Oscar za najlepszy film – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana corocznie od 1929 w ramach Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w kategorii najlepszy film (Best Picture). Honoruje producentów filmowych (do 1951 wytwórnie filmowe) za całokształt filmu kinowego. Oscary są przyznawane corocznie od 1929 przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) w uznaniu za filmy kinowe minionego roku. Uchodzą za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.
Kategoria została wprowadzona w 1. edycji (w 1929). Najwięcej nominacji (14) otrzymał Steven Spielberg, a najwięcej nagród (po 3) – Sam Spiegel i Saul Zaentz.
Zasady przyznawania thumb|upright|Richard D. Zanuck i z nagrodą za Wożąc panią Daisy w kategorii najlepszy film podczas 62. ceremonii wręczenia Oscarów (w 1990) Zgodnie z regulaminem 99. edycji, wyłanianie laureata w kategorii odbywa się trzyetapowo.
Zgłoszenia kandydatów W pierwszym etapie następują zgłoszenia kandydatów do nominacji, do których uprawnione są tylko wytwórnie lub dystrybutorzy. Obok tytułu filmu wymagane jest wymienienie producentów, którzy otrzymają potencjalną nominację. Dozwolone jest zgłaszanie tylko producentów zatwierdzonych przez (PGA), którzy w filmie zostali formalnie wymienieni jako producenci, w związku z czym wykluczeni są producenci wykonawczy, współproducenci, producenci współpracujący, producenci liniowi i tym podobni. Dodatkowo nałożony jest limit wymienienia co najwyższej trzech podmiotów, przy czym w skład jednego podmiotu mogą wchodzić dwie osoby funkcjonujące w ramach współpracy producenckiej, zatwierdzonej przez PGA. W konsekwencji do jednej nominacji może być przypisane maksymalnie sześć producentów.
Zgłaszane filmy muszą spełniać wymogi formalne określone odgórnie dla Oscarów, między innymi muszą być pełnometrażowe (trwać co najmniej 40 minut) i mieć siedmiodniową publiczną dystrybucję kinową na co najmniej jednym ze wskazanych sześciu amerykańskich obszarów. W kategorii najlepszy film wymagane jest dodatkowe co najmniej siedem dni dystrybucji kinowej na co najmniej dziewięciu dodatkowych terytoriach, wskazanych przez Akademię jako 50 największych rynków w Stanach Zjednoczonych. Akademia może wyrazić zgodę na zastąpienie maksymalnie dwóch z tych dziewięciu terytoriów przez inne państwa.
Zasady związane z inkluzywnością W kategorii najlepszy film funkcjonują dodatkowe Standardy Reprezentacji i Inkluzywności, nieobowiązujące w innych kategoriach. Definiują one dwie kategorie mniejszości: niedoreprezentowane grupy rasowe lub etniczne: żółtoskórzy, Latynosi, czarnoskórzy (w tym Afroamerykanie), ludy tubylcze (w tym Indianie i rdzenni mieszkańcy Alaski), mieszkańcy Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej, Hawajczycy oraz rdzenni mieszkańcy pozostałych wysp Oceanu Spokojnego, niedoreprezentowane grupy tożsamościowe: kobiety, społeczność LGBTQ+, niepełnosprawni fizycznie lub intelektualnie, głusi i niedosłyszący. Aby się kwalifikować do potencjalnej nominacji, film musi należeć do co najmniej dwóch z czterech poniższych grup. Grupa A to filmy, w których spełniony jest co najmniej jeden z warunków: co najmniej jeden główny lub istotny drugoplanowy aktor pochodzi z niedoreprezentowanej grupy rasowej lub etnicznej, co najmniej 30% obsady pochodzi z niedoreprezentowanej grupy, główny wątek fabularny dotyczy niedoreprezentowanej grupy. Grupa B to filmy, w których spełniony jest co najmniej jeden z warunków: jako liderzy departamentów produkcji pracowały co najmniej dwie osoby z niedoreprezentowanej grupy, z czego co najmniej jedna z nich jest z niedoreprezentowanej grupy rasowej lub etnicznej, co najmniej sześć osób pracujących nad filmem pochodzi z niedoreprezentowanej grupy rasowej lub etnicznej, co najmniej 30% osób pracujących nad filmem pochodzi z niedoreprezentowanej grupy. Grupa C to filmy, przy których wytwórnia oferowała osobom z niedoreprezentowanej grupy tożsamościowej płatne staże lub inne formy zatrudnienia oraz szkolenia. Grupa D to filmy, których wytwórnie lub dystrybutorzy zatrudniają na wysokich stanowiskach kierowniczych związanych z marketingiem, reklamą lub dystrybucją co najmniej kilka osób z niedoreprezentowanej grupy.
Głosowanie W drugim etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie w systemie pojedynczego głosu przechodniego – głosujący wskazują maksymalnie dziesięć pozycji, przyznając im punkty preferencji. Ostatecznie nominacje otrzymuje dziesięć filmów, które otrzymało najwięcej punktów.
W trzecim etapie, w którym również mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie na laureata. Najlepszy film jest jedyną kategorią, w której zamiast systemu większości względnej wprowadzona jest inna metoda. Podobnie jak przy nominacjach, głosujący przyznają punkty preferencji. Jeśli ponad 50% głosujących wskazało tego samego kandydata na pierwszym miejscu swojej listy, automatycznie zostaje on laureatem. W przeciwnym wypadku wdrażany jest inny algorytm. Filmy, którym nikt nie przyznał maksymalnej liczby punktów, są wyeliminowane, następnie stosowana jest metoda rekurencyjna. W każdym etapie film z najmniejszą liczbą wskazań na pierwszym miejscu zostaje wyeliminowany. Dla każdego członka, który wskazał go na pierwszym miejscu, jego drugi wybór awansuje na pierwsze miejsce. Procedura kończy się, gdy wyłoniony jest film z ponad 50% głosami, gdzie jest wskazany na pierwszym miejscu. Każdy z wymienionych producentów otrzymuje własną statuetkę, dodatkowo możliwe jest zamówienie u Akademii repliki Oscara dla dystrybutora lub firmy, która sfinansowała co najmniej 50% produkcji filmu.
Historia thumb|upright|Plakat filmu Skrzydła, laureata w 1. edycji (w 1929) W 1. edycji Oscarów (w 1929) zostały utworzone dwie kategorie dedykowane całokształtowi filmu: najlepszy film oraz najlepszy film unikatowy i artystyczny. Od 2. edycji (w 1930) druga z nich została usunięta. Historycznie kategoria miała pięć nazw: Outstanding Picture w edycjach 1. i 2., Outstanding Production (najlepsza produkcja) w edycjach od 3. (w 1930) do 13. (w 1941), Outstanding Motion Picture w edycjach od 14. (w 1942) do 14. (w 1944), Best Motion Picture w edycjach od 17. (w 1945) do 34. (w 1962), Best Picture w edycjach od 34. (w 1963).
Pierwotnie nominowanymi i nagradzanymi podmiotami były wytwórnie filmowe. W obliczu upadku systemu studyjnego, od 24. edycji (w 1952) nastąpiła zmiana, w wyniku której honorowani są producenci filmowi. W 1999 AMPAS wprowadziła ograniczenie nominowania maksymalnie trzech producentów za jeden film. W interpretacji mediów, decyzja była motywowana faktem, że podczas ceremonii w tym samym roku nagrodę za film Zakochany Szekspir wygrała rekordowa liczba pięciu producentów. W 2001 AMPAS doprecyzowała w regulaminie, że nominację mogą otrzymać tylko właściwi producenci, a nie producenci wykonawczy i dodatkowi czy reprezentanci wytwórni. W 2007 dopisała zasadę, że w „rzadkich i nadzwyczajnych” okolicznościach liczba nominowanych może zostać zwiększona, co media odebrały jako reakcję na krytykę po pominięciu dwóch z pięciu producentów nominowanego w tym samym roku filmu Mała miss. Pierwszy przypadek zastosowania tej reguły wydarzył się w 2009, gdy nominację otrzymało czterech producentów filmu Lektor.
Do 81. edycji (w 2009) laureat w kategorii był wyłaniany w systemie większości bezwzględnej – każdy głosujący wskazywał jedną pozycję, a nagrodę wygrywał film, który otrzymał najwięcej głosów. Współczesny system głosowania preferencyjnego został wprowadzony od 82. edycji (w 2010).
Do 16. edycji (w 1944) kategoria miała zwyczajowo dziesięć nominacji. W 17. edycji (w 1945) liczba ta została zmniejszona do pięciu. 24 czerwca 2009 AMPAS ogłosiła, że począwszy od najbliższej, 82. edycji (w 2010) ponownie będzie nominowane dokładnie dziesięć filmów. Sid Ganis, prezes AMPAS, skomentował, że zmiana może uczynić kategorię „bardziej interesującą i mniej zamkniętą” poprzez zwiększenie szans na nominację dla filmów dokumentalnych, nieanglojęzycznych, animowanych i komediowych. 14 czerwca 2011 AMPAS ogłosiła kolejną modyfikację, która weszła w życie od najbliższej, 84. edycji (w 2012). Liczba nominacji nie była z góry ustalona, lecz wahała się pomiędzy pięcioma a dziesięcioma, przy czym nominację mógł otrzymać tylko film, który wskazało na pierwszym miejscu co najmniej 5% głosujących członków Akademii. Bruce Davis, dyrektor wykonawczy AMPAS, wyjaśnił: „Nominacja do Oscara za najlepszy film powinna być dowodem na wyjątkowe zasługi. Jeśli w danym roku tylko osiem filmów naprawdę zasługuje na to wyróżnienie, nie powinniśmy czuć się zobowiązani do zaokrąglania tej liczby”. 12 czerwca 2020 AMPAS ogłosiła, że począwszy od najbliższej, 94. edycji (w 2022) kategoria będzie miała ponownie dokładnie 10 nominacji, uzasadniając to „maksymalizacją różnorodności filmów nominowanych do najważniejszej nagrody Akademii”.
Zasady dotyczące Standardów Reprezentacji i Inkluzywności zostały wprowadzone od 96. edycji (w 2024). AMPAS ogłosiła je 8 września 2020, argumentując: „Otwartość musi się poszerzyć, aby odzwierciedlać naszą zróżnicowaną globalną populację, zarówno w kontekście tworzenia filmów, jak i odbiorców, którzy nawiązują z nimi kontakt. Akademia jest zdeterminowana, by odegrać kluczową rolę w urzeczywistnieniu tego celu. Wierzymy, że te standardy inkluzywności będą katalizatorem długotrwałych, istotnych zmian w naszej branży”.
Wymóg dotyczący dodatkowej siedmiodniowej dystrybucji kinowej (ponad tę wymaganą we wszystkich kategoriach) został ogłoszony przez AMPAS 21 czerwca 2023 i wprowadzony od 97. edycji (w 2025). W interpretacji mediów, stanowił on odpowiedź na coraz częstszą obecność filmów serwisów strumieniowych na listach nominacji.
Laureaci i nominowani Opracowano na podstawie spisu na stronie internetowej Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.