Kikowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Pniewy.

Położenie Miejscowość usytuowana jest na trasie, obecnie zawieszonej, linii kolejowej nr 368.

Nazwa Miejscowość notowana jest co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskich dokumentów z 1387 kiedy odnotowano ją pod nazwami „Kykowo, Kicowo, Kykovo”, 1391 „Kicouo”, 1399 „Kikow Maius”, 1420 „Maior Kykowo” .

Historia Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do Kikowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Nojewskich, Przestanowskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1437 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w parafii Chrzypsko Wielkie.

Pierwsze zapisy o wsi związane są z właścicielami wsi Kikowskimi, który od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. W zapisach sądowych z lat 1387-1402 jako świadka odnotowano Szymona (oryg. „Szyman”) Kikowskiego z Kikowa. W latach 1387-1399 wspomniany został Jakub (oryg. „Jakusz, Kucz”) Kikowski z Kikowa. W 1387 został on pozwany przez Sędziwoja Psarskiego o 100 kóp groszy poręki oraz o 100 grzywien i porękę. W 1391 Kucz ten odnotowany został jako świadek. 1399 był w sporze z Janem Dziurką oraz jego żoną Dorotą o 2 łany i połowę Nadolnego Młyna znajdującego się prawdopodobnie w Kikowie. W 1399 Jakusza Kikowskiego ponownie odnotowano tym razem w sporze z niejakim Czartkiem.

W latach 1391-1405 odnotowany został Błażej Kikowski z Kikowa. W 1391 wspomniano go jako świadka. W 1405 prowadził on spór sądowy z Bieniakiem z Policka, który mu zarzucił, że Błażej jest krzywoprzysiężcą. Z wyroku sądu Bieniak miał zapłacić 14 grzywien kary królowi polskiemu Władysławowi II Jagielle oraz 3 grzywny Błażejowi.

W latach 1391-1423 notowany był brat Macieja Kikowskiego Piotr (org. „Piotrek, Petewk”) Kikowski (lub w błędnych zapisie „Kokowski”) z Kikowa. W latach 1391-1423 był notowany jako świadek. W latach 1393-1396 toczył spór z Marcinem Żelaznym przegrywając proces. Z wyroku sądu miał mu zapłacić 3,5 grzywny. W 1394 wraz z Castkiem Lubickim nie zgodzili się na sąd polubowny z Wojciechem Rzeszotarzewskim. W 1406 Piotr Kikowski był w sporze ze Stanisławem Lubickim o solidarny podział na połowę 40 grzywien szkód. W 1412 toczył spór sądowy z bratanicą Jadwigą dowodząc, że dokonał podziału ze swym bratem Maciejem i już od ponad 3 lat każdy z nich spokojnie posiada swój dział majątku. W 1417 Piotr wraz z synem Mikołajem pozwani zostali przez sołtysa zwanego Zegadło. Sołtys miał dowieść przy pomocy świadków, że Mikołaj zadał mu 9 ran, a Piotrek go trzymał. W 1421 Piotrek Kikowski był w sporze z Wincentym Zajączkowskim pozwany o to, że posłał 4 ludzi, aby zbierali chmiel w Zajączkowie. Odnotowano także kolejny spór sądowy między nimi, w którym Piotr dowodził, że jego 4 ludzi rąbało dęby na gruncie kikowskim, a nie na terenie Zajączkowa jak mu zarzucano.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W latach 1478, 1499 Kikowo zalegało z podatkiem. W 1508 wiardunki wojenne z Kikowa zapłacono z 9 półłanków. W 1510 miał miejsce pobór z Kikowa od 8 łanów. W 1563 pobór podatkowy zapłacono 3,5 łana oraz od karczmy dorocznej. W 1577 podatki od wsi zapłacił Przestanowski. W 1580 Janusz Przestanowski zapłacił pobór podatkowy od 7 półłanków oraz od jednej kwarty roli i 3 zagrodników.

We wsi i okolicach odnotowano młyny zbożowe w latach 1399, 1437, 1449, 1463. W 1399 wspomniano „Nadolny Młyn”, w latach 1437 i 1449 „Olszowiec” i „Janków Młyn” w Kikowie, w 1449 „Zapłotny Młyn”, który położony był koło Nojewa. W 1463 ponownie wspomniano młyn prawdopodobnie w Kikowie. Na mapie Gaula z początku XIX wieku widoczna jest rzeka, która płynie od Jeziora Psarskiego w kierunku jezior położonych koło Chrzypska Wielkiego. Historycy uważają, że była to rzeka nazywana „Kocianą Starą”. Opływała ona Kikowo łukiem od wschodu, północnego-wschodu i północy i oddalona była od zabudowań wsi Kikowo ok. 2-2,5 km. Na rzece tej, wg mapy Gaula, stały 4 młyny: „Górny Młyn” w pobliżu folwarku Grzybno, 2 młyny w sąsiedztwie zabudowań wsi Nojewo oraz Dolny Młyn stojący około kilometra na północny zachód od Nojewa.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Turystyka Znajdujący się we wsi pałac pochodzi z przełomu XIX i XX w. W parku krajobrazowym o pow. 1,5 ha rośnie m.in. dwupienny wiąz o obw. wspólnego pnia 394 cm - pomnik przyrody oraz dwa cisy. W pobliżu wsi znajduje się Jezioro Kikowskie o pow. 8 ha z bagnistym brzegiemRomuald Krygiel, Paweł Mordal, "Vademecum Krajoznawcze Ziemi Szamotulskiej", Szamotuły, PTTK, 2002, s. 73..

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne