelaza, rafineria ropy naftowej, zakłady tytoniowe, włókiennicze i cementowe. Drugi port handlowy po Stambule. W Izmirze odbywają się największe na Bliskim Wschodzie Międzynarodowe Targi Izmirskie. Siedziba dowództwa południowo-wschodnich kontyngentów NATO.

Ludność Liczba mieszkańców: 1960 – 370 900 1980 – 530 064 1985 – 946 225 1990 – 1 757 414 1997 – 2 058 972 2000 – 2 232 265 2003 – 2 398 200 2007 – 3 097 000 2016 – 4 223 545 2021 – 4 425 789

Historia thumb|Wyzwolenie Izmiru, obraz Ahmeta Ziya Akbuluta upamiętniający wydarzenia z 9 września 1922 thumb|Pożar Smyrny. Fotografia wykonana z pokładu okrętu włoskiego Początki osadnictwa na terenie Izmiru sięgają 3000 roku p.n.e.W. Korsak, Turcja: Kraj czterech mórz, Kraków 2005, s.295, Zapewne w X wieku p.n.e. Jonowie zajęli Zatokę Smyrneńską, wypędzając eolskich osadników i zbudowali miastoN.G.L. Hammond, s.123.. Rozkwitające miasto zostało zburzone prawdopodobnie w roku 575 p.n.e. przez lidyjskiego króla Alyattesa IIP. Green: Aleksander Wielki, s.176..

Czasy Aleksandra Wielkiego przyniosły miastu rozkwit. Kazał on wybudować twierdzę na wzgórzu Pagus, a u jej podnóża nowe miasto, do którego przesiedlił mieszkańców dawnej Smyrny. Odbudowane w pierwszej połowie IV w. p.n.e. przez Antygona I, a następnie rozbudowywane przez Lizymacha miasto, stało się głównym ośrodkiem handlowym w Azji Mniejszej. W czasach rzymskiego i bizantyjskiego panowania miasto wciąż się rozwijało. W 129 roku p.n.e. liczyło około 100 tysięcy mieszkańców i było znanym ośrodkiem handlowym. W roku 178 n.e. miasto przeżyło największe w swej historii trzęsienie ziemi. Z polecenia Marka Aureliusza zostało odbudowane w ciągu trzech lat. Już wcześniej zaczęli się tu pojawiać pierwsi chrześcijanie. To tutaj znajdował się jeden z siedmiu Kościołów Azji wzmiankowany w Apokalipsie św. JanaApJ 1:11., a pierwszym biskupem tutejszej gminy chrześcijańskiej był św. Polikarp, który z rozkazu rzymskiego namiestnika został w 153 r. spalony na stosie. Dzięki temu, że była tu silna wspólnota chrześcijańska, w czasach bizantyjskich rezydował tu metropolita podległy tylko patriarsze.

W VII w. miasto przeżywało częste najazdy Arabów, ale padło dopiero w XI w. na skutek naporu Turków seldżuckich i pozostawało w ich władaniu przez około 20 lat, aż do czasu, kiedy odbiła je z ich rąk armia cesarska. Pod koniec XII w. władali Smyrną Genueńczycy korzystając z ogromnych walorów tutejszego portu. Władzę nad miastem stracili jednak po kilkudziesięciu latach na rzecz Turków z emiratu Aydin. W latach 1344–1403 należało do zakonu joannitów. W 1403 zostało zdobyte i zniszczone przez mongolskie wojska Timura.

W roku 1415 miasto przeszło w posiadanie Imperium Osmańskiego. Zdobywcy zmienili jego nazwę na Izmir. Za Sulejmana Wspaniałego, w celu rozwoju handlu, Europejczycy otrzymywali pozwolenia na swobodny handel i na osiedlanie się w mieścieHistoria świata śródziemnomorskiego, s.162.. Wkrótce Izmir stał się miastem kosmopolitycznym.

Po przegranej przez Imperium I wojnie światowej miasto w wyniku wojny grecko-tureckiej zostało zajęte przez Greków, co zostało usankcjonowane układem w Sèvres (1920). 9 września 1922 r. Izmir został zajęty przez wojska Atatürka i poważnie zniszczony, mimo wcześniejszego o kilka dni opuszczenia go przez wojska greckieEmeis oi Ellines: Historia wojen współczesnej Grecji, praca zbiorowa, Skai Biblio 2008, . Pomimo rozkazu wydanego przez Kemala Atatürka zabraniającego zabijania osób cywilnych, w czasie tureckiego zajmowania miasta doszło do rzezi znajdującej się tam ludności greckiej i ormiańskiej, szacowanej na około 100 000 ludzi. Brutalnie zamordowany został biskup Patriarchatu Konstantynopolitańskiego Chryzostom ze SmyrnyR. Clogg: Historia Grecji nowożytnej, s.116.. W dniach 13-17 września 1922 doszło do wielkiego pożaru, w wyniku którego zniszczona została znaczna część miasta zamieszkiwanego przez chrześcijan (oszczędzone zostały dzielnice turecka i żydowska)R. Clogg: Historia Grecji nowożytnej, s.119.. Traktatem pokojowym w Lozannie w 1923 roku Izmir z powrotem został przyznany Turcji. Zgodnie z osobnym porozumieniem pomiędzy Grecją i Turcją nastąpiła wymiana ludności, dlatego miasto jest dziś zamieszkane głównie przez TurkówR. Clogg: Historia Grecji nowożytnej, s.121-126..

W roku 2005 miasto gościło uczestników letniej uniwersjady.

Muzea Muzeum Archeologiczne

Miasta partnerskie Baku, Azerbejdżan Biszkek, Kirgistan (1991) Wołgograd, Rosja (2006) Buchara, Uzbekistan (1992) Mumbaj, Indie Brema, Niemcy Famagusta, Cypr Północny Long Beach, Stany Zjednoczone Melbourne, Australia Neapol, Włochy Samarkanda, Uzbekistan Seattle, Stany Zjednoczone Tampa, Stany Zjednoczone Tel Awiw, Izrael

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne İzmir/Przewodnik po mieście

Kategoria:Miasta letnich uniwersjad Kategoria:Starożytne miasta greckie w Azji Mniejszej Kategoria:Miasta w Turcji Kategoria:Miejscowości w prowincji Izmir