thumb|Osiem trygramów z nazwami i reprezentowanymi przez nie siłami przyrody Osiem trygramów (bagua) – starochińska koncepcja filozoficzna, według której siły przyrody można uprościć do ośmiu podstawowych elementów, reprezentowanych przez tzw. trygramy. Graficzną reprezentacją bagua jest ośmiokąt foremny, w którym każdy bok odpowiada jednemu z nich.
W centrum ośmiokąta wpisuje się zazwyczaj taijitu, bo same trygramy są kombinacjami yin i yang. Każdy trygram (gua) składa się bowiem z trzech linii – ciągłych (symbolizują yang) lub przerywanych (yin). Dwa gua składają się z kolei na jeden heksagram. 64 możliwe kombinacje heksagramów wyznaczają układ starochińskiego traktatu filozoficzno-wróżbiarskiego Yijing.
Jako narzędzie analityczne koncepcja bagua znalazła zastosowanie w wielu dziedzinach chińskiej kultury i nauki, tj. filozofia i magia taoistyczna, sztuki walki (por. Baguazhang), feng shui, nawigacja itd.
Z Chin koncepcja bagua trafiła do innych krajów Dalekiego Wschodu i znalazła odzwierciedlenie m.in. na fladze Korei Południowej.
Własności ośmiu trygramów 卦名Trygram卦名Nazwa自然Natura性情Osobowość家族Rodzina方位Kierunek意義ZnaczeniePlik:Trigramme2630 ☰.svg乾 Qian天 Niebo健父 Ojciec西北 NWAktywna energia, niebo.Plik:Trigramme2631 ☱.svg兌 Dui泽 Bagno悦少女 Najmłodsza córka西 WRadość, zadowolenie, stagnacja.Plik:Trigramme2632 ☲.svg離 Li火 Ogień麗中女 Średnia córka南 SSzybki ruch, blask, słońce.Plik:Trigramme2633 ☳.svg震 Zhen雷 Grom動長男 Najstarszy syn東 EŻar, rewolucja, podział.Plik:Trigramme2634 ☴.svg巽 Xun風 Wiatr入長女 Najstarsza córka東南 SEŁagodne przenikanie, giętkość.Plik:Trigramme2635 ☵.svg坎 Kan水 Woda陥中男 Średni syn北 NNiebezpieczeństwo, rwąca rzeka, otchłań, księżyc.Plik:Trigramme2636 ☶.svg艮 Gen山 Góra止少男 Najmłodszy syn東北 NENieruchomość, bezruch.Plik:Trigramme2637 ☷.svg坤 Kun地 Ziemia順母 Matka西南 SWEnergia pasywna, płodna.
Pochodzenie ośmiu trygramów thumb|Stele lub mozaiki z wyobrażeniem ośmiu trygramów często występują w taoistycznych świątyniach
Istnieją dwa źródła pochodzenia koncepcji bagua:
Uważa się, że osiem trygramów wywodzi się z filozofii yin i yang. Współzależności między dwoma pierwiastkami yin i yang miał opisać legendarny władca-filozof Fuxi w przypisywanym mu powiedzeniu:無極生有極, 有極是太極,太極生兩儀, 即陰陽;兩儀生四象: 即少陰、太陰、少陽、太陽,四象演八卦， 八八六十四卦
Nieograniczone (Wuji) tworzy ograniczone, czyli Absolut (Taiji)Z Taiji wywodzą się dwie formy, czyli yin i yangDwie formy tworzą cztery fenomeny, zwane mniejszym i większym yang (Taiyang, czyli Słońce), oraz mniejsze i większe yin (Taiyin to Księżyc).Cztery fenomeny działają poprzez osiem trygramów i 64 heksagramy.
Powyższy cytat wykazuje pewne podobieństwo do Genesis, aczkolwiek brak w nim sił sprawczej porównywalnej do Boga; na początku istnieje pustka, w której światło oddziela się od ciemności, ziemia od nieba, ląd od wody, słońce od księżyca itd.
Inny opis filozoficzny przypisuje się królowi Wenowi z dynastii Zhou: „Na początku świata istniało Niebo i Ziemia. Z nich narodziły się wszystkie rzeczy. Niebo symbolizuje trygram Qian, a Ziemię – Kun. Pozostałe sześć trygramów to ich synowie i córki”.
Inne znaczenie W mandaryńskim slangu na Tajwanie oraz kantońskim slangu w Hongkongu słowo bagua, jako symbol wszelkich przekształceń, oznacza plotkę lub plotkarza. Na przykład zwrot 你很八卦 znaczy „Jesteś takim plotkarzem”; 八卦新聞 to „tabloid”.
Bagua w popkulturze W serialu Lost – zagubieni bagua to jeden z symboli Inicjatywy Dharma. Znak oznaczający trygram xun (najstarsza córka) znalazł się na okładce powieści „Jestem nudziarą” (2005) Moniki Szwai. W grze Ragnarok Online bagua pojawia się jako talizman. Na okładce albumu 8 Diagrams amerykańskiej grupy Wu-Tang Clan w tle widać symbol ośmiu trygramów. W mandze One Piece jeden z ataków imperatora Kaido nazywa się Bagua Gromu. W mandze i anime Naruto pieczęć 8 trygramów została użyta przez Minato Namikaze do zapieczętowania Dziewięcioogoniastego Lisiego Demona w Naruto.
Zobacz też Dłoń Ośmiu Trygramów Flaga Korei Południowej
Kategoria:Filozofia chińska Kategoria:Symbole