Tapir czaprakowy, tapir malajski, tapir czaprakowaty (Tapirus indicus) – gatunek ssaka, nieparzystokopytnego z rodziny tapirowatych. Największy przedstawiciel tej rodziny, osiąga długość głowy i tułowia do 300 cm i wysokość w kłębie do 130 cm. Od innych tapirów odróżnia go charakterystyczne czarno-białe ubarwienie. Występuje w Azji Południowo-Wschodniej. Prowadzi samotne, nocne życie, matka rodzi pojedyncze młode. Zamieszkuje tropikalne lasy pierwotne jak i wtórne. Żywi się roślinami. Według IUCN jest zagrożony wyginięciem.
Genetyka Badania genetyczne wskazują na niewielką różnorodność genetyczną dzisiejszych populacji. Dotyczy to choćby głównego układu zgodności tkankowej. W jednym z badań zidentyfikowano jeden gen pierwszej klasy MHC i 4 geny klasy drugiej o umiarkowanym bądź dużym podobieństwie do swych homologów u spokrewnionych gatunków. Centromery wykazują znaczną plastyczność, obecne są zarówno bardziej konserwatywne, zbudowane z satelitarnego DNA, jak i 3 centromery bez satelitarnego DNA.
Budowa lewo|mały|Ubarwienie futra dorosłego tapira czaprakowego lewo|mały|Młody osobnik tapira czaprakowego Długość ciała (bez ogona) od 180–250 do 300 cm, długość ogona krótsza niż 10 cm, wysokość w kłębie 100–130 cm. Masa ciała od 250–280 do 400–540 kg. Występuje dymorfizm płciowy – samice są większe i cięższe od 20 do 100 kg od samców. Tapir czaprakowy jest największym z czterech współcześnie żyjących gatunków tapirów; w rzeczywistości jest jednym z największych roślinożerców lasów deszczowych Azji Południowo-Wschodniej, a pod względem wielkości przewyższają go jedynie dzikie gatunki bydła, nosorożce i słonie.
Tapiry czaprakowe są solidnie i masywnie zbudowane, z zaokrąglonym ciałem z tyłu i zwężającym się z przodu oraz z wydatną, chwytną trąbą utworzoną przez wydłużony nos i górną wargę, dłuższą niż u innych tapirów. Charakterystyczną cechą tapirów czaprakowych jest ich ubarwienie futra – dorosłe osobniki mają czarną przednią częścią ciała, z białymi bokami i czarnymi tylnymi nogami; biały kolor futra zaczyna się za przednimi nogami i rozciąga się przez tył do ogona i wyglądem przypomina czaprak. Tak kontrastowe ubarwienie tworzy zakłócający wzór, który zlewa zwierzę z otoczeniem i utrudnia drapieżnikom rozpoznanie go jako potencjalnej ofiary. Na Sumatrze i w Malezji za pomocą fotopułapek sfotografowano całkowicie czarne osobniki. Chociaż tapiry czaprakowe nie mają grzebienia spotykanego u tapirów amerykańskich, skóra z tyłu głowy i karku ma prawie od 2 do 3 cm grubości, prawdopodobnie w celu ochrony przed kłami drapieżników. Owalne, stojące uszy otacza białe futro. Oczy są małe, okrągłe i mało ruchliwe. Trąba tapira czaprakowego jest dłuższa i silniejsza niż u jego mezoamerykańskich krewnych. Tapiry czaprakowe mają cztery palce na przednich łapach i trzy na tylnych łapach, z których każdy kończy się kopytem. Czwarty palec każdej z przednich stóp nie dotyka ziemi, więc odciski stóp pokazują odciski trzech palców. Nowo narodzone i młode tapiry czaprakowe mają na futrze podłużne paski i blade plamy; biały „czaprak” zaczyna się pojawiać dopiero po około 70 dniach. Ostatnie resztki młodzieńczych pręg całkowicie znikają po około 5–6 miesiącach życia.
thumb|Czaszka tapira czaprakowego Czaszka, dość okrągła, baryłkowata, ma bardzo wysoką koronę. Kości nosowe wyłaniają się wysoko ponad dno jamy nosowej, są krótsze i grubsze niż u koni, z większym otworem apertura cavum nasi. Profil grzbietowy, od nosa do potylicy, jest prosty; górne linie skroniowe nie spotykają się, a znajdująca się między nimi płyta grzbietowa jest niska i szeroka; potylica jest szeroka i pionowa. Podobnie jak u gatunków z rodzaju Tapirus, chrzęstna przegroda nosowa jest mała i znajduje się w szczelinie pomiędzy dwoma szczękami. Wgłębienia grzbietowe nosa tworzą głębokie, szerokie kanały, które są przedłużone z powrotem do przednich kości jako para bocznych, spiralnych zwojów. Widoczny jest guzek czołowo-łzowy. Oczodół jest otwarty z powodu braku łuku jarzmowego. Występuje grzebień strzałkowy stanowiący miejsce przyczepu mięśnia skroniowego.
Uzębienie określa się jako brachydontyczne o cechach bilofodontycznych. Przednie zęby przedtrzonowe nie są dobrze wykształcone; górne zęby trzonowe mają szerokie przednie i tylne obręcze. Przednie końce kości przedszczękowych zakrzywiają się w dół, tak że siekacze zgryzają się na poziomie znacznie poniżej linii zgryzu zębów policzkowych. Wzór zębowy u dorosłych tapirów to I C P M = 42. Uzębienie obrazuje przystosowania do żucia, składającego się głównie z ruchów góra–dół.
W szkielecie stopy, przypuszczalny zalążek pierwszego śródstopia jest odchylony na boki, aby połączyć się z MtIV, jak również MtIII i zewnętrzną kością klinowatą.
Systematyka thumb|left| Tapir czaprakowy jest jednym z czterech współczesnych gatunków tapirów, podobnie jak widoczny wyżej tapir amerykański Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1819 roku francuski zoolog Anselme Gaëtan Desmarest, nadając mu nazwę Tapirus indicus. Holotyp pochodził z Półwyspu Malajskiego (Desmarest w oryginale podał „...Półwysep Malakka”). Na holotyp składały się czaszka i skóra zebrane przez Pierre’a-Médarda Diarda i wysłane do Muzeum Historii Naturalnej w Paryżu; obecnie niezachowany.
Tapir czaprakowy umieszczany jest w rodzaju Tapirus, ale ze względu na duże różnice genetyczne między T. indicus a innymi tapirami, niektóre ujęcia zaliczają go do monotypowego współcześnie rodzaju Acrocodia. Całkowicie czarna forma z Sumatry, która została nazwana brevetianus na podstawie dwóch osobników, nie jest obecnie uznawana za odrębną. Analiza filogenetyczna oparta na mitochondrialnym genie COII wykazała, że T. indicus oddzielił się od neotropikalnych tapirów od 21 do 25 milionów lat temu. Natomiast Ruiz-García i współpracownicy w 2012 roku wykorzystując w analizie gen cytochromu b, stwierdzili, że trzy amerykańskie tapiry faktycznie tworzą klad w stosunku do tapira czaprakowego, sugerując że najlepszy jest podział między Tapirus terrestris i Tapirus pinchaque na 3 miliony lat temu, a między kladem azjatyckim i amerykańskim na 18 milionów lat temu. Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy.
Etymologia Tapirus: tupijska nazwa tapyra na określenie tapira, być może od tapy ‘gruba skóra’. Acrocodia: akros ‘najwyższy’, od ακη akē ‘punkt’; κωδεια kōdeia ‘głowa’. indicus: ‘indyjski’, od India ‘Indie’.
Ewolucja Zwierzę rozprzestrzeniło się w Azji na granicy pliocenu i plejstocenu 2–3 miliony lat temu. Tapir czaprakowy osiągnął największą liczebność za ostatniego zlodowacenia, kiedy to z morza wynurzył się ląd Sunda. Zwierzę dotarło nań wraz z fauną Siwalik drogą sino-malajską. Porastały go lasy i sawanny. Najwcześniejsze znalezisko pochodzi z Jawy i liczy sobie 800–700 tysięcy lat, ale bytność tapirów malajskich na tym terenie może być znacznie starsza. W środkowym plejstocenie lasy zaczęły ustępować sawannom, ale pomimo środowiska faworyzującego roślinożerców żerujących nisko tapir czaprakowy zdołał przetrwać. Jednak 300–200 tysięcy lat temu populacja znacznie zmalała wobec transgresji morskiej. W późnym plejstocenie znowu zapanowały lasu, co zaowocowało podniesieniem się liczebności populacji. 75 000 lat temu wybuchł superwulkan Toba, w efekcie populacja przeszła efekt wąskiego gardła. Później podniesienie się poziomu wód spowodowało podzielenie tego lądu i rozdzielenie populacji kontynentalnych i wyspiarskich, co zaszło między 10 a 6 tysięcy lat temu. Niemniej badania mtDNA wskazują na istnienie haplotypów, które oddzieliły się od siebie 12,5 miliona lat temu, co wskazuje na mały przepływ genów Półwyspem Malajskim.
Tryb życia thumb|left|Tapir czaprakowy aktywny jest nocą Tapir malajski wiedzie nocny tryb życia. Szczyt jego aktywności przypada wedle badań z Parku Narodowego Way Cambas na Sumatrze na godzinę 19:00. Wtedy też mniej aktywny jest tygrys sumatrzański, jedyny właściwie drapieżnik polujący na tapira czaprakowego. Inne badanie, również sumatrzańskie, wskazało jednak godzinę 22:00. Niemniej w Malezji obserwowano osobniki żerujące za dnia. W dzień jednak znacznie częściej tapiry odpoczywały.
Zwierzę to żyje samotnie. Jest skryte. Ssaki te wydają głosy, przy czym odgłosy poszczególnych osobników różnią się między sobą. Podobieństwa nie wynikają z pokrewieństwa.
Potrafi przemierzać znaczne odległości. Jeden osobnik zajmuje obszar średnio 12,34 km² wedle badań z Malezji, co autorzy oceniają jako bardzo duży obszar. Niemniej dany osobnik nie zajmuje go sam. Przeciwnie: areały sąsiadujących ze sobą samców zachodzą na siebie. Samiec spotyka się też z samicą czy z jej młodym. Wiele osobników korzysta z tej samej lizawki solnej (zwykle nie w tym samym czasie). W jednym z badań samiec przez 27 dni zajmował 0,52 km². Z kolei dystans przebyty w ciągu jednej doby przez samca wyniósł 0,32 km. Wedle innych badań, także malezyjskich, areał mieścił się w granicach od 10 do 15 km², aczkolwiek jedno ze zwierząt przemierzało powierzchnię 70 km².
Zagęszczenie tapira czaprakowego ustępuje zagęszczeniu wszystkich trzech gatunków Nowego Świata. W Tajlandii uzyskano wartość 0,035 tapira czaprakowego na km². Badania sumatrzańskie dały wyniki pomiędzy 0,3 a 0,44 zwierzęcia na kilometr kwadratowy. W ulubionym przez tapiry czaprakowe odludnym lesie bagnistym bądź nizinnym było to natomiast 0,02 zwierzęcia na km². Na terenach bardziej górzystych w Parku Narodowym Bukis Barisan Selatan uzyskano wynik 0,02 osobnika na km². W innym parku narodowym Kerinci Seblat, położonym również na Sumatrze, uzyskano wartość 0,15 osobnika / km². W badaniu tym posłużono się fotopułapką. Jeszcze nowsze dane z okolicy Taratag na tej samej wyspie wskazały pół osobnika na kilometr kwadratowy.
Cykl życiowy thumb|left|Wypchane młode w muzeum w Singapurze Rozrodu tapira czaprakowego na wolności nie poznano zbyt dobrze. Dane pochodzą raczej z niewoli. Obserwowano niegdyś parę, która współżyła ze sobą 5 razy z odstępami od 29 do 31 dni. Wskazuje to na obecność cyklu miesięcznego trwającego około 30 dni. Oszacowania na podstawie innych wynosiły średnio między 43,6 a 59,3 dnia. Z tego od 3 do 7 dni przypada na ruję. Fazę cyklu samicy można poznać po wyglądzie sromu, opuchniętego, bladego, z przezroczystą śluzową wydzieliną, stężeniach hormonów płciowych (estrogen, progesteron) w osoczu, stolcu czy moczu i cytologii pochwy. Nie występują natomiast ewidentne zmiany behawioralne, zwłaszcza w przypadku samic trzymanych osobno. Niemniej występuje tu pewna zmienność osobnicza i niektóre samice przed stosunkiem gryzły i goniły samca, zwykle też samica w rui wydaje więcej dźwięków, więcej dotyka samca i rozpyla mocz. Samiec wącha srom samicy, może też lizać go bądź wykorzystuje flehmen. W nasieniu samca znaleziono CRISP2 i CRISP3, których ekspresja korelowała z jakością nasienia, była też wyższa u samców, które właśnie spłodziły potomstwo. Kopulacja może odbywać się za dnia bądź nocą i w płodnym okresie samicy zachodzi kilkukrotnie, rzadko natomiast zdarza się, by samiec wchodził na samicę poza tym okresem. Samicę po stosunku poznać można po brudzie na plecach, a niekiedy i pogryzieniach kończyn.
Ciążę można stwierdzić po 1 miesiącu na podstawie wzrostu stężenia progesteronu (powyżej 2,5 ng/mL) i zmianie masy ciała. Można też badać stężenie siarczanu estronu w moczu, wartość odcięcia około 20 ng / mg, wykonać USG bądź cytologię.
Ciąża trwa od 11 do 13 miesięcy, dokładniej 390 do 410 dni, po którym to czasie samica rodzi pojedynczego noworodka. Tylko raz obserwowano narodziny bliźniąt (Sg Dusun Tapir Conservation Centre w Malezji, 2009), a odstęp między porodami wyniósł 12,5 dnia. Rodzi się tyle samo samców co samic. Matka sprawuje nad młodym opiekę przez 2 lata. W niewoli już podczas karmienia źrebaka mlekiem samica wchodziła w ruję. Niemniej samca dopuszczała dopiero średnio 153 dni po porodzie.