thumb|Zgorzel siewek wywołana przez Gibberella avenacea thumb|Zgorzel siewek fasoli wywołana przez Thanatephorus cucumeris Zgorzel siewek – obumieranie siewek roślin wywołane przez liczną grupę patogenów powszechnie występujących w glebach leśnych i rolnych. Jest to jedna z najczęstszych chorób roślin atakujących siewki i występuje u bardzo licznych roślin nasiennych. Powodowana jest przez grzyby i grzybopodobne lęgniowce.
Objawy W zależności od terminu występowania wyróżnia się dwa rodzaje zgorzeli siewek: zgorzel przedwschodowa – przed ukazaniem się nadziemnych części rośliny. Prowadzi do obumarcia kiełków przed wydostaniem się na powierzchnię. Objawem tego są puste miejsca w uprawach monokulturowych: na plantacjach, w szkółkach, lasach, na trawnikach (szczególnie polach golfowych); zgorzel powschodowa – na formujących się liścieniach, łodyżkach oraz liściach właściwych. Powodowana jest przez grzyby, które obejmują swym porażeniem szyję korzeniową. Siewki kiełkują, ale słabo rosną, więdną, żółkną i przeważnie obumierają. W miejscu infekcji następuje najczęściej silne przewężenie prowadzące do obumierania rośliny. Zgorzel siewek występuje od momentu wykiełkowania do wytworzenia 2–3 liści właściwych. Podstawa łodygi porażonych roślin staje się wodnista, a następnie ciemnieje. Niekiedy rośliny porażone walczą i nie zamierają, rosną jednak wolniej i są bardziej narażone na opanowanie przez inne patogeny. Patogeny zgorzelowe oddziałują początkowo na siewki produktami swego metabolizmu. Objawem tego jest utrata przez siewki turgoru i więdnięcie. Następnym etapem jest przenikanie strzępek do wnętrza tkanek siewki. Atak grzyba uruchamia reakcje obronne siewki: następuje zwiększenie przemiany materii, szczególnie wzrasta aktywność enzymów oddechowych. Młode siewki wykazują zwykle wysoką podatność na patogeny grzybowe. Miejsce infekcji i szczegółowy przebieg choroby są specyficzne dla rodzaju patogenu.
W warunkach uznawanych za naturalne patogeny zgorzelowe ograniczane są przez swoje antagonisty (naturalne inhibitory), co pozwala zachować równowagę biologiczną w zbiorowisku grzybów glebowych. W szkółkach o długim okresie eksploatacji obserwuje się pogarszanie warunków bytowania saprotrofów. W związku z tym występuje tendencja do ich zanikania, co z kolei pozwala na rozwój grzybów zgorzelowych.
Choroby Zgorzel siewek to ogólna nazwa dużej grupy chorób. Ponieważ zapobieganie im i zwalczanie ich wymaga specyficznych działań, stosowania różnych środków chemicznych w zależności od gatunku uprawianej rośliny, różnego okresu ich karencji itd., w praktyce rolniczej i szkółkarstwie nadano nazwy licznym z nich (w nawiasie wywołujące je patogeny; gatunki lub rodzaje, gdy gatunek nie został określony). Wśród roślin uprawianych w Polsce są to: zgorzel siewek astra chińskiego (Globisporangium, Pythium, Phytophthora, Fusarium, Rhizoctonia solani) zgorzel siewek begonii (Globisporangium, Pythium, Fusarium, Rhizoctonia solani) zgorzel siewek buraka (Aphanomyces cochlioides, Globisporangium, Pythium, Pleospora bjoerlingii) zgorzel siewek cyklamena (Globisporangium, Pythium, Fusarium, Botrytis cinerea, Rhizoctonia solani) zgorzel siewek cynerarii (Globisporangium, Pythium, Botrytis cinerea, Rhizoctonia solani) zgorzel siewek fiołka afrykańskiego (Globisporangium, Pythium, Fusarium, Botrytis cinerea, Rhizoctonia solani) zgorzel siewek koniczyny (Physoderma trifolii, Leiolpidium radicale) zgorzel siewek lewkonii (Globisporangium, Pythium, Fusarium) zgorzel siewek lucerny (Leiolpidium radicale) zgorzel siewek traw (Globisporangium, Pythium, Fusarium, Rhizoctonia solani). Nazwy naukowe według Index Fungorum.
Ochrona Patogeny przenoszone są wraz z zainfekowanym podłożem, nasionami, wodą stosowaną do nawadniania, pojemnikami do uprawy i narzędziami ogrodniczymi. Siewek porażonych zgorzelą przeważnie nie da się już uratować. Można jedynie zapobiegać chorobie przez: w uprawach pod osłonami stosowanie podłoża przepuszczalnego i odkażonego (np. termicznie); dezynfekcja pojemników i narzędzi lub stosowanie jednorazowych pojemników; używanie kwalifikowanego materiału siewnego; zaprawianie nasion lub otoczkowanie ich; pod szkółki leśne należy wybierać gleby piaszczysto-gliniaste o pH wyższym od 5; w szkółkach leśnych unikać nawożenia azotem przed wschodami siewek i przez 6 tygodni po wschodach; stwarzanie warunków do szybkich wschodów przez niezbyt głębokie wysiewanie nasion do ogrzanej gleby; umiejętne podlewanie – wczesnym przedpołudniem, tak, by rośliny i podłoże zdążyły obeschnąć; zamiast fungicydów do zaprawiania nasion stosowanie w uprawach ekologicznych preparatów biologicznych z mikroorganizmami hamującymi rozwój grzybów.
Zaprawianie nasion odgrywa ważną rolę, jednak tylko częściowo chroni przed patogenami glebowymi, nie pomaga też, gdy nasiona są już silnie porażone. Istotne w zwalczaniu zgorzeli siewek jest kompleksowe stosowanie wszystkich metod ochrony.
Przypisy
Kategoria:Choroby roślin powodowane przez chromisty Kategoria:Grzybowe choroby roślin