Polityka fiskalna (łac. fiscus – koszyk lub skrzyneczka z wikliny do przechowywania pieniędzy) – ogół działań państwa polegających na wykorzystaniu instrumentów fiskalnych, takich jak podatki i inne daniny publiczne, wydatki, deficyt publiczny, dług publiczny, udzielane gwarancje i poręczenia kredytowe dla podmiotów gospodarczych, wpływających na budżet państwa w celu osiągnięcia określonych celów fiskalnych i pozafiskalnychGajda M., (2005), Korzyści i koszty reform fiskalnych [w:] Dylematy wyboru modelu rozwoju gospodarczego Polski, (red.) Lis S., Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków, str. 63. ..
Obok polityki pieniężnej jest jedną z głównych polityk makroekonomicznych. Jest wykorzystywana do wpływania na zagregowany popyt, najczęściej z jednoczesnymi celami utrzymania na jak najniższym poziomie bezrobocia i niezwiększania nadmiernie poziomu inflacji.
Kształt polityki fiskalnej wyznaczany jest przez władze fiskalne, do których zalicza się: parlament, rząd, ministra finansów, aparat skarbowy.
Cele polityki fiskalnej
Wśród celów polityki fiskalnej wyróżnia się: Cele fiskalne tj.: zaspokojenie popytu państwa na pieniądz, przejmowanego od podmiotów znajdujących się poza jego strukturami tj. od gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Cele pozafiskalne tj.: promowanie wzrostu gospodarczego, łagodzenie niesprawności mechanizmu rynkowego, ograniczenie cykliczności procesów gospodarczych, walka z bezrobociem, ograniczenie nadmiernego zróżnicowania dochodów, walka z nieuczciwą konkurencją, ograniczenie negatywnych efektów zewnętrznych.
Instrumenty polityki fiskalnej
Do instrumentów polityki fiskalnej zalicza się: Instrumenty makroekonomiczne, tj.: dochody budżetu państwa, wydatki budżetu państwa, deficyt i nadwyżki budżetowe, dług publiczny.
Instrumenty mikroekonomiczne, tj.: podatek, opłata, cło, dotacja, subwencja, bon skarbowy, obligacja skarbowa, poręczenia i gwarancje rządowe.
Spór o politykę fiskalną Rozróżnia się politykę fiskalną ekspansywną (polegającą na zwiększaniu wydatków państwa i/lub zmniejszaniu podatków) oraz restrykcyjną (polegającą na zmniejszaniu wydatków państwa i/lub zwiększaniu podatków).
W teorii finansów publicznych trwa spór o cele i formę polityki fiskalnej.
Zgodnie z wkładem keynesizmu do ekonomii głównego nurtu, polityka fiskalna powinna być dostosowana do cyklu koniunkturalnego – w czasie spowolnienia oddziaływać ekspansywnie, poprzez zwiększenie zagregowanego popytu, w celu zwiększenia produkcji i zmniejszenia bezrobocia, natomiast w czasie boomu gospodarczego działać kontrakcyjnie, w celu redukcji długu publicznego i ryzyka powstania baniek spekulacyjnychGajda–Kantorowska, M., (2010), Kontrowersje wokół hipotezy o niekeynesowskich efektach polityki fiskalnej, [w:] Rola państwa w gospodarce rynkowej na progu XXI wieku, (red.) Korenik S. i Dybala A., Wrocław, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, str. 142-148. ..
Zdaniem zwolenników zrównoważonego budżetu, z reguły monetarystów i przedstawicieli nowej klasycznej ekonomii, polityka fiskalna powinna być prowadzona tak, by wydatki równały się dochodom i nie występowało zjawisko deficytu budżetowego. Ich zdaniem ekspansywna polityka fiskalna prowadzi do poprawy koniunktury i zwiększenia zatrudnienia tylko w krótkim okresie lub w ogóle nie prowadzi do zwiększania zagregowanego popytu.
W wykorzystaniu polityki fiskalnej pojawiają się pewne trudności, związane m.in. z opóźnieniem czasowym i niepewnością jej skutków, a w odniesieniu do ekspansywnej polityki fiskalnej dodatkowym ograniczeniem może być także deficyt budżetowyGajda - Kantorowska, M., (2010), Polityka fiskalna w okresie kryzysu [w:] Wzrost gospodarczy i polityka makroekonomiczna, (red.) Kwiatkowska W., Kwiatkowski E., Łódź, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, str. 249-262. .. Podstawową częścią składową polityki fiskalnej jest polityka podatkowa, określająca cele poboru podatków oraz sposoby ich realizacji.
Polityka fiskalna pomaga w stabilizacji gospodarki narodowej tak długo, jak długo instytucje rządowe śledząc trendy rynkowe są w stanie skutecznie przewidywać ich makroekonomiczne skutki swoich działań i podejmować działaniaGajda-Kantorowska M., (2011), Teoretyczny aspekt przydatności polityki fiskalnej do usuwania skutków kryzysu w krótkim, średnim i długim okresie [w:] Polityka makroekonomiczna w warunkach kryzysu i jej wpływ na gospodarkę, (red.) Dach Z., Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa, str. 84-115. .. Nowoczesny system fiskalny bazuje również na systemowych mechanizmach pełniących rolę automatycznych stabilizatorów gospodarki. Pozwalają one zwiększyć stabilność gospodarki z niewielkim udziałem arbitralnych decyzji rządu. Do automatycznych stabilizatorów należą m.in.: progresywny i procentowy system podatkowy, zasiłki dla bezrobotnych i transfery socjalne.
Zobacz też finanse publiczne polityka gospodarcza dług publiczny Asymetria polityki fiskalnej
Przypisy
Bibliografia
Gajda-Kantorowska M., (2011), Transfery fiskalne jako metoda przeciwdziałania szokom asymetrycznym w ramach Unii Gospodarczo-Walutowej [w:] Przestrzeń a rozwój, (red.) Korenik S., Dybała A., Prace Naukowe nr 241 Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, str. 522-531. . Gajda-Kantorowska M., (2012), Reguły fiskalne a bezpieczna granica zadłużenia sektora finansów publicznych, [w:] Stabilizacja fiskalna. Teorie i doświadczenia wybranych gospodarek. red. Miłaszewicz, D., Wydawnictwo: Przedsiębiorstwo Produkcyjno - Handlowe ZAPOL Dmochowski, Sobczyk Sp. j., Szczecin, str. 51-69. .
Kategoria:Podatki Kategoria:Dziedziny i kierunki polityki gospodarczej