Johann Joseph Fux (ur. 1660 w Hirtenfeld (Styria), zm. 13 lutego 1741 w Wiedniu) – austriacki kompozytor, teoretyk muzyki i pedagog, przedstawiciel późnego baroku.
Skomponował wiele mszy, oratoriów, oper i psalmów, jednak najbardziej jest znany jako teoretyk muzyki i nauczyciel innych kompozytorów, a także jako autor podręcznika kompozycji-rozprawy o kontrapunktcie z 1725 roku: Gradus ad Parnassum, w którym dokładnie omówił technikę kontrapunktu w stylu renesansowego mistrza Palestriny i innych kompozytorów wcześniejszych.
Życiorys Fux urodził się w Hirtenfeld w Styrii w rodzinie chłopskiej. Stosunkowo niewiele wiemy o czasach jego młodości. Prawdopodobnie wyruszył do pobliskiego Grazu, by otrzymać wykształcenie muzyczne. W 1680 roku rozpoczął studia na tamtejszym uniwersytecie, gdzie mógł się wykazać jako muzyk. Później uczył się też na Uniwersytecie w Ingolstadt (1683 do 1687). Szybko został organistą w kościele św. Maurycego w Ingolstadt i pozostał nim do roku 1688. W tych czasach odwiedził Włochy, gdzie na jego styl duży wpływ wywarł Arcangelo Corelli i kompozytorzy bolońscy.
thumb|Johann Joseph Fux
Około roku 1690 był w Wiedniu, gdzie cesarz Leopold I wyraził się pochlebnie o stworzonych przez kompozytora mszach. Od tego momentu cesarz popierał karierę muzyczną Fuxa. W 1698 roku Fux został nadwornym kompozytorem, ale dopiero w 1711 roku został oficjalnym Musikdirektor des Hofes. Fux znów pojechał do Włoch w 1700, by studiować w Rzymie. Tam poznał dzieła renesansowego mistrza Palestriny, którego podziwiał odtąd przez całe życie. Większość życia Fux jednak spędził w Wiedniu, gdzie pracował w katedrze św. Szczepana (od 1701 roku) i na dworze cesarskim.
Jego najsłynniejsza opera Costanza e Fortezza została wystawiona w roku 1723 w Pradze z okazji koronacji Karola VI na króla Czech.
Fux służył dwóm następcom Leopolda: Józefowi I i Karolowi VI. Karol VI powierzał mu wysokie stanowiska na dworze. Pod koniec życia widział, że muzyka barokowa ustępuje początkom pre-klasycyzmu. Jednak jego dzieło teoretyczne Gradus ad Parnassum (1725) było chwalone przez kompozytorów wiedeńskiego klasycyzmu. Korzystał z niego Haydn, który polecił je Beethovenowi, sam Beethoven i Mozart, który posiadał własny egzemplarz dzieła.
Bezpośrednio Fux nauczał takich kompozytorów, jak Georg Christoph Wagenseil, Gottlieb Muffat i Jan Dismas Zelenka. Gradus ad Parnassum był właśnie podręcznikiem stosowanym przez mistrza w czasie lekcji kompozycji. Wawrzyniec Krzysztof Mitzler de Kolof, uczeń Bacha i słynny pisarz saski, przetłumaczył w 1745 roku traktat muzyczny Fuxa z łaciny na niemiecki.
Po śmierci żony 8 czerwca 1731 roku (z którą się ożenił w 1696), Fux poświęcił się komponowaniu muzyki religijnej.
Fux zmarł 13 lutego 1741 roku w Wiedniu.
Dzieła
Muzyka kościelna Missa, Kyrie cum Gloria, Credo, Sanctus et Agnus Missa canonica, Kyrie cum Gloria, Credo, Sanctus et Agnus Missa Beatissimae Virginis Immaculatae conceptionis, Kyrie cum Gloria, Credo, Sanctus et Agnus Missa pro solemn. fest. Kyrie cum Gloria, Credo, Sanctus et Agnus Missa brevis, Kyrie cum Gloria, Credo, Sanctus et Agnus Missa pro defunctis (1697) Requiem skompozowane na pogrzeb żony Lepolda I cesarzowej Eleonory. Keiserrequiem (oratorium – Wiedeń 1720) Motet Ad te, Dominem, levari animam mea Psalm II Confitebor tibi, Domine a quattro voci, due violini, due oboi, due viole, violoncello e organo. Missa in contrappunto nel terzo tono: Libera me, Domine Salve Regina Missa col titolo d’alternazione a quattro voci ed organo (Fux zamieścił partyturę w Gradus ad Parnassum) Missa de vicissitudinis quatuor vocum et organo (Fux zamieścił partyturę w Gradus ad Parnassum) Missa in fletu solatium quatuor vocum et organo Missa credo in unum Deo quatuor vocum et organo Missa Constantiae a quattro voci, due violini, viole, tre tromboni ed organo Ave Maria a quattro voci, senz’organo La deposizione della croce di Gesù Cristo (oratorio, 1728)
Opery La clemenza di Augusto (Wiedeń, 1702) Offendere per amare, ovvero la Telesilla (Wiedeń, 1702) Julo Ascanio, re d'Alba (Wiedeń, 1708) Decima fatica di Ercole, ovvero la sconfitta di Gerione in Spatna (Wiedeń, 1710) Elisa Angelica vincitrice di Alcina (Wiedeń, 1716) Psyche (1719) La corona d'Arianna (1726) Costanza e fortezza (Praga, 1726) Enea negli Elisi (Wiedeń, 1731)
Muzyka instrumentalna concentum musico-instrumentalem w 7 partitas divisus (Norymberga, 1701) Sei ouvertures per due violini, viola, basso, due oboi e un contrabbasso Trii per due violini e basso
Przypisy
Bibliografia Article Johann Joseph Fux, in The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. . Johann Joseph Fux, The Study of Counterpoint (Gradus ad Parnassum). Tr. Alfred Mann. New York, W.W. Norton & Co., 1965. . Knud Jeppesen, Counterpoint: The Polyphonic Vocal Style of the Sixteenth Century. New York, Dover Publications, 1992 (Original 1931). .
Linki zewnętrzne
Brief biography and music samples
Kategoria:Austriaccy kompozytorzy baroku Kategoria:Austriaccy teoretycy muzyki Kategoria:Urodzeni w 1660 Kategoria:Zmarli w 1741