mały|Punter (z lewej) wykonuje kopnięcie, a wyskakujący obrońca próbuje zablokować uderzenie. Punt – pojęcie w futbolu amerykańskim i kanadyjskim określające styl kopnięcia piłki przez specjalizowanego zawodnika - puntera, polegający na wypuszczeniu piłki z rąk i kopnięciu jej, zanim upadnie ona na ziemię.

Zasady i wykonanie Punt wykonywany jest zazwyczaj podczas czwartej próby (4th down), gdy drużyna atakująca chce znacznie oddalić grę od własnego pola punktowego, a zbyt duży dystans nie pozwala na wykonanie udanego kopa na bramkę drużyny broniącej.

Według zasad futbolu amerykańskiego (NFL) i kanadyjskiego (CFL) punt jest kopnięciem piłki wykonywanym przez puntera poprzez upuszczenie piłki z rąk i kopnięcie jej, zanim ta dotknie ziemi. mały|Formacje obu drużyn przy wykonaniu punta z uwzględnieniem ustawienia puntera, personal protectora (PP), gunnerów, jammerów i punt returnera.W oby dyscyplinach w wykonanie próby punta zaangażowane są formacje specjalne. Wspólnym elementem obu dyscyplin jest to, że po stronie drużyny wykonującej kopnięcie pojawia się long snapper, który wykonuje długi snap do puntera, a ten kopie piłkę. Po stronie drużyny odbierającej znajduje się punt returner, czyli zawodnik, który łapie piłkę i może podjąć próbę biegu z nią w celu zdobycia jardów. W futbolu amerykańskim dodatkowymi pozycjami są:

personal protector – zawodnik stojący przed punterem, jego zadaniem jest blokowanie zawodników drużyny przeciwnej, którzy chcą zablokować punta, gunner – na ogół dwóch zawodników drużyny wykonującej kop, których zadaniem jest dobiegnięcie do punt returnera i powalenie go, jammer – zawodnicy drużyny odbierającej, których zadaniem jest powstrzymanie zawodników próbujących dobiec do punt returnera.

Zasady obowiązujące w NFL i CFL zabraniają ustawiania się zawodników formacji defensywnej naprzeciwko long snappera. Muszą się oni znajdować całym ciałem poza ochraniaczmi naramiennymi long snappera.

W futbolu amerykańskim zasady dopuszczają fair catch, czyli bezkontaktowe złapanie piłki przez punt returnera. Najczęściej dochodzi do tego w sytuacji, gdy punt returner zauważył, że zawodnicy drużyny przeciwnej nie zostali powstrzymani na linii wznowienia i są zbyt blisko niego, co może grozić jego powaleniem. Bezkontaktowe złapanie piłki zabezpiecza punt returnera przed powaleniem, ale także automatycznie kończy akcję.

Punt w NFL najczęściej kończy się, gdy: kopnięta piłka znajdzie się w polu punktowym drużyny przeciwnej i dotknie ziemi lub wyjdzie poza linię końcową boiska (odłożenie), kopnięta piłka dotknie jakiegoś z elementów bramki drużyny odbierającej piłkę (martwa piłka), piłka wyjdzie poza linię boczną pola gry - przeciwnik wznawia grę z linii jardu, na której wysokości piłka wyszła poza boisko, gracz drużyny przeciwnej chwyta piłkę we własnym polu punktowym i awansuje z nią w celu zdobycia pola lub klęka na jedno kolano, by przerwać grę (odłożenie), gracz drużyny przeciwnej chwyta piłkę w polu gry i awansuje z nią, gracz drużyny przeciwnej daje znak, machając wyprostowanym ramieniem, że chce chwycić piłkę bez przeszkód, nie awansując z nią (fair catch). Zasady futbolu kanadyjskiego nie przewidują załapania bezkontaktowego, jednak w momencie, kiedy punt returner chce złapać piłkę, to zawodnicy drużyny kopiącej nie mogą do niego podejść na odległość bliższą niż pięć jardów. Dodatkowo, w futbolu kanadyjskim drużyna wykonująca punt może dostać za niego jeden punkt (rouge lub single point). Przyznawany jest on w momencie, kiedy kopnięta piłka wyląduje w polu punktowym rywala i zostanie uznana za martwą (np. poprzez powalenie zawodnika łapiącego ją) lub jeśli przeleci przez pole punktowe i opuści boisko.

Zablokowanie punta Gdy punt zostanie zablokowany, dotknięty przez gracza drużyny odbierającej, a piłka nie przekroczy linii wznowienia gry i linii bocznych, to zawodnicy obu drużyn mają prawo ją przejąć i kontynuować grę.

Punt po zdobyciu safety

Zasady w NFL zakładają, że jeśli doszło do zdobycia punktów w ramach safety, czyli powalenia zawodnika z piłką w jego własnym polu punktowym, to drużyna, która zdobyła punkty, musi wprowadzić piłkę do gry poprzez kopnięcie z 20. jarda. Zasady przewidują trzy możliwości kopnięcia: drop kick, wykop lub właśnie punt.

Rodzaje puntów W Stanach Zjednoczonych wykonywanie punta uważano za niszowy aspekt gry, który nie wymaga specjalnych umiejętności wykonania. Jednak wyróżnia się kilka rodzajów kopnięć w zależności od przyjętej taktyki:

pooch punt – stosowany, kiedy drużyna kopiąca jest zbyt daleko od bramki przeciwnika, aby zdobyć field goala, ale zbyt blisko, żeby wykonać długi punt, na ogół charakteryzuje się wysoką trajektorią lotu i wycelowany jest przed pole punktowe, coffin corner kick – punter może również wykonać kopnięcie, w którym piłka zostaje wykopana poza boisko, w pobliżu pola punktowego przeciwnika. Zespół odbierający kopnięcie rozpoczyna wówczas grę na linii jardowej, na której piłka wyszła poza boisko, directional punt – to rodzaj punta, który polega na kopnięciu piłki w określone miejsce lub obszar boiska, z którego zawodnikowi drużyny przeciwnej będzie ciężko zwrócić punta.

Wpływ graczy z Australii Sytuacja zaczęła zmieniać się w XXI wieku, kiedy do drużyn futbolu akademickiego i drużyn grających w NFL zaczęli napływać zawodnicy z Australii. Od 2007 roku w kraju tym działa specjalny program ProKick Australia, którego celem jest szkolenie Australijczyków do gry w futbol amerykański. Następnie zawodnicy ci stanowią bazę rekrutacyjną dla amerykańskich college’ów, które poszukują punterów i kopaczy. Wprowadzili oni nowe techniki kopu jak torpedo czy banana punt, które charakteryzują się nietypową dla Amerykanów rotacją i torem lotu (np. z górną rotacją lub piłki odbijają się na różne strony po odbiciu się od boiska). Technika kopu Australijczyków sprawia, że piłka jest trudna do złapania przez punt returnera lub wypada mu z rąk ze względu na podkręcenie lub rotację. Sam sposób wykonywania kopnięcia często przypomina ten, który wykonują bramkarze w piłce nożnej. Punter Seattle Seahawks Michael Dickson w 2021 roku wykonał podwójnego punta, pierwszy został zablokowany, piłka spadła na ziemię a po podniesieniu jej Dickson wykonał kopnięcie z jednej ręki.

Rekordowe zagrania Najdłuższy punt w historii NFL należy do Steve'a O'Neala z New York Jets, który w 1969 roku kopnął piłkę na odległość 98 jardów. Największa możliwa do osiągnięcia długość punta w NFL to 108 jardów.

Po przechwyceniu piłki kopniętej przez puntera przeciwnicy mogą z nią awansować w celu zdobycia jak największej liczby jardów. Najdłuższy powrót z piłką po wykopie zakończony touchdownem (punt return TD) miał miejsce podczas meczu New Orleans Saints - Los Angeles Rams rozgrywanym w 1994 roku. W 4. kwarcie spotkania gospodarze wykonywali wykop z powietrza, po którym piłka wylądowała w polu punktowym drużyny z Los Angeles, ale mimo że wyraźnie zmierzała poza boisko, w ostatniej chwili zaskakująco odbiła się od murawy pozostając w grze. Zawodnicy Saints uznawszy, że piłka z pewnością wyjdzie na aut, zaczęli schodzić w stronę ławki rezerwowych. Gracz Rams Robert Bailey, zorientował się jednak, że gra nie została przerwana (wg obowiązujących obecnie przepisów sytuacja zakończyłaby się odłożeniem), przejął piłkę i po 103-jardowym biegu zdobył przyłożenie stając się rekordzistą NFL.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Materiał opisujący wpływ Australijczyków na futbol amerykański w serwisie YouTube [dostęp: 2026-03-25]. Zwrot punta przez Robert Bailey’a na kanale Los Angeles Rams w serwisie YouTube [dostęp: 2026-03-25].

Kategoria:Terminologia futbolu amerykańskiego Kategoria:Terminologia futbolu kanadyjskiego