thumb thumb|Starsze okazy mają niemal czarny kapelusz
Mleczaj paskudnik, mleczaj oliwkowobrązowy (Lactarius necator (Bull.) Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1781 r. Jean Baptiste Bulliard, nadając mu nazwę Agaricus necator. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1796 r. Christiaan Hendrik Persoon, przenosząc go do rodzaju Lactarius. Synonimy: Agaricus necator Bull. 1781 Agaricus plumbeus var. nigrescens Pers. 1801 Lactarius necator (Bull.) Pers. 1796 f. necator Lactarius necator f. nigrescens (Pers.) Courtec. & P. Roux 2008 Lactarius necator f. ochroleucoides Bon & Haluwyn 1981 Nazwę polską nadał Franciszek Błoński w 1890 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: bedłka jadowita, mleczaj jadowity, paskudnik, smoluch. W 2025 r. Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów przy Polskim Towarzystwie Mykologicznym zarekomendowała polską nazwę nazwę mleczaj oliwkowobrązowy.
W niektórych opracowaniach jako jego synonim jest podawany także Lactarius turpis (Weinm.) Fr. jednak według Index Fungorum jest to odrębny gatunek.
Morfologia Kapelusz Średnica 5–15 cm, u młodych okazów niskołukowaty, u starszych rozpostarty i wgłębiony na środku. Jest twardy, brzegi ma długo wywinięte, brak garba. Powierzchnia śliska, bez strefowania, lub ze słabo widocznym strefowaniem. Kolor od brudnooliwkowozielonego do czarnobrązowego>. Blaszki Wąskie i gęste, różnej długości, nieco zbiegające po trzonie. Najpierw białawe potem kremowo żółte, na starość z brązowymi cętkami. Po uszkodzeniu ciemniejące. Obficie wydzielają białe mleczko o bardzo piekącym smaku i niezmieniające barwy na powietrzu. Trzon Wysokość 3–7 cm, grubość do 2,5 cm, walcowaty, początkowo pełny, później pusty. Powierzchnia w stanie suchym błyszcząca, podczas wilgotnej pogody śliska, niekiedy chropowata lub jamkowata. Kolor od bladooliwkowego przez zielonawy do brudnooliwkowego. Miąższ Gruby i twardy, biały, tylko pod skórką kapelusza słabo oliwkowy. U starszych okazów miąższ brunatnieje. Ma ostry smak i słaby zapach. Mleczko Wydziela się obficie. Jest białe lub wodnistobiałe, nie zmienia barwy na powietrzu. W smaku jest bardzo piekące. Cechy mikroskopowe Wysyp zarodników jasnokremowy. Zarodniki o rozmiarach 7,5–8,5 × 6–7 μm owalne, pokryte drobnymi brodawkami. Podstawki o rozmiarach 30-45 × 9–10 μm. Pleurocystydy i cheilocystydy liczne, wrzecionowatego kształtu, o rozmiarach 50–75 × 5–7 μm. Gatunki podobne Znacznie różni się barwą od innych mleczajów i na ogół jest łatwo rozpoznawalny. Nieco podobny jest mleczaj śluzowaty (Lactarius blennius), ale jest mniejszy, ma dzwonkowaty kapelusz pokryty pasiastymi plamami, nie ma tak ciemnych odcieni i występuje pod bukami.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej i Europie. W Azji podano jego występowanie tylko w Japonii. W Polsce gatunek pospolity.
Naziemny grzyb mykoryzowy. Rośnie w lasach liściastych, iglastych i mieszanych, pod brzozami lub świerkami, na kwaśnych glebach, od lipca do listopada.
Znaczenie Na zachodzie Europy uważa się go za grzyba niejadalnego ze względu na piekący smak. W krajach wschodnioeuropejskich oraz m.in. na Syberii grzyb ten jest niezwykle popularny. Po dłuższym wymoczeniu (i wylaniu wody) poddaje się go zasoleniu bądź marynowaniu, dzięki czemu nadaje się do spożycia. Po takim przygotowaniu nabiera ciemnowiśniowego lub bordowego koloru.
Przypisy
Kategoria:Gołąbkowate Kategoria:Mykobiota Polski