NalibokiEgzonim zalecany przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 6. Białoruś, Rosja, Ukraina, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Warszawa 2005, s. 23, . (, ) – agromiasteczko w rejonie stołpeckim obwodzie mińskim Białorusi. Stanowi centrum administracyjne sielsowietu nalibockiego. Jest też siedzibą parafii prawosławnej (pw. św. Michała Archanioła) i rzymskokatolickiej (pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny).
Miejscowość leży na wschodnim skraju Puszczy Nalibockiej, nad rzeką KamionkąMapa Operacyjna Wojskowego Instytutu Geograficznego, 1929, karta 48 Mińsk.. Miejscowość znana jest jako miejsce mordu ludności polskiej dokonanego w 1943 przez partyzantów sowieckichHugo Bader J.: A rewolucja to miała być przyjemność, „Magazyn Gazety Wyborczej”, 15 listopada 1996..
thumb|Cerkiew Michała Archanioła, zbudowana w latach 2005–2006 Historia miejscowości W XVI–XVIII w. wieś, następnie miasteczko w Wielkim Księstwie Litewskim. Tereny, na których znajdują się obecnie Naliboki od 1555 wchodziły w skład dóbr Radziwiłłów stanowiąc odrębne łowiectwoКрывашэеў Дз. Налібоцкая пушча князёў Радзівілаў у XVI-XVIII стст.: фармаванне тэрыторыі, адміністрацыя і службоўцы // Верхняе Панямонне. – Мінск: І.П. Логвінаў. – Вып. 1. – 2012. – С. 34.. W 1722 Anna Radziwiłłowa założyła tu hutę szkła, specjalizującą się w produkcji szklanych świeczników i kielichów ze szkła kryształowego, ale także w wyrobach ze szkła cienkiego. Pracowali tu rzemieślnicy sprowadzeni z Saksonii. Po 1830 huta produkowała także całe szklane serwisy stołowe. Huta została zamknięta w 1862 r.
Początki parafii katolickiej w Nalibokach sięgają 1447 rokuKościół katolicki na Białorusi: Налібакі – парафія Унебаўзяцця Найсвяцейшай Панны Марыі., kiedy to dzięki fundacji Radziwiłłów, wzniesiono drewnianą kaplicę. W 1636 zbudowano tu pierwszy kościół murowany wraz z plebanią, uposażony przez Stanisława i Albrychta Radziwiłłów. Świątynia uległa zniszczeniu w 1655, ale została odbudowana. Kolejny kościół katolicki powstał w 1936 pod wezwaniem św. JózefaWspomnienia o budowie kościoła pw. św. Józefa w Nalibokach.. Obydwie świątynie zostały zniszczone podczas wojny (1942); kościół św. Józefa odbudowano w 1995 r.
Po 1918 roku Naliboki znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej. Za II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Naliboki w województwie nowogródzkim, w powiecie stołpeckimPrzynależność powiatowa zmieniała się. Miejscowość leżała w powiatach oszmiańskim (do 1920), wołożyńskim (1920 - 1930) i stołpeckim (1930 - 1945). 10 lipca 1919 roku pod Nalibokami wojsko polskie stoczyło zwycięską bitwę z armią sowiecką. Demografia w 1921 przedstawiała się następująco:
Liczbamieszkańców Budynki Narodowość WyznaniePolacyBiałorusiniinnarzymskokatolickieprawosławneewangelickiemojżeszowewieś Naliboki1199241119441Innej niż polska, białoruska, niemiecka i żydowska. Wśród osób innych narodowości zamieszkujących gminę Naliboki było 6 Rosjan i 1 Ukrainiec. Skorowidz nie wyszczególnia narodowości osób z grupy inne z podziałem na miejscowości.117714–8miasteczko Naliboki515100397118–311181185folwark Naliboki24324––186––
Od 17 września 1939 roku Naliboki okupowane przez ZSRR, liczyły wtedy niecałe 4000 mieszkańców. Niemcy, po zajęciu wsi w 1941, wywieźli część żydowskiej ludności (później wywiezionych zamordowano), pozostali Żydzi zbiegli do Puszczy Nalibockiej. Według szacunków historycznych, w Puszczy Nalibockiej mogło znaleźć schronienie od 10 do ponad 20 tys. ludzi – partyzantów i uciekinierówZob. tekst: Puszcza Nalibocka, Bernard Pakulnicki, Magazyn Polski nr 3 (75) marzec 2012..
8 maja 1943 w Nalibokach oddziały radzieckich partyzantów dokonały masakry polskiej ludności cywilnej..
6 sierpnia 1943 Naliboki zostały ponownie spacyfikowane, tym razem przez oddziały niemieckie, w ramach operacji Hermann, a jej mieszkańców wywieziono w głąb Rzeszy na roboty przymusowe.
Po 1944 roku weszły w skład Białoruskiej SRR, a od 1991 znajdują się na terenie niepodległej Białorusi. Od 30 grudnia 2009 agromiasteczko
Infrastruktura We wsi znajduje się kościół katolicki pw. Wniebowzięcia NMP, pochodzący z okresu międzywojennego, oraz położony obok cmentarz katolicki. Jest tu również cerkiew prawosławna pw. Michała Archanioła, wybudowana w latach 2005–2006.
Urodzeni we wsi John Miszuk
Uwagi
Przypisy
Bibliografia Верхняе Панямонне: альманах лакальнай гісторыі, Вып. 1, Мінск 2012. Szkła z hut radziwiłłowskich, t. II: Naliboki (1722-1862), Urzecze (1737-1846). Szkła ze zbiorów muzeów polskich, zagranicznych i kolekcji prywatnych. Wydanie Warszawa 1998; Muzeum Narodowe w Warszawie.
Wacław Nowicki: Żywe echa, Wydawnictwo Antyk 1993 r. – Encyklopedia Kresów, Wydawnictwo Kluszczyński
Linki zewnętrzne Almanach historii lokalnej „Vierchniaje Paniamonnie” Wspomnienia Historia manufaktury radziwiłłowskiej Naliboki – zabytki i atrakcje miejscowości Naliboki w globustut.by