Zamek w Lipie – zabytkowy zamek we wsi Lipa koło Bolkowa nad brzegiem Nysy Małej, na wysokości 375 m n.p.m.
Najstarsza faza budowy zamku datowana jest na pierwszą połowę XIV wieku. Według przekazów pierwszym właścicielem zamku był Henryk z Lipy, który miał wznieść warownię około 1309 roku. W późniejszym okresie zamek należał do rodów Schirner, Zedlitz oraz Reibnitz.
Warownia składała się z wieży mieszkalnej otoczonej dziedzińcem i zabudowaniami gospodarczymi. Od strony południowo-wschodniej prowadził wjazd do budynku kuchni, natomiast od strony zachodniej teren rozszerzał się, tworząc większy dziedziniec otoczony murami obronnymi oraz murem dawnego spichlerza. Zamek otaczała sucha fosa (dziś częściowo zasypana).
Faza I – pierwsza połowa XIV wieku Najstarszym elementem zamku była wieża mieszkalna wzniesiona w najwyższej części skalistego wzgórza. Wieża miała plan zbliżony do kwadratu o wymiarach około 6,4 × 6,8 m. Pierwotnie posiadała prawdopodobnie dwie lub trzy kondygnacje murowane, a kolejne mogły być wykonane z drewna. Wnętrze oświetlały wąskie okna szczelinowe. Wieżę otaczał owalny mur obronny, którego fragmenty zachowały się do dzisiaj.
Faza II – druga połowa XV wieku W tym okresie nastąpiła rozbudowa zamku w kierunku południowym. Wieża mieszkalna otrzymała sklepienia kolebkowe nad parterem oraz dekoracyjne sklepienia krzyżowo-żebrowe na pierwszym piętrze, oparte na piaskowcowych wspornikach. Przebito również nowe wejścia do budynku.
W tym samym czasie powstały częściowo wykute w skale piwnice, a częściowo wzniesione w murze od strony zachodniej i południowej. Przy zachodnim odcinku muru obronnego wzniesiono budynek kuchni połączony z wieżą ciągiem pomieszczeń. Kuchnia była wyposażona w piec chlebowy lub wędzarnię. Od strony zachodniej dostawiono także czworoboczny budynek pełniący funkcję bramy lub baszty bramnej.
Faza III – połowa XVI wieku W połowie XVI wieku od strony zachodniej dobudowano sień i klatkę schodową, które zapewniły lepszy dostęp z dziedzińca na wyższe piętra wieży. W tym okresie wykonano również nowe otwory okienne z kamiennymi profilowanymi obramieniami.
Faza IV – druga połowa XVII wieku W drugiej połowie XVII wieku w kuchni wybudowano komin butelkowy. Jednocześnie podniesiono poziom użytkowy pomieszczeń o około 1,5 m, co wiązało się z przekształceniem części otworów okiennych w nisze. Całość kuchni przykryto nowym dachem o formie piramidalnej. Od strony zachodniej zamku rozebrano fragment muru obronnego, a suchą fosę zasypano.
Faza V – lata 1836–1841 Pod koniec XVIII wieku zamek uległ znacznej destrukcji. W 1836 roku ruiny zamku zostały zakupione przez Rudolfa Stillfried-Rattonitz, a następnie przeszły w ręce rodziny Kramsta. W tym czasie przeprowadzono przebudowę w stylu neogotyckim. Nad średniowieczną piwnicą od strony północnej wzniesiono dwukondygnacyjny dom z dwuspadowym dachem opartym na schodkowych szczytach. Od strony południowej powstał również budynek jednokondygnacyjny. Wieża została podwyższona o jedną kondygnację z neogotyckim krenelażem i otrzymała nowy dach. Wnętrza uległy znacznym przekształceniom – zlikwidowano gotyckie sklepienie krzyżowo-żebrowe, które zastąpiono drewnianymi stropami.
Ostatnia renowacja zamku miała miejsce w latach 70. XX w. wtedy to nieodwracalnie zniszczono wiele elementów budowli. Obecnie nie istnieje już wieża, która kształtem przypominać miała tę z bolkowskiego zamku, nie istnieje też już jaskółczy ogon. Po upaństwowieniu popadł w ruinę. Kamienne portale, gotyckie i renesansowe obramowania okien zostały skradzione.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Zamek w Lipie na zamkipolskie.com
Zamek w Lipie Kategoria:Ruiny zamków w Polsce Kategoria:Śląskie zamki w Polsce Kategoria:Zamki w województwie dolnośląskim