thumb|Nieistniejący już kościół Brygidek na rogu ulicy Nalewki, dalej Arsenał, ok. 1775. Po lewej stronie wylot ulicy Bielańskiej

Historia rozwoju Warszawy, sięgająca XIII w., została zapisana w jej strukturze przestrzennej i zabytkach. W wyniku wydarzeń II wojny światowej dziedzictwo kulturowe miasta – materialne i duchowe pamiątki jego dziejów zostały w olbrzymim stopniu zniszczone.

Dziedzictwo kulturowe w Warszawie podlega ochronie w oparciu o przepisy prawa: międzynarodowego (Konwencja o ochronie dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 16 listopada 1972, ratyfikowana przez Polskę 29 czerwca 1976), państwowego (ustawowego, m.in. ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 23 lipca 2003), lokalnego (plany miejscowe).

Dane liczbowe mały|Willa Bohdana Lacherta na Saskiej Kępie z 1929, zabytek reprezentujący styl dwudziestolecia międzywojennego mały|Węgierska ekspozytura Handlowa, zabytek reprezentujący styl lat 70. XX w. W warszawskiej gminnej ewidencji zabytków pod koniec 2018 znajdowało się 11 600 obiektów, także obszarowych. W większości to zabytki jedynie wpisane do ewidencji, a więc o mniejszym stopniu ochrony konserwatorskiej niż wpisane do rejestru zabytków. Ewidencja obejmuje jednak także zabytki z rejestru, przy czym może być tak, że jednemu wpisowi do rejestru odpowiada kilka pozycji w ewidencji, jeżeli zabytek składa się z kilku elementów (np. dom, ogrodzenie i ogród).

Według danych Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie na początku 2019 roku znajdował się jeden obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO i 3 pomniki historii. Zabytki wpisane do rejestrów zabytków nieruchomych i archeologicznych pogrupowane są w następujący sposób: układ przestrzenny – 95 zespół sakralny – 2 zespół pałacowy – 2 zespół przemysłowy – 16 zespół gospodarczy – 3 zespół (niesprecyzowany) – 54 kościół rzymskokatolicki – 51 dzwonnica – 9 cerkiew – 2 kościół protestancki – 3 synagoga – 1 kaplica – 6 klasztor – 36 obiekt sakralny (niesprecyzowany) – 5 zamek – 2 pałac – 64 dwór – 8 fortyfikacje – 44 mury obronne – 4 budynek użyteczności publicznej – 204 karczma – 6 kamienica – 625 budynek mieszkalny – 383 chałupa – 1 budynek gospodarczy – 81 budynek przemysłowy – 76 pawilon parkowy – 13 budynek (niesprecyzowany) – 12 most – 6 dworzec – 2 budowla (niesprecyzowana) – 150 kapliczka, figura – 7 mała architektura – 18 cmentarz – 10 cmentarz rzymskokatolicki – 9 cmentarz protestancki – 2 cmentarz obrządku wschodniego – 1 cmentarz żydowski – 2 miejsce pamięci – 1 pole bitwy – 1 zieleń komponowana – 96 otoczenie zabytku – 41 zamek jako zabytek archeologiczny – 1 grodzisko – 2 osada – 5 cmentarzysko – 3 inny zabytek archeologiczny – 40.

Jeden obiekt może należeć do danej kategorii (np. budowla) i jednocześnie do zespołu lub układu przestrzennego. Dany obiekt może mieć kilka wpisów, przykładowo, Pałac Tyszkiewiczów jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 245 z 1 lipca 1965, po czym ponownie wraz z innymi budynkami kampusu centralnego Uniwersytetu Warszawskiego pod numerem 1244-A z 24 lipca 1984. Ponadto wchodzi w skład zespołu pn. zespół Uniwersytetu Warszawskiego, który nie ma jednego numeru wpisu. W zestawieniu tym odrębnie są traktowane poszczególne elementy umieszczone w jednym wpisie, nawet gdy nie jest on określany jako wpis zespołu. Przykładowo, pod tym samym wpisem numer 253 z 1 lipca 1965 wprowadzone są obiekty z trzech kategorii: Kościół św. Anny, klasztor i dzwonnica (tymczasem kolumna maryjna stojąca między kościołem a dzwonnicą ma wpis nr 253/2 z 1 lipca 1965). Zdarza się również, że zabytkowe układy przestrzenne nakładają się na siebie, np. część wspólną mają układ urbanistyczny placu Gabriela Narutowicza i układ Kolonii Lubeckiego.

Najmniejszym obiektem na liście zabytków jest budynek przy ulicy Długiej 1.

Lista światowego dziedzictwa UNESCO Na mocy prawa międzynarodowego w dniu 2 września 1980 Komitet UNESCO wpisał na Listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego ludzkości historyczne centrum Warszawy. Jednym z podstawowych kryteriów wpisu był unikatowy, niezwykle udany fakt odbudowy zespołu historycznego.

Obszar wpisany na listę obejmuje Stare Miasto w granicach murów obronnych wraz z fosami, teren podskarpia do Wisłostrady, ul. Mostową, kwartał zabudowy z kamienicą Johna i zespół kościoła św. Anny przy Krakowskim Przedmieściu oraz Zamek Królewski.

Rozważane jest wystąpienie o rozszerzenie wpisu na Listę światowego dziedzictwa o Cytadelę i Stację Filtrów.

Pomniki historii thumb|Trakt Królewski (Krakowskie Przedmieście) – część pomnika historii W Warszawie od 2014 są trzy pomniki historii. Pierwszym, ustanowionym w 1994 roku był historyczny zespół miasta Warszawy z traktem królewskim i Wilanowem obejmujący obszar od Cytadeli, przez Nowe i Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat i Al. Ujazdowskie do Belwederu oraz zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie z parkiem MorysinZarządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 września 1994 r. w sprawie uznania za pomnik historii .. Następnie za pomniki historii uznano Zespół Stacji Filtrów Williama LindleyaRozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 stycznia 2012 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Warszawa – Zespół Stacji Filtrów Williama Lindleya” . i zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach (Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Cmentarz żydowski w Warszawie (Wola), Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie, Cmentarz ewangelicko-reformowany w Warszawie, Muzułmański Cmentarz Kaukaski i Muzułmański Cmentarz Tatarski)Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie uznania za pomnik historii „Warszawa – zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach” ..

Parki kulturowe W 2012 roku utworzono Wilanowski Park Kulturowy, który obejmuje prawie całą dzielnicę Wilanów i przygraniczny pas Ursynowa. Od 2017 roku trwają procedury powołania parku kulturowego Historyczne Centrum Warszawy.

Rozważano także utworzenie takiego parku dla grodziska Bródno Stare oraz dla systemu fortyfikacji XIX-wiecznej Twierdzy Warszawa obejmującego rosyjskie fortyfikacje z okresu zaborów – Cytadelę z pierścieniem fortów wokół miasta, szańce, wały międzyfortowe, obiekty pomocnicze i częściowo zachowany układ dróg fortecznych.

Zabytki wpisane do rejestru zabytków Do rejestru zabytków wpisano m.in. układy urbanistyczne i zespoły budowlane, dzieła architektury i budownictwa, dzieła budownictwa obronnego, obiekty techniki, cmentarze, parki, ogrody oraz zabytki archeologiczne. W rejestrze zabytków nieruchomych w 2006 wpisanych było ok. 1300 obiektów.

Bemowo

thumb|Dworekm Schneiderów, Połczyńska 59.

willa, ul. Połczyńska 59 fort III „Blizne-Groty”, ul. Lazurowa fort IV „Chrzanów”, ul. Kopalniana 3 fort IIA „Babice”, „Radiowo” P „Bemowo”

Białołęka kościół pw. św. Jakuba, ul. Mehoffera 4 dzwonnica kościół pw. św. Michała Archanioła, ul. Głębocka 119 cmentarz przykościelny zespół dworski, ul. Dębowa 12 dwór park zespół dworski, ul. Mehoffera 2 dworek oficyna, tzw. pałacmały|Fort P Twierdzy Warszawa budynek gospodarczy park willa, ul. Laurowa 2 ogród dwór w Buchniku, ul. Stasinek 9c

Bielany thumb|Zespół Akademii Wychowania Fizycznego thumb|Pałac Brühla obecnie, wyremontowana fasada w 2006 kościół pw. św. Marii Magdaleny, ul. Wólczyńska 4 kościół par. pw. Matki Boskiej Królowej Polski, ul. Gdańska 6 a zespół klasztorny kamedułów na Bielanach, ul. Dewajtis 3 kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NMP 13 eremów kamedulskich budynki poklasztorne grób Staszica obudowa źródła kaplica przydrożna, ul. Wólczyńska 23 Fort II „Wawrzyszew”, ul. Księżycowa zespół pałacowo-parkowy, ul. Muzealna 8 pałac 2 oficyny domek dozorcy brama wjazdowa park zespół Akademii Wychowania Fizycznego, ul. Marymoncka 34 gmach główny (z pływalnią i wieżą ciśnień) hala sportowa internat męski internat żeński 2 internaty nauczycielskie 2 wille profesorskie stołówka dom, przy ul. Daniłowskiego 45

Mokotów thumb|Kościół św. Antoniego z Padwy thumb|pałac w folwarku Sielce przy ul. Cybulskiego 3 thumb|Pałac Szustra mały|Kino Iluzjon thumb|Pałac Królikarnia „Miasto Ogród Czerniaków” – zespół urbanistyczny i budowlany osiedle „Szare Domy” – zespół budowlany z zielenią układ urbanistyczny i zespół budowlany (Różana – al. Niepodległości – Odolańska – Dąbrowskiego) zespół klasztorny bernardynów, ul. Czerniakowska 2/4 kościół św. Antoniego z Padwy klasztor ogrodzenie 3 mogiły na cmentarzu, ul. Wałbrzyska Park Dreszera, ul. Puławska – Odyńca – Kazimierzowska – Ursynowska fort „Mokotów II”, ul. Idzikowskiego fort VII-A „Służewiec”, al. Lotników 1 fort „Czerniaków”, ul. Powsińska 13 fort „Mokotów I”, ul. Racławicka kamienica, ul. Asfaltowa 8 → al. Niepodległości 157 modernistyczny salon samochodowy „Auto-Koncern” w Warszawie z 1929 roku, ul. Belwederska 16 dworek z XVII-XIX wieku, ul. Bernardyńska 1 willa, ul. Bieżanowska 5 zespół domów mieszkalnych Towarzystwa Kredytowego Miejskiego, ul. Boya-Żeleńskiego 4/6 willa, ul. Bukowińska 24 Folwark Sielce, ul. Cybulskiego 3 pałac dwie oficyny pozostałości parku angielskiego willa, ul. Chocimska 18 zespół budynków d. Państwowego Zakładu Epidemiologicznego, ul. Chocimska 24 4 budynki ogrodzenie z bramami thumb|kościół św. Jakuba na Tarchominie (Białołęka) Stacja Pomp Rzecznych Wodociągów Warszawskich, ul. Czerniakowska 124 dom mieszkalny kierownictwa Stacji zbiornik osadowy kamień z tablicą pamiątkową ogrodzenie dom mieszkalny pracowników Stacji Pomp Rzecznych, ul. Czerniakowska 126a budynek gimnazjum im. J. Piłsudskiego, ul. Czerniakowska 128 dom mieszkalny budynek zakładu ss. nazaretanek, ul. Czerniakowska 137 dom Władysława Broniewskiego, ul. Dąbrowskiego 51 ogród willa, ul. Domaniewska 14 ogród willa, ul. Goraszewska 7 ogród dom, ul. Huculska 6 zabudowania warsztatowe dom, ul. Jodłowa 18 ogród willa (elewacje), ul. Kielecka 33 willa, ul. Łowicka 39a dom, ul. Malczewskiego 20 zespół kamienic, al. Niepodległości 157/ul. Asfaltowa 8 kamienica, al. Niepodległości 157 kamienica, ul. Asfaltowa 8 dziedziniec-ogród willa, ul. Narbutta 30 dom, ul. Narbutta 50 kino „Stolica”, ob. „Iluzjon”, ul. Narbutta 50a willa Jana Koszczyc-Witkiewicza, ul. Naruszewicza 20 dom, ul. Podchorążych 79 Willa Podgórskich, ul. Powsińska 104 kamienica, ul. Puławska 28 zespół pałacu Szustra, ul. Puławska 55/59 pałac Domek Mauretański gołębnik z bramą Domek Murgrabiego Mauzoleum Szustrów ogród, ob. park „Promenada” zakład wychowawczy, ul. Puławska 95/97 pałacyk „Henryków”, ul. Puławska 107a ogród zespół pałacowy „Królikarnia”, ul. Puławska 113 pałac park most kuchnia budynki gospodarcze Instytut Geologiczny, ul. Rakowiecka 4 kamienica, ul. Sandomierska 23 „Żółta Karczma” w Służewie, al. Wilanowska 204 dom, ul. Wiśniowa 38 ogród ogrodzenie dom, ul. Wyścigowa 10/12

Ochota thumb|Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny thumb|Kamienica przy ul. Filtrowej 68 thumb|Fragment kolonii Lubeckiego, róg ulicy Raszyńskiej i Rapackiego Kolonia Lubeckiego (układ i zespół budowlany wraz z zielenią) Kolonia Staszica (układ i zespół budowlany z zielenią) Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Warszawie (św. Jakuba), ul. Grójecka 38 kaplica Dzieciątka Jezus, ul. Lindleya 2/4 Zieleniec Wielkopolski, ul. Filtrowa – Łęczycka – Wawelska Obelisk przy ulicy Lindleya Kamienica Mikołaja Szelechowa, Aleje Jerozolimskie 85 Kamienica Stanisława Rostkowskiego, Aleje Jerozolimskie 99 Gmach Ministerstwa Komunikacji, ul. Chałubińskiego 4/6 dom, ul. Dorotowska 7 Dom dochodowy Pocztowej Kasy Oszczędności, ul. Filtrowa 68 szkoła (2 oficyny, sala gimnastyczna), ul. Grójecka 93 kamienica, ul. Kaliska 1 Zespół Stacji Filtrów, ul. Koszykowa 81 budynek administracyjny 3 zbiorniki wody czystej pompownia i maszynownia budynek kotłowni i węglarnia