thumb|Różne odmiany kapusty warzywnej thumb|Kapusta warzywna głowiasta Kapusta (Brassica L.) – rodzaj roślin zielnych z rodziny kapustowatych. Wyróżnianych jest w jego obrębie od ok. 35 do 44 gatunków. Pierwotny zasięg obejmował Europę, Azję i północną Afrykę, ale rośliny te zostały rozprzestrzenione na wszystkie kontynenty (z wyjątkiem Antarktydy). W Polsce rosną jako rośliny uprawiane i zdziczałe.
Formy dziko rosnące zasiedlają siedliska ruderalne i piaszczyste, często na terenach nadmorskich. Liczne gatunki, mieszańce, odmiany i kultywary są uprawiane jako warzywa w różnych regionach świata. Do tego rodzaju należą najważniejsze rośliny warzywne i olejodajne z rodziny kapustowatych. Rośliny uprawiane są już od starożytności – Pliniusz Starszy wymieniał już 12 różnych odmian. Kluczowym ośrodkiem pochodzenia i upraw warzyw z tego rodzaju były Chiny. Większość odmian uprawnych pochodzi od czterech gatunków i ich mieszańców: kapusty czarnej B. nigra, warzywnej B. oleracea, sitowatej B. juncea i właściwej B. rapa.
Rozmieszczenie geograficzne thumb|Kapusta kreteńska thumb|Kapusta sitowata Zasięg rodzaju obejmuje Europę i Azję (z wyjątkiem północnych części tych kontynentów), na wschodzie sięgając po Mongolię i środkowe Chiny, oraz północną Afrykę (kraje śródziemnomorskie i Rogu Afryki). Największe zróżnicowanie gatunków znajduje się w basenie Morza Śródziemnego. W Europie występują 22 gatunki. Gatunki z tego rodzaju rozprzestrzenione zostały szeroko na różnych kontynentach.
W Polsce uprawianych jest ok. 10 gatunków, cztery spotykane są w stanie dzikim, z czego trzy zadomowione, a jeden dziczejący przejściowo.
Gatunki flory Polski Ujęcie taksonomiczne i nazwa naukowa według Vascular plants of Poland, na drugim miejscu podana jest nazwa naukowa (synonim) według Plants of the World online. kapusta chińska Brassica chinensis L. ≡ B. rapa L. – gatunek uprawiany kapusta chrzanolistna Brassica elongata Ehrh. – antropofit zadomowiony kapusta czarna, k. gorczyca Brassica nigra (L.) W.D.J.Koch – antropofit zadomowiony kapusta kreteńska Brassica cretica Lam. – gatunek uprawiany kapusta pekińska Brassica pekinensis (Lour.) Rupr. ≡ B. rapa L. – gatunek uprawiany kapusta rzepak Brassica napus L. – gatunek uprawiany kapusta sitowata Brassica juncea (L.) Czern. – efemerofit kapusta skalna Brassica rupestris Raf. – gatunek uprawiany kapusta warzywna Brassica oleracea L. – gatunek uprawiany kapusta właściwa, rzepa Brassica rapa L. – antropofit zadomowiony
Morfologia i biologia Pokrój Rośliny jednoroczne, dwuletnie i półkrzewy. Osiągają do 2 m wysokości. Pędy zwykle pachykauliczne – o grubiejącej łodydze i słabo rozgałęzione, często sine, nagie lub owłosione, z włoskami prostymi. Liście Mięsiste, pojedyncze lub pierzasto albo lirowato podzielone. Często skupione tylko u nasady pędu. Dolne liście zwykle ogonkowe, górne ogonkowe lub siedzące, często o nasadzie w różny sposób obejmującej łodygę, uszkowatej lub strzałkowatej. Kwiaty Zebrane w grona silnie wydłużające się w czasie owocowania. Promieniste, 4-krotne, drobne. Działki kielicha nieco woreczkowato rozdęte. Płatki barwy żółtawej, białej lub czerwono nabiegłe, u nasady długo zwężające się z zielonymi miodnikami. Pręcików 6 czterosilnych; 4 wewnętrzne dłuższe od 2 zewnętrznych. Zalążnia górna z krótką zwykle szyjką słupka zwieńczoną główkowatym znamieniem. Owoce Łuszczyny długie, wąskie, nieco spłaszczone, walcowate lub nieco czterokanciaste, zawierające od kilku do blisko 50 nasion.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny kapustowatych (Brassicaceae) z plemienia Brassiceae. Niejasne są relacje z innymi blisko spokrewnionymi rodzajami, które prawdopodobnie są zagnieżdżone w obrębie tego rodzaju: rokietta Eruca, rzodkiew Raphanus i gorczyca Sinapis.
Wykaz gatunków Długa historia uprawy pozwoliła uzyskać bardzo zróżnicowane odmiany, których klasyfikacja przysparza problemów taksonomicznych – u różnych autorów rośliny mają różną rangę taksonomiczną. Analizy molekularne i cytologiczne oraz doświadczenia z krzyżowaniem roślin pozwoliły już w XXI wieku ustalić, że opisywanych dawniej 25 osobnych gatunków uprawianych w istocie reprezentuje cztery gatunki: kapustę czarną B. nigra, warzywną B. oleracea, sitowatą B. juncea i właściwą B. rapa.
Zastosowanie Warzywa – wiele spośród uprawianych gatunków, mieszańców i odmian to rośliny jadalne uprawiane na całym niemal świecie. Niektóre odmiany (rzepak) są uprawiane dla nasion, z których wytwarza się olej jadalny i biodiesel. Niektóre gatunki i odmiany są uprawiane jako rośliny pastewne. Kwiaciarstwo – niektóre kultywary o ozdobnych liściach używane są w kwiaciarstwie.
Etymologia Nazwa kapusta trafiła do polszczyzny jako zapożyczenie z łaciny, od słowa caputium (główka).
Przypisy
Kategoria:Kapustowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza