Lista kobiet szefowych państw i rządów

thumb|200px|Posąg Kleopatry VII, ostatniego hellenistycznego króla Egiptu Lista kobiet szefowych państw i rządów – obejmuje zestawienie kobiet pełniących funkcję szefowej państwa w republikańskim systemie ustrojowym, zestawienie wszystkich kobiet pełniących funkcję szefowej rządu oraz listę obecnych monarchiń i wszystkich kobiet pełniących funkcję gubernatora generalnego.

Historia sprawowania władzy przez kobiety sięga swymi korzeniami okresu starożytności. W I połowie XX wieku, wraz upowszechnianiem się republikańskiego ustroju politycznego, kobiety po raz pierwszy zasiadły w fotelu prezydenckim i przewodniczyły pracom gabinetu. Pod koniec I wojny światowej pierwsza kobieta objęła urząd szefowej rządu, natomiast w czasie II wojny światowej kobieta po raz pierwszy stanęła na czele państwa. Najwyższe urzędy państwowe najwcześniej zajęły kobiety z państw socjalistycznych.

W 1997 powstała organizacja , skupiająca urzędujące oraz byłe szefowe państw i rządów.

Historia Geneza

thumb|200px|Epoka wiktoriańska w Imperium brytyjskim trwała aż 64 lata Rola kobiet w rządzeniu państwem zmieniała się na przestrzeni wieków. Choć stanowiły zdecydowaną mniejszość w polityce, niemniej jednak zaznaczyły w niej swoją obecność już od czasów starożytnych. Pierwszymi kobietami – władczyniami były egipskie królowe, rządzące starożytnym Egiptem od ok. 3000 roku p.n.e. Pierwszą władczynią znaną z imienia była Kubaba, rządząca mezopotamskim miastem-państwem Ur około 2500 roku p.n.eWORLDWIDE GUIDE TO WOMEN IN LEADERSHIP, Guide for Women Leaders.. Niemal w każdej epoce historycznej można znaleźć przykłady kobiet stojących na czele państwFEMALE RULERS AND WOMEN IN OTHER POSITIONS OF POLITICAL AUTHORITY, Guide for Women Leaders.. Do tych najbardziej znanych, stanowiących symbole kobiecych rządów, można zaliczyć: Kleopatrę, Elżbietę I, Marię Teresę, Katarzynę II, Wiktorię, a w Polsce: królową Jadwigę oraz Annę Jagiellonkę. W Holandii nieprzerwanie przez 123 lata (1890-2013) na tronie zasiadały same kobiety: Wilhelmina (1890-1948), Juliana (1948-1980) i Beatrycze (1980-2013).

Wraz z rozpowszechnianiem się republikańskiego ustroju politycznego w XIX i XX wieku, zmianie uległa cała koncepcja sprawowania władzy. Udział w polityce i sprawowaniu władzy od początku opierał się na istnieniu wielu cenzusów. Obok cenzusu wieku czy majątku, istniał również cenzus płci. Udział kobiet w polityce od początku był mocno ograniczony. Stopniowy wzrost aktywności kobiet w tej dziedzinie następował wraz z upowszechnianiem się prawa wyborczego dla kobiet oraz rozwojem ruchu emancypacji kobiet, którego symbolem stały się sufrażystki.

XX wiek thumb|left|220px|Ruch sufrażystek przyczynił się do zwiększenia świadomości politycznej kobiet w początkach XX wieku Po raz pierwszy kobiety zagościły na scenie politycznej nowożytnych państw dopiero pod koniec i tuż po zakończeniu I wojny światowej. Pierwszymi gabinetami, w szeregach których znalazły się kobiety, były rewolucyjne rządy USRR (1917), Rosji (1917), Węgier (1918) oraz tymczasowy rząd Irlandii (1919)FIRST FEMALE MINISTERS, Guide for Women Leaders.. W Polsce pierwszą kobietą na stanowisku ministerialnym była Irena Kosmowska, pełniąca funkcję wiceministra pracy i opieki społecznej w Tymczasowym Rządzie Ludowym Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego w listopadzie 1918, a pierwszą kobietą na czele resortu – Zofia Wasilkowska, minister sprawiedliwości PRL w latach 1956–1957. Pierwszą kobietą, ministrem w gabinecie wybranym na drodze demokratycznych wyborów, była duńska minister edukacji, Nina Bang w latach 1924–1926.

Pierwszą kobietą stojącą na czele rządu została Jewhenija Bosz. Od grudnia 1917 do marca 1918 pełniła ona funkcję sekretarza ludowego do spraw wewnętrznych i choć oficjalnie nie została mianowana szefową rządu USRR, to de facto i wedle dokumentów rządowych pełniła tę funkcjęBiografia na stronie rządu Ukrainy.. Pierwszą wybraną premier była Sirimavo Bandaranaike, od lipca 1960 premier Sri Lanki. W 1999 Szwecja została pierwszym państwem, w gabinecie którego większość stanowiły kobiety (11 kobiet i 9 mężczyzn).

W latach 40. XX wieku kobiety po raz pierwszy objęły funkcję szefowych państw. Najwcześniej po stanowisko głowy państwa (de facto lub de iure), sięgnęły kobiety w państwach socjalistycznych. Pierwszą z nich była Chertek Ancimaa-Toka. W latach 1940–1944 zajmowała stanowisko przewodniczącej Małego Churału (parlamentu) Tuwińskiej Republiki Ludowej, a w związku z tym również stanowisko szefowej państwa„Khertek Anchimaa-Toka: the world’s first female head of state”, Times Online, 2 grudnia 2008.. Następnie, w latach 1953–1954 Sükhbaataryn Yanjmaa pełniła funkcję tymczasowego prezydenta Mongolii, a Song Qingling od 1968 do 1972 była jednym z dwóch tymczasowych przewodniczących Chińskiej Republiki LudowejBiografia, Kobiety w polityce.. W lipcu 1970 Isabel Perón jako wiceprezydent Argentyny, po śmierci swego męża Juan Peróna, objęła urząd prezydenta, zostając pierwszą – nie tymczasową prezydent„1974: First female president for Argentina”, BBC News.. W sierpniu 1980 Vigdís Finnbogadóttir została pierwszą prezydent, wybraną w wyborach powszechnychBiografia, Guide for Women Leaders..

Czasy obecne thumb|170px|Królowa Elżbieta II, najdłużej panująca głowa państwa i współczesny symbol kobiecej władzy 1 stycznia 2026 funkcję szefowej państwa lub rządu sprawowało 36 kobiet. Wśród nich była królowa Eswatini Ntombi (od 28 kwietnia 1986).

Reprezentantem króla Wielkiej Brytanii w państwach zrzeszonych w Commonwealth realm, jest gubernator generalny. 1 stycznia 2026 funkcję gubernatora generalnego pełniło 8 kobiet: Cécile La Grenade w Grenadzie (od 2013), Susan Dougan na Saint Vincent i Granadynach (od 2019), Mary Simon w Kanadzie (od 2021), Froyla Tzalam w Belize (od 2021), Cindy Kiro w Nowej Zelandii (od 2021), Marcella Liburd na Saint Kitts i Nevis (od 2023), Cynthia Pratt na Bahamach (od 2023) oraz Samantha Mostyn w Australii (od 2024).

1 stycznia 2026 stanowisko prezydenta zajmowało 16 kobiet: Maia Sandu w Mołdawii (od 2020), Samia Suluhu w Tanzanii (od 2021), Vjosa Osmani w Kosowie (od 2021), Xiomara Castro w Hondurasie (od 2022), Draupadi Murmu w Indiach (od 2022), Nataša Pirc Musar w Słowenii (od 2022), Christine Kangaloo w Trynidadzie i Tobago (od 2023), Sylvanie Burton na Dominice (od 2023), Hilda Heine na Wyspach Marshalla (od 2024), Myriam Spiteri Debono na Malcie (od 2024), Gordana Siłjanowska-Dawkowa w Macedonii Północnej (od 2024), Halla Tómasdóttir w Islandii (od 2024), Claudia Sheinbaum w Meksyku (od 2024), Netumbo Nandi-Ndaitwah w Namibii (od 2025), Jennifer Geerlings-Simons w Surinamie (od 2025) oraz Catherine Connolly w Irlandii (od 2025). Rosario Murillo sprawuje urząd współprezydenta Nikaragui (od 2025). Dodatkowo 2 kobiety wchodzą w skład Szwajcarskiej Rady Federalnej, która funkcjonuje jako kolegialna głowa państwa: Karin Keller-Sutter (od 2019) oraz Élisabeth Baume-Schneider (od 2023). Jedna kobieta jest członkinią Prezydium Bośni i Hercegowiny: Željka Cvijanović (od 2022).

1 stycznia 2026 na stanowisku szefowej rządu zasiadało 18 kobiet: Mia Mottley na Barbadosie (od 2018), Matte Frederiksen w Danii (od 2019), Robinah Nabbanja w Ugandzie (od 2021), Giorgia Meloni we Włoszech (od 2022), Borjana Krišto w Bośni i Hercegowinie (od 2023), Evika Siliņa w Łotwie (od 2023), Judith Tuluka w Demokratycznej Republice Konga (od 2024), Harini Amarasuriya w Sri Lance (od 2024), Kristrún Frostadóttir w Islandii (od 2024), Maria Benvinda Levy w Mozambiku (od 2025), Raffaella Petrini w Watykanie (od 2025), Sara az-Zafarani w Tunezji (od 2025), Brigitte Haas w Liechtensteinie (od 2025), Kamla Persad-Bissessar w Trynidadzie i Tobago (od 2025), Julija Swyrydenko na Ukrainie (od 2025), Sushila Karki w Nepalu (od 2025), Inga Ruginienė na Litwie (od 2025) oraz Sanae Takaichi w Japonii (od 2025).

Pierwszą osobą otwarcie homoseksualną była Jóhanna Sigurðardóttir, która zasiadała na stanowisku szefowej rządu Islandii (2009−2013). Najmłodszą kobietą, która pełniła funkcję szefowej rządu jest Sanna Marin z Finlandii (2019–2023). W 2021 roku Estonia została pierwszym krajem na świecie, w którym kobiety pełniły funkcję szefowej rządu i państwa. Takim krajem w tym samym roku stały się także Mołdawia i Barbados. W styczniu 2024 miała miejsce abdykacja królowej Danii Małgorzaty II.

Council of Women World Leaders W 1997 szefowe państw i rządów powołały do życia organizację Council of Women World Leaders (Rada Kobiet Przywódczyń Świata), zrzeszającą urzędujące oraz byłe szefowe państw i rządów. Misją organizacji jest mobilizacja światowych decydentek w celu podejmowania wspólnych działań w sprawach szczególnie ważnych dla kobiet. W skład Rady wchodzą obecnie 83 osoby (stan na 11-10-2021), a stanowisko przewodniczącej zajmuje premier Islandii Katrín Jakobsdóttir.

Częściami Rady są Inicjatywy Ministerialne, które tworzą obecne oraz byłe kobiety – członkinie rządów. Celem Inicjatyw Ministerialnych, zapoczątkowanych w 1998, jest promocja wymiany myśli i doświadczeń na temat spraw globalnych na poziomie ministerialnym, określenie i odpowiedź na wyzwania jakie stoją przed kobietami ministrami oraz generalnie upowszechnianie pozytywnego wizerunku kobiety ministra. W ramach istniejących czterech Inicjatyw Ministerialnych: ds. środowiska, ds. zdrowia, ds. kultury oraz ds. edukacji, organizowane są spotkania odpowiednich ministrów.

Kobiety – szefowe państw i rządów według kontynentów Poniższa tabela przedstawia pierwsze kobiety szefów państw i rządów, pełniące urząd na każdym z sześciu kontynentów.

Kontynent Pierwsza prezydentlub głowa państwa Pierwsza wybrana prezydent¹ Pierwsza premier Europa 1980 Vigdís Finnbogadóttir 1980 Vigdís Finnbogadóttir 1917 Jewhenija Bosz²1979 Margaret Thatcher Azja 1940 Chertek Ancimaa-Toka 1986 Corazon Aquino 1960 Sirimavo BandaranaikeAmeryka Południowa 1974 Isabel Perón 1999 Mireya Moscoso 2003 Beatriz Merino LuceroAmeryka Północna 1990 Ertha Pascal-Trouillot 1990 Violeta Chamorro 1980 Eugenia CharlesAfryka 1984 Carmen Pereira 2006 Ellen Johnson-Sirleaf 1975 Elisabeth DomitienAustralia i Oceania 2016 Hilda Heine 2016 Hilda Heine 1997 Jenny Shipley

¹ Pierwsza kobieta prezydent, wybrana w wyborach powszechnych ² Jewhenija Bosz nie została oficjalnie mianowana szefem rządu, lecz de facto pełniła tę funkcję

Opracowano na podstawie: CHRONOLOGICAL LIST OF FEMALE PRESIDENTS, Guide for Women Leaders oraz WOMAN PRIME MINISTERS, Guide for Women Leaders.

Monarchinie oraz kobiety gubernator generalne i przedstawiciel osobiste Funkcję szefowej państwa pełnią monarchinie wymienione w poniższej tabeli. (aktualizacja 14-01-2024).

Osoba Zdjęcie Państwo Urząd Początek panowania Dynastia ŹródłoNtombi 100px Współ-królowa (Indovukazi)Wspólnie z Mswatim III.

W 15 państwach Wspólnoty Narodów, zwanych Królestwami Commonwealthu, funkcję głowy państwa pełni monarcha brytyjski reprezentowany przez gubernatorów generalnych. Poniższa tabela zawiera listę kobiet – gubernatorów generalnych. (obecnie sprawujące urząd zaznaczono niebieskim tłem – aktualizacja 08-06-2026).