Bedřich Smetana, Bedrzich Smetana (ur. 2 marca 1824 w Litomyšlu, zm. 12 maja 1884 w Pradze) – czeski kompozytor okresu romantyzmu.
Życiorys Smetana od młodości uczył się gry na fortepianie i skrzypcach, grywał również w amatorskim kwartecie smyczkowym, do którego należeli członkowie jego rodziny. Mimo początkowych oporów ze strony ojca, w latach 1840–1843 studiował muzykę w Pradze. Pracował tam jako nauczyciel muzyki, a w 1848 otrzymał pomoc finansową Ferenca Liszta na założenie własnej szkoły.
Języka czeskiego zaczął się uczyć dopiero pod wpływem przemian politycznych i społecznych drugiej połowy XIX stulecia, które obudziły czeski ruch narodowy i wzbudziły w Smetanie uczucia patriotyczne. Wcześniej porozumiewał się głównie w języku niemieckim.
W 1856 Smetana wyjechał do Szwecji, gdzie uczył, prowadził orkiestrę i dawał koncerty kameralne. W 1863, po powrocie do Pragi otworzył po raz drugi szkołę muzyczną, gdzie miała być propagowana głównie muzyka czeska. W 1874 z powodu zapalenia kości stracił słuch, ale nie przestał komponować. W tym okresie skomponował większość poematów symfonicznych z cyklu Moja Ojczyzna (Má vlast, 1872–1879), także Kwartet smyczkowy „Z mojego życia” (z 1876). Oprócz tego napisał Trio fortepianowe i wiele utworów na fortepian solo, w tym polki i tańce czeskie. Do najbardziej znanych jego oper należą Sprzedana narzeczona (Prodaná nevěsta) z 1866, Dalibor i Dwie wdowy (Dvě vdovy) z 1874, Libusza (Libuše) z 1881, Czarcia ściana (Čertova stěna). Autorką librett do szeregu jego oper była Eliška Krásnohorská.
Do międzynarodowej popularności Sprzedanej narzeczonej bardzo przyczynił się Gustav Mahler. Zobaczył tę operę w 1892 roku w Wiedniu i tak mu się spodobała, że 2 lata później wystawił ją w Hamburgu, potem wprowadził do repertuaru Opery Wiedeńskiej, a w 1909 roku do Metropolitan w Nowym Jorku. W Polsce wystawiono ją w roku 1902, potem dopiero w latach 60Dorota Szwarcman: Czeska opera: nikt nic nie wie. „Polityka” 2013 nr 11 s. 89..
W 1883 jego choroba psychiczna na tyle się nasiliła, że został umieszczony w szpitalu w Pradze, gdzie zmarł w następnym roku. Jego grób znajduje się na Cmentarzu Wyszehradzkim w Pradze.
Smetana jest uważany za pierwszego kompozytora, który komponował muzykę specyficznie czeską w charakterze, jednocześnie wynosząc ją ponad przeciętność. Jego twórczość wywarła duży wpływ na Antonína Dvořáka.
Wykaz utworów JB - Katalog tematyczny prac Bedřicha Smetany (Tematický katalog skladeb Bedřicha Smetany) utworzony przez Jiří Berkoveca (Praga, 1999).
Opery Brandenburczycy w Czechach (Braniboři v Čechách), JB 1:87, 1866 Sprzedana narzeczona (Prodaná nevěsta), JB 1:100, 1866 Dalibor, JB 1:101, 1868 Dwie wdowy (Dvě vdovy), JB 1:108, 1874 Pocałunek (Hubička), JB 1:104, 1876 Tajemnica (Tajemství), JB 1:110, 1878 Libusza (Libuše), JB 1:102, 1881 Czarcia ściana (Čertova stěna), JB 1:122, 1882 Viola (niedokończona), JB 2:48, 1874
Poematy symfoniczne Cykl Švédské písně (Napisane podczas pobytu w Göteborgu) Ryszard III (Richard III), JB 1:70, 1857 - 1858 Obóz Wallensteina (Valdštýnův tábor), JB 1:72, 1858 - 1859 Hakon Jarl, JB 1:79, 1860 - 1861 Cykl Moja Ojczyzna (Má Vlast), JB 1:112, 1872 - 1879 Wyszehrad (Vyšehrad) Wełtawa (Vltava) Sarka (Šarka) Z Czeskich Lasów i Łąk (Z českých luhů a hájů) Tabor (Tábor) Blanik (Blaník)
Utwory orkiestrowe Menuet B-dur, JB 1:10, ok. 1842 Galopp bajadérek, JB 1:11, ok. 1842 Uwertura D-dur Velká předehra, JB 1:39, 1848 - 1849 Symfonia E-dur Triumfálna, JB 1:59, 1853 - 1854 Uwertura c-moll Doktor Faust, JB 1:85, 1862 Naszym dziewczynom (Našim děvám), JB 1:86, 1862 - 1863 Oldřich i Božena (Oldřich a Božena), JB 1:88, 1863 Pochod k slavnosti Shakespearově, JB 1:90, 1864 Fanfáry k Shakespearovu dramatu Richard III, JB 1:92, 1867 Slavnostní předehra k položení základního kamene Národního Divadla, JB 1:95, 1868 Sąd Libuszy (Libušin soud), JB 1:98, 1869 Rybak (Rybář), JB 1:97, 1869 Venkovanka, JB 1:115, 1879 Praski karnawał (Pražský karneval: Introdukce a polonéza) (niedokończone), JB 1:126, 1882 - 1883
Muzyka kameralna Fantazja na temat czeskiej pieśni ludowej, JB 1:12, 1843 Trio Fortepianowe, JB 1:64, 1855 Kwartet smyczkowy nr. 1 Z mého života, JB 1:105, 1876 Z ojczyzny (Z domoviny), JB 1:118, 1879 - 1880 Kwartet smyczkowy nr. 2, JB 1:124, 1882 - 1883
Utwory chóralne Jesu meine Freunde, 1846 Ich hoffe auf den Herrn, 1846 Lobet den Herrn, 1846 Heilig ist der Herr Zebaoth, 1846 Scapulis suis obumbrabit tibi dominus, 1846 Medtabitur in mandatis tuis, 1846 Pieśń o wolności (Píseň svobody), JB 1:38, 1848 Czeska pieśń (Píseň česká), JB 1:78, 1860 Trzej jeźdźcy (Tři jezdci), JB 1:84, 1862 Renegat (Odrodilec), JB 1:89, 1863 Czeska pieśń (Píseň česká), JB 1:96, 1868 Rolnická, JB 1:94, 1868 Slavnostní sbor, JB 1:99, 1870 Píseň na moři, JB 1:106, 1876 - 1877 Tři ženské sbory, JB 1:109, 1878 Modlitwa (Modlitba), JB 1:120, 1880 Wiano (Věno), JB 1:119, 1882 Dvě hesla, JB 1:123, 1883 Nasza pieśń (Naše píseň), JB 1:125, 1883
Utwory fortepianowe Kvapík, JB 2:1, 1831 - 1832 Polka Luizy (Louisina Polka), JB 1:1, 1840 Jiřinková Polka, JB 1:2, 1840 Galopp di bravoura, JB 1:3, 1840 Impromptu es-moll, JB 1:4, 1841 Impromptu h-moll, JB 1:5, 1841 Impromptu As-dur, JB 1:6, 1842 Uwertura c-moll (na 4 ręce), JB 1:7, 1842 Uwertura A-dur (na 4 ręce), JB 1:8, 1842 Ze studentského života, JB 1:9, ok. 1842 Duet Bez słów (Duo beze slov), JB 1:13, ok. 1842 Kadryl B-dur (Quadrille), JB 1:14, 1843 Rapsodia As-dur (Skladba bez názvu), JB 2:10, 1843 Kadryl F-dur (Quadrille), JB 1:16, 1843 - 1844 Utwór nienazwany (Skladba bez nadpisu), JB 1:15, 1843 - 1844 Polka Es-dur Vzpomínka na Plzeň, JB 1:17, 1843 - 1844 Bagatele i Imprompta, JB 1:19, 1844 Niewinność (Nevinnost) Zniechęcenie (Sklíčenost) Idylla (Idyla) Pragnienie (Touha) Radość (Radost) Baśń (Pohádka) Miłość (Láska) Niezgoda (Nesvár) 5 Walców (Valčíky), JB 1:18, 1844 Šest lístků do památníku, 1844 - 1862 Kateřině Kolářové, JB 1:20 Alžbětě Felicii Thunové, JB 1:25 Josephini Finkové, JB 1:21 Janu Kunzovi, JB 1:22 Václavi Ulwerovi, JB 1:23 Marii Prokschové, JB 1:81 Myśl ulotna (Pensée fugitive), JB :, 1845 Marsz d-moll Pochod válečníků, 1845 Marsz B-dur Venkovský pochod, 1845 Marsz E-dur Triumfalní pochod, 1845 Utwór nienazwany (Skladba bez nadpisu), JB 1:26, 1845 Sonata fortepianowa g-moll, JB 3:24, 1846 Polka Es-dur, JB 1:28, 1846 Etiuda w formie preludia C-dur, JB 3:18, 1846 Etiuda w formie pieśni a-moll, JB 3:18, 1846 Wariacje na temat czeskiej pieśni Sil jsem proso, 1846 6 preludiów (na 4 ręce), JB 1:30, 1846 Allegro capriccioso h-moll, JB 1:32, ok. 1847 Romans B-dur, JB 1:33, ok. 1847 Charakteristická skladba, JB 1:34, 1847 - 1848 6 Charakterystycznych kompozycji (Šest charakteristických skladeb), JB 1:35, 1847 - 1848 W lesie (V lese) Rodząca się pasja (Vznikající vášeň) Pasterka (Pastýřka) Pragnienie (Touha) Wojownik (Válečník) Rozpacz (Zoufalství) Marsz F-dur Pochod pražské studentské legie, JB 1:36, 1848 Marsz D-dur Pochod národní gardy, JB 1:37, 1848 Kaprys g-moll, JB 2:17, 1848 3 Polki salonowe, JB 1:60, 1848 - 1854 Szkice 1 (Črty 1), JB 1:66, 1848 - 1857 Preludium Idylla (Idyla) Pamięć (Vzpomínka) Wytrwałość (Vytrvalá snaha) Szkice 2 (Črty 2), JB 1:67, 1848 - 1857 Scherzo-polka Melancholia (Zádumčivost ) Přívětivá krajina Rapsodia (Rhapsodie) Sceny weselne (Svatební scény), JB 1:44, 1849 Marsz weselny (Svatební průvod) Narzeczeni (Ženich a nevěsta) Uroczystości ślubne: Taniec (Svatební veselí: Tanec) Poklad melodií 1, JB 1:48, 1849 - 1850 Preludium Capriccio Allegro Vivace Poklad melodií 2, JB 1:49, 1849 - 1850 Moderato Bez nazwy Toccata Moderato Tempo di marcia Šest lístků do památníku, JB 1:51, 1849 - 1850 Allegro – Prélude Moderato – Chanson Vivace Allegro comodo Moderato con amina Andante ma non troppo Tři lístky do památníku, JB 1:65, 1849 - 1850 Robertowi Schumannowi (Robertu Schumannovi) Pieśń wędrowca (Píseň pocestného) Je slyšet sykot, hukot, a svist... Rondo dla młodzieży (Rondo pro mládež), JB 1:50, 1850 Polki z lat pięćdziesiątych (Polky z let padesátých), JB 1:57/55/56/53, 1852 - 1854 3 Polki (Tři poetické polky), JB 1:61, 1854 Andante Es-dur, JB 1:62, ok. 1855 Cid, JB 2:42, 1857 - 1858 Ballada e-moll, JB 2:43, 1858 Vidění na plese, JB 1:71, 1858 Polka C-dur, JB 1:71, 1858 Etiuda-scherzo C-dur, JB 1:73, 1858 Transkrypcja pieśni Der Neugierige z cyklu Piękna młynarka Franza Schuberta (Zvědavý, transkripce písně Franze Schuberta z cyklu Krásná mlynářka), JB 1:69, 1858 Etiuda koncertowa C-dur, JB 1:73, 1858 - 1859 Szkice do sceny Makbet i wiedźmy z "Makbeta" Szekspira (Macbeth, skizza ke scéně „Macbeth a čarodějnice“ ze Shakespeara), JB 1:75, 1859 Bettina Polka, JB 1:74, 1859 Wspomnienia z Czech w formie polki (Vzpomínky na Čechy ve formě polek), JB 1:76/77, 1859 - 1860 Etiuda koncertowa gis-moll Na brzegu morza (Na břehu mořském), JB 1:80, 1861 Fantazje na temat czeskiej pieśni ludowej (Koncertní fantasie na české národní písně), JB 1:83, 1862 Fantazje na tematy z "Dalibora" (Fantasie na temata z opery Dalibor), 1868 Polka z opery "Dwie wdowy" (Polka z Dvou vdov), JB :, 186 Sny (Sny: Šest charakteristických skladeb), JB 1:103, 1874 - 1875 Zapomniane szczęście (Zaniklé štěstí) Pocieszenie (Útěcha) W Czechach (V Čechách: Vesnický výjev) W salonie (V salóně) Przed zamkiem (Před hradem) Święto ludowe (Slavnost českých venkovanů/Selská slavnost) Czeskie tańce 1: 4 Polki (České tance 1: 4 Polky), JB 1:107, 1877 Czeskie tańce 2 (České tance 2), JB 1:114, 1879 Furiant Kura (Slepička) Owies (Oves) Niedźwiedź (Medvěd) Cebulka (Cibulička) Dupák Ułan (Hulán) Obkročák Sousedská Skočná Andante f-moll, JB 1:117, 1880 Romans g-moll, JB 1:121, 1880 Bettina Polka, JB 1:74, 1883 Fugi dwu/trzy/cztero -głosowe
Pieśni Pohled mé dívky, JB 3:25, 1846 Żegnaj (Sbohem!), JB 3:25, 1846 Ból rozłąki (Bolest odloučení), JB 1:27, 1846 Wyzwanie (Vyzvání), JB 1:29, 1846 Jaro lásky, JB 1:53, 1853 O Gustawie, mój królu (O Gustave, můj králi), JB 1:93, 1867 Pieśni wieczorne (Večerní písně), JB 1:116, 1879 Któż potrafi grać na złotych strunach? (Kdo v zlaté struny zahrát zná) Nie kamienujcie proroków! (Nakamenujte proroky!) Śniło mi się (Mně zdálo se) Hej, jakaż radość w rundzie (Hej, jaká radost v kole) Ze swych pieśni, tron ci zbudowałem (Z svých písní trůn ti udělám)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Bedřich Smetana – nuty w bibliotece Polona
Kategoria:Artyści związani z Pragą Kategoria:Czescy dyrygenci Kategoria:Czescy kompozytorzy operowi Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Wyszehradzkim w Pradze Kategoria:Urodzeni w 1824 Kategoria:Zmarli w 1884 Kategoria:Ludzie urodzeni w Litomyšlu