Uakari (Cacajao) – rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny saki (Pitheciinae) w obrębie rodziny sakowatych (Pitheciidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki zamieszkujące tropikalne lasy deszczowe Niziny Amazonki (Brazylia, Kolumbia, Peru, Wenezuela).
Morfologia Długość ciała samic 36–57 cm, samców 38–56 cm, ogona 14–21 cm; masa ciała samic 1,9–3 kg, samców 1,9–4,5 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1840 roku francuski chirurg i zoolog René Lesson w książce swojego autorstwa poświęconym gatunkom ssaków dwuręcznych i czwororożnych. Gatunkiem typowym jest (oznaczenie monotypowe) uakari czarnogłowy (C. melanocephalus).
Etymologia Cacajao: „uakari”, od tupi cacajao – lokalnej nazwy uakari czarnogłowego w niektórych częściach Brazylii i Wenezueli. Brachyurus (Brachypus): brakhus ‘krótki’; ουρα ourα ‘ogon’. Gatunek typowy: Spix wymienił dwa gatunki – Brachyurus Ouakary Spix, 1823 (= Simia melanocephalus Humboldt, 1812) i Brachyurus Israelita Spix, 1823 (= Simia chiropotes Humboldt, 1811) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Brachyurus Ouakary Spix, 1823 (= Simia melanocephalus Humboldt, 1812). Cercoptochus: gr. κερκος kerkos ‘ogon’; πτωχος ptōkhos ‘kucający’. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Simia melanocephalus Humboldt, 1812. Ouakaria (Uacaria, Uakeria): autochtoniczna nazwa uakari na określenie krótkoogoniastej małpy używana w Amazonii. Gatunek typowy: Gray wymienił dwa gatunki – Ouakaria spixii J.E. Gray, 1849 (= Brachyurus ouakary Spix, 1823) i Brachyurus calvus I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1847 – nie wyznaczając gatunku typowego. Cothurus: gr. κoθουρος kothouros ‘z uciętym ogonem’. Neocothurus: gr. νεος neos ‘nowy’; rodzaj Cothurus Palmer, 1899.
Podział systematyczny Do rodzaju należą w zależności od ujęcia systematycznego następujące gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNcentruj|150pxCacajao calvus(I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1847)uakari czerwono-białygatunek monotypowyendemit Brazylii: dwa izolowane obszary: jeden w Mamirauá Sustainable Development Reserve, ograniczony rzekami Solimões i Japurá oraz kanałem Auati-Paraná na zachodzie; drugi na lewym brzegu środkowego biegu rzeki Juruá, na całym prawym brzegu rzeki Riozinho i dolnego biegu rzeki JutaíDC: 36–57 cmDO: 14–19 cmMC: 2,3–3,5 kgcentruj|150pxCacajao rubicundus (I. Geoffroy Saint-Hilaire & Deville, 1848)uakari szkarłatnygatunek monotypowyendemit Brazylii: 3 izolowane obszary w środkowym biegu rzeki Solimões: jeden w zalanych lasach ograniczonych kanałem Jacurapá i rzeką Solimões; drugi na lewym brzegu rzeki Jutaí; trzeci wzdłuż rzeki Auati-ParanáDC: 36–57 cmDO: 14–19 cmMC: 2,3–3,5 kgcentruj|150pxCacajao ucayaliiO. Thomas, 1928uakari czerwonygatunek monotypowygłównie w międzyrzeczu Ukalali-Javari we wschodnim Peru i Brazylii; odnotowano izolowane populacje występujące poza tym obszaremDC: 36–57 cmDO: 14–19 cmMC: 2,3–3,5 kgcentruj|150pxCacajao novaesiHershkovitz, 1987uakari łysygatunek monotypowyendemit Brazylii: międzyrzecze rzek Gregório i Tarauacá; południowa granica zasięgu nieznanaDC: 36–57 cmDO: 14–19 cmMC: 2,3–3,5 kgCacajao amuna F.E. Silva, do Amaral, Roos, Bowler, Röhe, Sampaio, Janiak, Bertuol, Santana, J.S. Silva, Rylands, Gubili, Hrbek, McDevitt & Boubli, 2022gatunek monotypowyendemit Brazylii: lasy prawego brzegu rzeki Tarauacá, rozciągające się do rzek Envira i Jurupari; również wody źródłowe rzek Pauini i Moaco na wschodzie; południowa granica zasięgu nieznanaDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxCacajao melanocephalus(Humboldt, 1812)uakari czarnogłowygatunek monotypowypołudniowa Wenezuela i północno-zachodnia Brazylia, pomiędzy górnym biegiem rzeki Orinoko a górnym biegiem rzeki Rio NegroDC: 42–49 cmDO: 14–22 cmMC: 3,1–4,5 kgCacajao hosomiBoubli, M.N.F. Silva, Amado, Hrbek, Pontual & Farias, 2008uakari amazońskigatunek monotypowyendemit Brazylii: północna część, ograniczony do małego obszaru obejmującego kotlinę rzeki Curuduri i środkowego do dolnego biegu rzeki Araçá na północ od rzeki Rio NegroDC: 30–40 cmDO: 15–18 cmWymiary podane tylko dla samic (u samców nieznane).MC: 2–2,5 kgCacajao ayresiBoubli, M.N.F. Silva, Amado, Hrbek, Pontual & Farias, 2008uakari dżunglowygatunek monotypowypołudniowo-wschodnia Kolumbia, południowa Wenezuela i północno-zachodnia Brazylia (na wschód od Serranía de La Macarena, na południe od rzeki Casiquiare i rzeki Rio Negro do rzeki Japurá)DC: 36–55 cmDO: 14–15 cmMC: 0,5–2,6 kg Kategorie IUCN: – gatunek najmniejszej troski, – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek narażony; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Bibliografia
Kategoria:Sakowate