Niobe, także Nioba (gr. Nióbē, łac. Niobe, Nioba) – w mitologii greckiej królowa Teb, małżonka Amfiona, jednego z "tebańskich Dioskurów".
Była córką Tantala, króla lidyjskiego Sipylos, i plejady Tajgete (według innych wersji – hiady Dione), siostrą Pelopsa. Z Amfionem miała 7 synów i 7 córek, zwanych NiobidamiTak według większości źródeł, np. u Jana Parandowskiego (Mitologia Greków i Rzymian, dz. cyt. poniżej, s. 149); także Vojtech Zamarovský, Bohovia a hrdinovia antických bájí, wyd. "Perfekt" a.s., Bratislava 1998, , s. 304. Natomiast z Iliady Homera (XXIV, 602nn) wynika, że urodziła 6 synów i 6 córek.. Obraziła bogów swoją pychą, szczycąc się posiadaniem licznego potomstwa i wynosząc się ponad Leto (Latonę) – matkę Apollina i Artemidy. Kiedy Manto, córka Tejrezjasza, wezwała Tebanki do złożenia ofiary Leto i jej dzieciom, królowa odmówiła lekceważąc ofiarę dla bogini mającej tylko dwoje dzieci. Zniewagę tę pomściły one same, zabijając Niobidów z łuków na oczach matki. Rozpaczającą Niobe Zeus z litości zamienił w skałę, którą wicher przeniósł do Azji Mniejszej, gdzie pozostała na zawsze jako góra Sipylos. Na wieść o stracie synów śmierć miał zadać sobie również AmfionA.H. Petiscus, Der Olymp oder Mythologie der Griechen und Römer, Leipzig 1905, s. 57.. Przy życiu pozostało jedynie dwoje z dzieci Niobe: Chloris i Amyklas.
Istnieje również inna wersja mitu, w którym Niobe jest córką nie Amfiona, a Asaona, i żoną Filottosa z Asyrii. Po śmierci męża na polowaniu Assaon zapragnął posiąść swą córkę, wbrew jej woli. Assaon zaprosił więc dzieci Niobe na ucztę, podczas której podpalił pałac, sprowadzając śmierć na swoje wnuki.
Drzewo genealogiczne Niobe
Potomkowie Niobe
Nadnaturalną przemianę fizyczną Niobe interpretowano jako skamienienie z rozpaczy i bólu, co obrazowo utrwalił Owidiusz w Przemianach (VI, 152nn)Por. M. Pietrzykowski, Mitologia starożytnej Grecji, dz. cyt., s. 106.. Tragiczny los Niobe i jej potomstwa stanowił częsty motyw już w literaturze (dramat, m.in. Ajschylos, Sofokles) i w sztuce antycznej. Z epoki hellenistycznej pochodzi grupa 17 rzeźb przedstawiających śmierć Niobidów – dzieło anonimowego twórcy powstałe ok. 320-280 r. p.n.e., którego centrum stanowiła postać Niobe z tulącą się do niej najmłodszą córką. Niemal komplet replik tego zespołu (odnaleziony w 1583 w Rzymie) znajduje się we florenckiej Galerii UffiziPiękna rzymska kopia głowy Niobe (z greckiego oryginału z IV w. p.n.e.) znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Nieborowie koło Łowicza.. Wiadomo, iż motyw ten odwzorowywały także greckie malowidła wazowe (np. krater Malarza Niobidów). Z licznych kopii i naśladownictw w epoce rzymskiej zachowały się reliefy.
W sztuce nowożytnej był to również temat podejmowany w malarstwie (np. przez Tintoretto czy J.L. Davida). W Polsce, zainspirowany rzeźbą nieborowską Konstanty Ildefons Gałczyński, był twórcą poematu Niobe (1958), do którego Kazimierz Serocki skomponował utwór wokalno-instrumentalny (1968).
Odkrycie w 1844 przez berlińskiego mineraloga H. Rose pierwiastka podobnego do tantalu, nasunęło mu myśl nazwania go niobem (obydwa występują w kolumbicie)K. Kreyser, Śladami mitów..., dz. cyt., s. 65..
Imię to nosiła w mitologii greckiej również pierwsza kobieta – córka Foroneusa (uważanego według tradycji argiwskiej za "pierwszego człowieka") i nimfy Laodyke. Była też pierwszą ludzką kochanką Zeusa, z którym miała syna Argosa, króla ForoneiL. Stankiewicz, Ilustrowany słownik mitologii..., dz. cyt., s. 263..
Zobacz też Niobidzi Malarz Niobidów Hiob
Przypisy
Bibliografia
Lucyna Stankiewicz, Ilustrowany słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Ossolineum, Wrocław 2008, Jan Parandowski, Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1989,
Krystyna Kreyser, Śladami mitów starożytnej Grecji i Rzymu, Ludowa Spółdz. Wydawnicza, Warszawa 1972
Kategoria:Królowe w mitologii greckiej Kategoria:Metamorfozy w mitologii greckiej