Helena Mniszkówna z domu Mniszek-Tchorznicka, primo voto Chyżyńska, secundo voto Rawicz-Radomyska (ur. 24 maja 1878 roku w Kurczycach na Wołyniu, zm. 18 marca 1943 w Sabniach) – polska powieściopisarka. Była autorką romansów z życia wyższych sfer.
Życiorys thumb|200px|left|Helena Mniszkówna Córka Michała i Marii. Otrzymała gruntowne wykształcenie domowe. Mając 19 lat, wyszła za mąż za Władysława Chyżyńskiego. Wraz z mężem przeniosła się do Platerowa na Litwie. Tam powstał pomysł Trędowatej, powieści osadzonej w świecie arystokracji. Środowisko to pisarka miała okazję poznawać podczas pierwszego małżeństwa. W 1903 roku, po śmierci męża, przyjechała wraz z dwiema córkami do majątku rodziców w Sabniach koło Sokołowa Podlaskiego. Wówczas poznała młodego ziemianina Adolfa Lortscha, w którym zakochała się. Adolf Lortsch stał się później pierwowzorem tytułowej postaci powieści Panicz, wydanej w 1912Tomasz Kalita, Mniszkówna, Unicorn 1993.
Dwa tomy pierwszej powieści, Trędowata, ukazały się w 1909 roku dzięki wsparciu finansowemu ojca Heleny Mniszkówny. Książka szybko zniknęła z księgarń i została dość ciepło przyjęta przez krytykę literacką (nieprzychylne recenzje przyszły później). Rękopis recenzował Bolesław Prus, który był przyjacielem z dzieciństwa stryja Mniszkówny. thumb|left|200px|Helena Mniszkówna z córkami. W 1910 roku pisarka wyszła za mąż za Antoniego Rawicz-Radomyskiego i wyjechała do Rogal pod Łukowem, gdzie urodziła córki-bliźniaczki. Tam też powstały kolejne powieści. W okolicy znana była również z działalności społecznej: zakładała ochronki, szkółki dla dziewcząt.
W 1920r. przeniosła się do majątku Kuchary w Płockiem, koło Drobina, gdzie mieszkała aż do 1939 roku, kiedy została wraz z córkami wyrzucona z majątku przez Niemców. Od ośmiu lat była już po raz drugi wdową. Wróciła do Sabni, gdzie kontynuowała pisanie i gdzie pozostała aż do śmierci. Pochowana jest w miejscowości Zembrów, na rodzinnym cmentarzu Mniszek-Tchorznickich i Moniuszków.
Była przewodniczącą Koła Ziemianek i należała do Przysposobienia Wojskowego.
Imię Heleny Mniszek nadano Zespołowi Szkół (Szkoła Podstawowa i Gimnazjum) w Sabniach. Przed Urzędem Gminy Sabnie ustawiono poświęcony pisarce pomnik, a w herbie Gminy Sabnie znajduje się nawiązująca do jej postaci otwarta książka.
30 września 2009 roku odbyła się uroczystość związana z nadaniem imienia Heleny Mniszkówny Szkole Podstawowej w Celinach (gmina Trzebieszów). Niedaleko ww. wsi znajdują się Rogale – wieś, w której mieszkała Helena Mniszkówna wraz z rodziną.
Wszystkie jej utwory w latach 1951–1957 objęte były zapisem cenzury i podlegały natychmiastowemu wycofaniu z bibliotekCenzura PRL, posłowie Zbigniew Żmigrodzki, Wrocław 2002, s. 28..
Dzieła (wybór) thumb|200px|Helena Mniszkówna, 1909. Trędowata, Kraków 1909; prawdopodobnie 16 wydań do 1938 roku, ostatnie: 1937, Warszawa: M. Arct. Ordynat Michorowski, Kijów 1910 Zaszumiały Pióra, Kijów 1911 Panicz, T.1-2 Kijów 1912 Książęta boru, Kijów 1912 Prymicja (nowela), Kijów 1912 Gehenna, Kijów 1914 Czciciele szatana, Warszawa 1918 Verte – 1912/20, 5 wydań do 1927.; Poznań, 1921 Pluton i Persefona. Baśń fantastyczna na tle mitologicznym, Warszawa, 1919 Pustelnik, Poznań 1919 Prawa ludzi, Lublin 1922 Sfinks, Warszawa 1922 Królowa Gizella, Poznań 1925 Dziedzictwo, Poznań 1927 Z ziemi łez i krwi, 1927 Kwiat magnolii, Poznań 1928 Powojenni, Poznań 1929 Magnesy serc, Warszawa 1930 Słońce – wydana po raz pierwszy w 1993 roku po rekonstrukcji z rękopisu Smak miłości, ostatnia powieść pisarki, 1938/39 (dokończona w 1941)
Ekranizacje
1926 Trędowata, reż. Edward Puchalski 1936 Trędowata, reż. Juliusz Gardan 1937 Ordynat Michorowski, reż. Henryk Szaro 1938 Gehenna, reż. Michał Waszyński 1976 Trędowata, reż. Jerzy Hoffman 1999 Trędowata (serial telewizyjny), reż. Wojciech Rawecki, Krzysztof Lang
Przypisy
Linki zewnętrzne – biografia i zdjęcia z rodzinnego albumu Helena Mniszek - wspomnienia - Kurczyce, Sabnie, Rogale, Kuchary. Biografia i fotografie z rodzinnego albumu Helena Mniszek – biografia i zdjęcia Helena Mniszek – patron Publicznego Gimnazjum w Sabniach i Publicznej Szkoły Podstawowej Helena Mniszkówna – zbiór prac Heleny Mniszkówny Utwory Heleny Mniszkówny w serwisie Polona.pl
Kategoria:Autorzy objęci zapisem cenzury w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Kategoria:Pisarze Młodej Polski Kategoria:Polscy pisarze dwudziestolecia międzywojennego Kategoria:Polscy prozaicy Helena Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Zmarli w 1943