Aguti (Dasyprocta) – rodzaj ssaków z rodziny agutiowatych (Dasyproctidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Ameryce Środkowej (Meksyk, Belize, Gwatemala, Salwador, Honduras, Nikaragua, Kostaryka i Panama) i Południowej (Kolumbia, Wenezuela, Trynidad i Tobago, Gujana, Surinam, Gujana Francuska, Brazylia, Ekwador, Peru, Boliwia, Paragwaj i Argentyna).
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 435–760 mm, długość ogona 10–55 mm, długość ucha 30–50 mm, długość tylnej stopy 86–156 mm; masa ciała 0,6–6 kg. Mają worki policzkowe, małe, okrągłe uszy, bardzo krótki ogon oraz wąskie stopy zakończone kopytkowymi pazurami. Poszczególne gatunki ubarwione od rudawobrązowego do czarnego. Na futrze występują często pojedyncze pręgowane włosy, tworzące charakterystyczny wzór.
Ekologia Prowadzą nocny tryb życia. Ich pokarm stanowią różne owoce oraz liście. Niektóre gatunki żerują na plantacjach, m.in. bananów i trzciny cukrowej, wyrządzając na nich szkody.
Po około trzymiesięcznej ciąży, samica rodzi 2–4 młodych w jamie na dnie lasu.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1811 roku niemiecki zoolog Johann Karl Wilhelm Illiger w książce swojego autorstwa zatytułowanej Wczesna systematyka ssaków i ptaków. Illiger wymienił dwa gatunki – Mus Aguti (= Mus leporinus ) i Cavia Acuchi (= Cavia acouchy ) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Mus Aguti (= Mus leporinus ) (aguti złocisty).
Etymologia Dasyprocta: dasyprōktos ‘z włochatym zadem’, od δασυς dasus ‘włochaty, kudłaty’; πρωκτος prōktos ‘zad, odbyt’. Platypyga (Platipyga): gr. πλατυς platus ‘szeroki’; πυγη pugē ‘zad’. Cloromis (Chloromys): gr. χλωρος khlōros ‘zielonkawo-żółty’; μυς mus, μυος muos ‘mysz’. Gatunek typowy: Cuvier w pierwotnym opisie nie wymienił żadnego gatunku. Cutia: anagram nazwy acuti (tupi akuti ‘uważny, czujny’). Mamdasyproctaus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia).
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxDasyprocta mexicanade Saussure, 1860aguti meksykańskigatunek monotypowyendemit Meksyku: niziny w Veracruz, północnej Oaxace, północno-zachodnim Chiapas i zachodnim Tabasco; introdukowany na Kubie; zakres wysokości: 50–600 m n.p.m.DC: 44–56 cmDO: 2–3 cmMC: 2–4 kgcentruj|150pxDasyprocta punctataJ.E. Gray, 1842aguti środkowoamerykańskigatunek monotypowyod południowego Meksyku do Kolumbii (włącznie z wyspą Gorgona), zachodniej Wenezueli i północno-zachodniego Ekwadoru (na południe do Guayas); introdukowany na Kajmany; zakres wysokości: do 2400 m n.p.m.DC: 43–60 cmDO: 2–5,5 cmMC: 0,6–4,2 kg centruj|150pxDasyprocta coibaeO. Thomas, 1902aguti wyspowygatunek monotypowyendemit Panamy: wyspa CoibaDC: 43–45 cmDO: 3–4 cmMC: brak danychcentruj|150pxDasyprocta fuliginosaWagler, 1832aguti czarnygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Kolumbia, południowa Wenezuela, zachodnia Brazylia (na wschód do rzeki Negro i rzeki Madeira), wschodni Ekwador oraz wschodnie Peru (na północ od Junín); zakres wysokości: do 1000 m n.p.m.DC: 54–76 cmDO: 2–4 cmMC: 3,5–6 kgcentruj|150pxDasyprocta leporina(Linnaeus, 1758)aguti złocistygatunek monotypowypółnocna Wenezuela (na wschód od jeziora Maracaibo), Trynidad i Tobago (wyspa Trynidad), region Gujana oraz Brazylia (na wschód od rzeki Negro, na południowy wschód do środkowego wybrzeża); introdukowany na Małe AntyleDC: 47–65 cmDO: 1–3 cmMC: 2,1–5,9 kgDasyprocta guamaraOjasti, 1972aguti deltowygatunek monotypowyendemit Wenezueli: znany tylko z dwóch miejsc z delty OrinokoDC: 47–56 cmDO: 2–2,3 cmMC: 3–4,4 kgDasyprocta croconataWagler, 1831gatunek monotypowyendemit Brazylii: na południe od rzeki Amazonka, od rzeki Tapajós na zachód od rzeki Tocantins, wyspy Marajó i Mexiana; zakres wysokości: 0–200 m n.p.m.DC: 46–56 cmDO: 1–2,5 cmMC: 2,2–2,8 kgcentruj|150pxDasyprocta prymnolophaWagler, 1831aguti czarnozadygatunek monotypowyendemit Brazylii: od wschodniej Pará wzdłuż wybrzeża do środkowo-wschodniej Bahii, w głąb lądu do wschodniego Tocantins i północnego Minas Gerais; zakres wysokości: 0–900 m n.p.m.DC: 45–52 cmDO: 1,8–3 cmMC: brak danychcentruj|150pxDasyprocta iackiFeijó & Langguth, 2013gatunek monotypowyendemit Brazylii: wybrzeże Paraíby i PernambucoDC: 44–50 cmDO: brak danychbr>MC: 2,3–3,8 kgcentruj|150pxDasyprocta variegatavon Tschudi, 1845gatunek monotypowyPeru (na wschód od Junín), zachodnia Brazylia (górny bieg rzeki Purús i rzeki Madera) oraz północna Boliwia (Pando i Beni)DC: 44–54 cmDO: 1,1–3,8 cmMC: 3–5,2 kgcentruj|150pxDasyprocta kalinowskiiO. Thomas, 1897aguti Kalinowskiegogatunek monotypowyendemit Peru: zlewnie rzek Urubamba i Marcapata na wschodnich zboczach Andów; zakres wysokości: 1000–2000 m n.p.m.DC: około 63 cmDO: około 2,4 cmMC: brak danychcentruj|130pxDasyprocta azaraeH. Lichtenstein, 1823aguti oliwkowygatunek monotypowyBrazylia (na południe od Bahii), Boliwia (na południe od rzeki Guaporé, na wschód od rzeki Beni), Paragwaj oraz Argentyna (Formosa, Corrientes i Misiones); zakres wysokości: 0–700 m n.p.m.DC: 43–57 cmDO: 1–3,5 cmMC: 2,4–3,2 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek zagrożony, – gatunek krytycznie zagrożony, – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Agutiowate