Henryk Opieński (ur. 13 stycznia 1870 w Krakowie, zm. 21 stycznia 1942 w Morges) – polski kompozytor i muzykolog, przyjaciel Stanisława Wyspiańskiego.

Życiorys thumb|Portret Henryka Opieńskiego namalowany przez Stanisława Wyspiańskiego w 1898. Muzeum Narodowe w Szczecinie Był synem urzędnika Józefa, powstańca z 1863 oraz Ludwiki z domu Kośmińskiej. Maturę zdał w Krakowie w gimnazjum Św. Anny i u W. Singera rozpoczął naukę gry na skrzypcach, którą później kontynuował u Franza Lachnera w Pradze, gdzie równocześnie na Politechnice uzyskał dyplom inżyniera chemii. W 1892 po powrocie do Krakowa uczył się kompozycji pod kierunkiem Władysława Żeleńskiego. Od 1895 studiował w Paryżu u Władysława Górskiego, Zygmunta Stojowskiego i Ignacego Paderewskiego, a od 1897 w Berlinie u Heinricha Urbana, a od 1898 ponownie w Paryżu u Vincenta d’Indy’ego. W tym czasie grał w orkiestrach Grand Opera i Colonne. Do Warszawy przyjechał w 1901 i został tam skrzypkiem orkiestry Filharmonii Warszawskiej oraz organizatorem i dyrygentem chóru Filharmonii. W latach 1904–1906 w Lipsku studiował dyrygenturę u Arthura Nikischa oraz muzykologię u H. Riemanna. Debiutował w 1906 jako dyrygent operowy we Lwowie, był dyrygentem w Operze Warszawskiej w latach 1908–1911, organizatorem orkiestry symfonicznej i jej drugim dyrygentem obok Grzegorza Fitelberga, a kierownikiem muzycznym Teatru Polskiego w Warszawie w latach 1913-1914. W 1911 był założycielem pierwszego w Polsce czasopisma muzykologicznego „Kwartalnik Muzyczny”, które redagował do 1914. W 1914 na podstawie rozprawy o lutniście W. Bekwarku otrzymał doktorat. W latach 1911–1914 wykładał historię muzyki na Wydziale Humanistycznym Towarzystwa Kursów Naukowych w WarszawieDziesięciolecie Wolnej Wszechnicy Polskiej TKN: sprawozdanie z działalności Towarzystwa Kursów Naukowych, 1906-1916, opracowali Ryszard Błędowski, Stanisław Orłowski, Henryk Mościcki, Warszawa 1917, s.130, Podkarpacka BC – wersja elektroniczna. W Lozannie przebywał w okresie I wojny światowej, gdzie od 1917 prowadził kilkunastoosobowy chór mieszany „Motet et Madrigal” z repertuarem muzyki wielogłosowej z XVI i XVII w., zawierającym wiele utworów polskich.

Opieński w 1920 przyjechał do Poznania, gdzie jesienią wspólnie z Łucjanem Kamieńskim zorganizował pierwszą w Polsce Akademię Muzyczną, którą oparto na wzorach Schola Cantorum w Paryżu i konserwatorium w Pradze, przekształconą w 1922 w Państwowe Konserwatorium Muzyczne. Do czerwca 1926 był jej dyrektorem i wykładał w niej kompozycję i teorię muzyki oraz prowadził chór i orkiestrę. Wykształcił szereg wybitnych uczniów, m.in. kompozytora Stefana Poradowskiego. W 1925 był również dyrektorem Opery Poznańskiej. Uczestniczył w pracach Wielkopolskiego Związku Kół Śpiewaczych, a od 1922 był jego prezesem. W 1925 założył i do lipca 1927 redagował jego czasopismo, „Przegląd Muzyczny”. W czerwcu 1924 był w Poznaniu współorganizatorem XI Wielkopolskiego i II Wszechpolskiego Zjazdu Kół Śpiewaczych. Wspólnie ze Stanisławem Wiechowiczem i Władysławem Raczkowskim tworzył dla chórów nowy repertuar, który był oparty głównie na polskich pieśniach ludowych. Latem 1926 Opieński przeniósł się na stałe do Morges w Szwajcarii, gdzie nadal prowadził zespół „Motet et Madrigal”. Do Polski przyjeżdżał co roku, ostatni raz w październiku 1938 jako przewodniczący ogólnopolskiego zjazdu muzykologów, który odbywał się w Poznaniu podczas Tygodnia Muzyki Polskiej. Zmarł 21 stycznia 1942 w Morges i pochowany został na cmentarzu w Tolochenaz.

Napisał m.in. utwór na 4 głosy męskie do tekstu pt La Fuite de l'Hiver ze zbioru poetyckiego Le Chemin des saisons Augusta Angellier'aRękopis (lub kopia) jest przechowywany w Szwajcarii w Państwowym Archiwum we Fryburgu (Staatsarchiv Freiburg) pod syg.: CH AEF Société cantonale des chanteurs fribourgeois 298. Komponował także opery. Jego Maria (na podstawie Marii Antoniego Malczewskiego) została wystawiona w Operze Poznańskiej w roku 1923.

Jego żona Anna z Krzymuskich (*8.03.1876 +25.09.1923) została pochowana na cmentarzu św. Wojciecha w Poznaniu na stokach Cytadeli. Po jej śmierci ożenił się w 1924 ze śpiewaczką i kompozytorką szwajcarską, Lidią Barblan. Miał syna Józefa, który był aktorem i spikerem Polskiego Radia.

Jego bratem był lekarz, działacz społeczny i polityczny Jan Opieński (mąż Marii Opieńskiej). Jego bratanicą była biochemiczka i działaczka niepodległościowa Janina Opieńska-Blauth.

Ważniejsze utwory Orkiestrowe Lilla Weneda, poemat symfoniczny (1908) Zygmunt August i Barbara, poemat symfoniczny (1911) Medytacje na temat kaszubski, poemat symfoniczny (1920)

Solowe i kameralne Berceuse na skrzypce i fortepian Thème varié na fortepian (1906)

Na głos i fortepian Sechs Lieder Trzy pieśni Trois mélodies Pieśń majowa Siedem preludiów Czasem Polskie pieśni ludowe (2 albumy) Les larmes, 6 pieśni Printemps triste Prélude Wokalne i wokalno-instrumentalne Wieczna wiosna na chór mieszany a cappella Sześć pieśni narodowych na chór mieszany a cappella Cztery pieśni na chór męski a cappella Taniec mgieł nocnych na chór i orkiestrę Kantata na cześć Mickiewicza na chór i orkiestrę (1908) Veni Creator, kantata na chór i orkiestrę (1927) L’enfant prodigue na głosy solowe, chór i orkiestrę (1930) Syn marnotrawny, scena biblijna na głosy solowe, chór i orkiestrę (1930) Maria, opera w 3 aktach Jakub Lutnista, opera w 2 aktach Utwory opublikowane Chansons populaires de la Pologne. Recueillies et harmonisées par Henryk Opieński. Traduction française d'Emmanuel Barblan. Couverture de B. Czarkowski. Hors-texte de St. Poray Pstrokoński. Préface de Henryk Opieński. Édition Heun, Genève (b.d.), 21 p. H. Opieński, La Fuite de l'hiver. Chœur à 4 voix d'hommes a cappella. Paroles de Auguste Angellier. Lausanne 1929. Foetisch Frères, Éditeurs. Paris, Rouart, Lerolle et Cie, Paris.

Dyskografia Chœurs polonais de la Renaissance. Strona A: Mikołaj Gomółka (ok. 1539-1609), Psaume 77 – Mikołaj Zieleński, In monte Oliveti. Ensemble Vocal Motet et Madrigal sous la direction de: H. Opieński. Strona B: Wacław Szamotulski (ok. 1525-1572), Prière du Soir – Mikołaj Zieleński, Per signum crucis. Płyta 78 obr./min. L'Anthologie Sonore nr AS 107-108. NB. Erratum: nalepki są poprzestawione. Strona A odnosi się właściwie do strony B i odwrotnie. Pieśni / I.J. Paderewski, H. Opieński. Katowice: Akademia Muzyczna w Katowicach: Radio Katowice, 1999. Songs: chamber works / Henryk Opieński. Warszawa: Acte Préalable, 2004. * Henryk Opieński. Komplet pieśni, utwory kameralne - recenzja płyty z nagraniami kompozytora: Maria Pawlaczyk sopran, Weronika Firlej-Kubasik fortepian, Anna Organiszczak fortepian, Mariusz Derewecki skrzypce. Acte Préalable 2004 – AP0075, DDD 63'56".

Przypisy

Bibliografia Aloys Fornerod, Henryk Opieński. Lausanne, Éditions SPES, 1942 Henryk Opieński, I.J. Paderewski. Esquisse de sa vie et de son oeuvre. Lausanne, Éditions SPES, 1928, 2ème édition 1948 H. Opieński, Les premiers opéras polonais considérés dans leurs rapports avec la musique de Chopin. „Revue de Musicologie”. Paris, 1929 t. 13 n° 30 H. Opieński, La symhonie polonaise au XVIIIe siècle, [Communication faite le 19 avril 1934 à la Société Française de Musicologie]. „Revue de Musicologie” Paris, 1934 H. Opieński, Chopin. Wyd. drugie. Lwów-Warszawa, Książnica-Atlas, 1925

Joanna Cywińska-Rusinek: Henryk Opieński (1870-1942) – życie i twórczość. Studium monograficzne na podstawie materiałów źródłowych z archiwów szwajcarskich, 2019 Małgorzata Sieradz: Henryk Opieński (1870–1942) w znanej i nieznanej korespondencji Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera i Stanisława Estreichera. Wątki nie tylko muzyczne, Muzyka Tom 62 Nr 4 (2017) - abstrakt i PDF z całym tekstem do pobrania Joanna Cywińska: Przyjaciel Paderewskiego, Wyspiańskiego i Karłowicza Henryk Opieński jako kompozytor, wyd. Adam Marszałek, Toruń 2023, oprawa broszurowa, 353 str.

Linki zewnętrzne Dzieła Henryka Opieńskiego w bibliotece Polona Staatsarchiv Freiburg Joanna Cywińska: Przyjaciel Paderewskiego, Wyspiańskiego i Karłowicza - Henryk Opieński jako kompozytor, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2023, 353 str., oprawa broszurowa polskabibliotekamuzyczna.pl: Opieński, Henryk - m.in. wybrana bibliografia, wydania, redakcje, spis kompozycji polskieradio.pl: Henryk Opieński polskieradio24.pl: Henryk Opieński - zapomniany kompozytor i muzykolog - obszerna biografia i nagranie audycji "Henryk Opieński - artysta i człowiek" Culture.pl: Henryk Opieński - biografia i ważniejsze kompozycje

vod.tvp.pl, film dokumentalny "Henryk Opieński, Historia życia i miłości", 58 min. youtube.com: TV Wielkopolska: Na planie filmowym "Henryk Opieński - zapomniany artysta", 13 min. filmpolski.pl: Henryk Opieński. Historia życia i miłości - szczegółowe informacje o filmie "Henryk Opieński, Historia życia i miłości"

Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie Kategoria:Absolwenci Politechniki Czeskiej w Pradze Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina Kategoria:Pochowani na cmentarzu parafii św. Wojciecha w Poznaniu Kategoria:Polacy w Szwajcarii Kategoria:Polscy kompozytorzy muzyki poważnej Kategoria:Polscy muzykolodzy Kategoria:Rektorzy Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Towarzystwa Kursów Naukowych (1905–1918) Kategoria:Urodzeni w 1870 Kategoria:Zmarli w 1942