thumb|400px|Elementy eliptycznej orbity ciała niebieskiego (A) krążącego wokół Ziemi (B). Literami G i H zaznaczono, kolejno, perycentrum (perygeum) i apocentrum (apogeum), a czerwony odcinek to linia apsyd. mały|Apogeum i perygeum
Apsyda – jeden z dwóch skrajnych punktów orbity eliptycznej. Apsydami są: perycentrum (peryapsis) – punkt orbity najbliższy środkowi masy układu, zwykle ciału centralnemu o masie znacznie większej od mniejszego ciała obiegającego, tzw. punkt największego zbliżenia; grecki przedrostek pery- oznacza w tym kontekście „przy” apocentrum (apoapsis) – punkt orbity najdalszy środkowi masy układu, tzw. punkt największego oddalenia; grecki przedrostek apo- oznacza w tym kontekście „odległy” lub „oddalony”.
Linia prosta łącząca apsydy orbity – perycentrum z apocentrum – nazywa się linią apsyd (na rysunku obok czerwony odcinek ).
Ujęcie matematyczne Wartości apsyd można wyznaczyć z następujących równań: Perycentrum: maksymalna prędkość przy najmniejszej odległości, co daje (odległość perycentrum) Apocentrum: najmniejsza prędkość przy największej odległości (odległość apocentrum), gdzie: – długość półosi wielkiej – mimośród orbity (ekscentryczność) – standardowy parametr grawitacyjny
Własności
Średnia arytmetyczna obu odległości daje wielkość półosi wielkiej orbity, Średnia geometryczna obu odległości daje wielkość półosi małej orbity, Średnia geometryczna obu prędkości równa mówi o ile trzeba zwiększyć prędkość ciała obiegającego, by osiągnęło, tzw. prędkość ucieczki, czyli drugą prędkość kosmiczną.
Nazewnictwo Apsydy ważnych ciał niebieskich, w szczególności Układu Słonecznego, mają własne nazwy. Pochodzą one od greckiej lub łacińskiej, nazwy ciała niebieskiego.
Ciało centralne Nazwa peryapsis Nazwa apoapsis Czarna dziura perinigricon, perimelasma aponigricon, apomelasma Galaktyka perygalacticon apogalacticon Gwiazda peryastron (periastron) apastron (apoastron) Jowisz peryjowium, peryzene apjowium, apozene Księżyc perycyntion, peryselenium, perylune, perysel, peryselene apocyntion, aposelenium, apolune, aposel, aposelene Mars peryreum, periareion apareum, apoareion Merkury peryhermion apohermion Neptun peryposeidion apoposeidion Pluton peryhadion apohadion Saturn perysaturnium, perykrone apsaturnium, apokrone Słońce peryhelium aphelium, apfelium Uran peryuranion apouranion Wenus peryafrum, perycytherion, perycytherean, perikrition apafrum, apocytherion, apocytherean, apokrition Ziemia perygeum apogeum
Apsydy orbity Ziemi mały|Schemat położenia i oświetlenia Ziemi w peryhelium i aphelium Ziemia przechodzi przez aphelium i peryhelium swojej orbity, odpowiednio, w lipcu i w styczniu. Z powodu zjawiska precesji, związek apsyd z porami roku na Ziemi ulega stopniowemu odwróceniu z okresem 25 765 lat (rok platoński).
+ Daty i godziny przejścia Ziemi przez apsydy w latach 2000–2025 Rok Peryhelium (UTC+1) Aphelium (UTC+2) 2000 3 stycznia, 06:18 4 lipca, 01:49 2001 4 stycznia, 09:52 4 lipca, 15:37 2002 2 stycznia, 15:09 6 lipca, 05:47 2003 4 stycznia, 06:02 4 lipca, 07:40 2004 4 stycznia, 18:42 5 lipca, 12:54 2005 2 stycznia, 01:35 5 lipca, 06:58 2006 4 stycznia, 16:30 4 lipca, 01:10 2007 3 stycznia, 20:43 7 lipca, 01:53 2008 3 stycznia, 00:51 4 lipca, 09:41 2009 4 stycznia, 16:30 4 lipca, 03:40 2010 3 stycznia, 01:09 6 lipca, 13:30 2011 3 stycznia, 19:32 4 lipca, 16:54 2012 5 stycznia, 01:32 5 lipca, 05:32 Rok Peryhelium (UTC+1) Aphelium (UTC+2) 2013 2 stycznia, 05:38 5 lipca, 16:44 2014 4 stycznia, 12:59 4 lipca, 02:13 2015 4 stycznia, 07:36 6 lipca, 21:40 2016 2 stycznia, 23:49 4 lipca, 18:24 2017 4 stycznia, 15:18 3 lipca, 22:11 2018 3 stycznia, 06:35 6 lipca, 18:47 2019 3 stycznia, 06:20 5 lipca, 00:11 2020 5 stycznia, 08:48 4 lipca, 13:35 2021 2 stycznia, 14:51 6 lipca, 00:27 2022 4 stycznia, 07:55 4 lipca, 09:11 2023 4 stycznia, 17:17 6 lipca, 22:07 2024 3 stycznia, 01:39 5 lipca, 07:06 2025 4 stycznia, 14:28 3 lipca, 21:55
Uwagi
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kalendarz perygeum i apogeum Księżyca w latach 2010–2020 – z podaną odległością Księżyca od Ziemi, oraz widoczną wielkością jego tarczy Apogeum i perygeum – fotografie porównujące wielkość Księżyca widzianego, gdy znajduje się w apogeum i perygeum swojej orbity Aphelium i peryhelium – fotografie porównujące wielkość tarczy słonecznej widzianej z Ziemi znajdującej się w aphelium i peryhelium swojej orbity
Kategoria:Mechanika nieba Kategoria:Astronautyka