Zoltán Kodály (ur. 16 grudnia 1882 w Kecskemécie, zm. 6 marca 1967 w Budapeszcie) – węgierski kompozytor, etnograf i pedagog.
Życiorys Urodził się w Kecskemét. Rodzice Frigyes i Paulina cenili muzykę i grali na instrumentach: ojciec na skrzypcach, a matka na fortepianie i również śpiewała. Matka Paulina Jalovetzky miała polskie pochodzenie, jej dziadek Michał Jałowiecki, uczestnik Konfederacji barskiej, musiał uchodzić z Polski. Kodály w dzieciństwie mieszkał w Galáncie, gdzie ukończył szkołę powszechną, a do gimnazjum uczęszczał w NagyszombatJaniszewska M. Koncepcja wychowania muzycznego Zoltána Kodály’a Pedagogika Katolicka 2016 nr 19 s. 88–95.. Uczył się też w tym czasie muzyki oraz pisał pierwsze utwory. Studiował w Budapeszcie na uniwersytecie i Akademii Muzycznej (kompozycja u Hansa Koesslera). Razem z Bélą Bartókiem prowadził badania etnograficzne, które zaowocowały wydaniem zbioru Magyar népdalok. Kodály doktoryzował się na uniwersytecie w 1906 na podstawie dysertacji Budowa stroficzna węgierskich pieśni ludowych. Od 1907 wykładał w Akademii Muzycznej w Budapeszcie – początkowo teorię muzyki, a następnie kompozycję. Pracował tam do momentu przejścia na emeryturę. Po II wojnie światowej w 1945 roku został prezesem Węgierskiej Rady Sztuki. Pełnił również funkcję przewodniczącego Międzynarodowej Rady Muzyki Ludowej oraz honorowego prezydenta Międzynarodowego Towarzystwa Edukacji Muzycznej. Trzykrotnie w 1948, 1952 i 1957 otrzymał nagrodę Kossutha.
Twórczość kompozytorska Jako kompozytor Kodály czerpał z węgierskiej muzyki ludowej, a jego twórczość krzyżuje w sobie elementy stylu klasycznego, neoromantycznego oraz impresjonistycznego. Nawiązywał też do muzyki renesansu i baroku. Komponował i opracowywał pieśni, utwory chóralne (zajmujące szczególne miejsce w jego twórczości), a także dzieła instrumentalne i opery. Twórczość Kodálya była podporządkowana idei stworzenia stylu narodowego oraz edukowania społeczeństwa.
Utwory Kodálya zaczęły zyskiwać popularność w latach 20., gdy kompozytor rozpoczął współpracę z Universal Edition.
Metoda Kodálya Jako pedagog zreformował system nauczania muzyki w szkolnictwie węgierskim. Jest uznawany za twórcę tzw. metody Kodálya. Jest to metoda kształcenia muzycznego poprzez uczenie dzieci śpiewania prostych i znanych piosenek ludowych. W trakcie śpiewu dzieci uczą się wykonywać ręką gesty, które pomagają im zachować intonację i zapamiętać melodię. Nazywa się to „śpiewaniem razem z ręką”. Metoda Kodalya jest znana na całym świecie, a nawet powstały jej narodowe adaptacje często różniące się pomiędzy sobą. W 2016 roku metoda została wpisana przez UNESCO do rejestru dobrych praktyk w dziedzinie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.
Najważniejsze utwory oratorium Assumpta est Maria (1901) uwertura Letni wieczór (1906) Sonata na wiolonczelę solo, op. 8 (1915) oratorium Psalmus Hungaricus (1923) opera Háry János (1926) – dużą popularnością cieszy się suita orkiestrowa z tej opery, po raz pierwszy wykonana w 1927, oraz uwertura, znana szerzej pod nazwą Uwertura Teatralna i uważana niekiedy za samodzielne dzieło opera Székelyfonó (Wieczór prządek) (1932) Tańce z Marosszék (wersja fortepianowa: 1927, wersja orkiestrowa: 1930) Tańce z Galánty (1933) oratorium Te Deum (1936) Wariacje na temat węgierskiej piosenki ludowej „Paw” (1938–1939) – napisane na zamówienie orkiestry Concertgebouw w Amsterdamie obchodzącej 50. rocznicę założenia Koncert na orkiestrę (1939–1940) oratorium Missa Brevis (1942)
Zobacz też Béla Bartók George Enescu
Przypisy
Linki zewnętrzne Kodály, Zoltán w Polskiej Bibliotece Muzycznej
Kategoria:Członkowie Węgierskiej Akademii Nauk Kategoria:Kompozytorzy XX wieku Kategoria:Ludzie urodzeni w Kecskemécie Kategoria:Ludzie związani z Budapesztem Kategoria:Odznaczeni Orderem Kossutha Kategoria:Odznaczeni Wieńcem Korwina Kategoria:Urodzeni w 1882 Kategoria:Węgierscy etnografowie Kategoria:Węgierscy kompozytorzy Kategoria:Węgierscy pedagodzy muzyczni Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Muzycznego im. Ferenca Liszta Kategoria:Zmarli w 1967