Oficer – w żeglarstwie osoba funkcyjna na jachcie. Jeśli bywa wyznaczana (co nie jest obligatoryjne) – zakres obowiązków i kwalifikacje zależą od wymagań armatora lub kapitana jachtu (żaglowca). Dawniej w polskim żeglarstwie oficerowie byli wyznaczani podczas każdego rejsu morskiego. Do obowiązków oficera należało prowadzenie jachtu (z członkami swojej wachty) podczas swej służby. Powierzenie funkcji oficerskich było obowiązkowe, a wymagania stawiane osobom je pełniącym były ściśle określone.
Obowiązki oficera na żaglowcach podlegających konwencji STCW opisano w artykule Oficer (żegluga).
Oficerowie w polskim żeglarstwie obecnie Obecnie funkcja zwyczajowa, bowiem pojęcie i obowiązki oficera wprowadza konwencja STCW i ona określa również dokumenty, jakie oficer ma posiadać, jednak w stosunku do łodzi przyjemnościowych (pleasure vessels) konwencja się nie wypowiada. Kodeks morski i Ustawa o kulturze fizycznej definiują pojęcia kapitana, natomiast nie odnoszą się nijak do funkcji oficerskich. W związku z tym nazewnictwo funkcji, zakresy obowiązków itd. są obecnie sprawą wyłącznie zwyczajową, wynikającą z tradycji czy przyjętych przez kapitana, armatora jachtu zasad.
Oficerowie w polskim żeglarstwie dawniej Nazwy funkcji oficerskich i zakres ich obowiązków wywodzą się z dokumentu pt. Regulamin służby morskiej statku sportowego., zarzuconego w latach 80. XX wieku, ówczesnego systemu patentów żeglarskich oraz instrukcji PZŻ.
Oficer był osobą prowadzącą jacht, żaglowiec jest to również dowodzący wachtą na jachcie i prowadzący jacht w czasie trwania swej wachty (dyżuru)Jacek Czajewski (red.), Encyklopedia żeglarstwa, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1996, s. 232, ..
Najczęściej na jachtach wyznaczano trzech oficerów: Pierwszy oficer: odpowiadał za nawigację, dokumenty jachtu, załatwianie spraw formalnych, środki łączności i środki ratunkowe. Ponadto zastępował kapitana i był zwierzchnikiem pozostałych oficerów, jeśli na jachcie nie wyznaczono zastępcy kapitana; Drugi oficer: odpowiadał za aprowizację, higienę i porządek pod pokładem, apteczkę, wyposażenie kambuzowe; Trzeci oficer: odpowiadał za żagle, liny, silnik, sprawy techniczne, sprawy związane z bezpieczeństwem statku.
Kwalifikacje Do pełnienia funkcji oficerskich niezbędne było posiadanie odpowiednich kwalifikacji oraz formalnych dokumentów. Zakres ich zmieniał się. Przykładowo w latach 1970-1980 do pełnienia funkcji oficerskich (bez I oficera), w rejsach po Morzu Bałtyckim (do 10°E i 61°N), na jachtach żaglowych do 100 m² wymagano posiadania patentu sternika jachtowego z pełnymi uprawnieniami. Więcej: Dawne polskie stopnie żeglarskie.
Obowiązki Oficer, który pełnił służbę nazywany był oficerem wachtowym, w czasie żeglugi prowadził jacht, chyba że dowodzenie przejął kapitan (który z definicji zawsze jachtem dowodzi).
W czasie pełnienia wachty (morskiej, kotwicznej lub portowej) oficer wachtowy obowiązany był pełnić służbę zgodnie z poleceniem kapitana i wymogami dobrej praktyki morskiej i odpowiadał za: okazywanie przez statek przepisowych znaków i świateł, nadawanie wymaganych sygnałów akustycznych (spotkania ze statkami, mgła i ograniczona widzialność), nadawanie w razie potrzeby sygnałów zwrócenia uwagi, natychmiastowe wezwanie kapitana w razie pojawienia się nagłego niebezpieczeństwa i zaalarmowanie załogi, prawidłowe prowadzenie zapisów w dzienniku jachtowym§ 12 Regulaminu służby morskiej statku sportowego [załącznik do Zarządzenia Nr 25 Przewodniczącego GKKFiT z 19 czerwca 1972 r. w sprawie regulaminu służby morskiej statków sportowych (Dz. Urz. GKKFiT Nr 8 z 1972 r. poz. 26)]..
Podczas wachty morskiej oficer miał obowiązek prowadzić żeglugę odpowiednio do napędu statku i odpowiadał za: utrzymanie odpowiedniej szybkości i stałej gotowości statku do wykonywania wszelkich niezbędnych manewrów, prawidłowe sterowanie i wykonywanie manewrów, stałe obserwowanie sytuacji na morzu, prowadzenie nawigacji i określanie pozycji statku§ 13 Regulaminu służby morskiej statku sportowego [załącznik do Zarządzenia Nr 25 Przewodniczącego GKKFiT z 19 czerwca 1972 r. w sprawie regulaminu służby morskiej statków sportowych (Dz. Urz. GKKFiT Nr 8 z 1972 r. poz. 26)]..
Obowiązki oficera wachtowego przy zdawaniu wachty (służby) były następujące: określić na mapie pozycję (na godzinę zmiany wachty), zapoznać obejmującego służbę z sytuacją statku na morzu i położeniem znaków, świateł nawigacyjnych i statków w zasięgu widoczności, przekazać instrukcje kapitana co do dalszego toku służby i żeglugi, zwrócić uwagę na okoliczności mogące mieć wpływ na dalszy bezpieczny przebieg żeglugi§ 11 Regulaminu służby morskiej statku sportowego [załącznik do Zarządzenia Nr 25 Przewodniczącego GKKFiT z 19 czerwca 1972 r. w sprawie regulaminu służby morskiej statków sportowych (Dz. Urz. GKKFiT Nr 8 z 1972 r. poz. 26)]..
Zobacz też STCW Załoga Dawne polskie stopnie żeglarskie
Przypisy
Bibliografia Głowacki Włodzimierz, Biblioteczka Żeglarska: Żeglarstwo morskie, Wyd. Sport i Turystyka, Warszawa 1979, . Wacław Petryński (tł.), Jachting pod żaglami i na silniku, Penta, Warszawa 1993, . Jacek Czajewski (red.), Encyklopedia żeglarstwa, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 1996, . Marek Berkowski, Vademecum morskich przepisów jachtowych, PTTK Oddział Śródmieście w Warszawie Klub Turystyki Wodnej TOP, 1985
Kategoria:Załoga statku