Oscar za najlepszą piosenkę oryginalną – amerykańska nagroda filmowa, przyznawana corocznie od 1935 w ramach Nagród Akademii Filmowej (Oscarów) w kategorii najlepsza piosenka oryginalna (Best Original Song). Honoruje autorów (kompozytorów i tekściarzy) za piosenkę napisaną na potrzeby filmu kinowego. Oscary są przyznawane corocznie od 1929 przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej (AMPAS) w uznaniu za filmy kinowe minionego roku. Uchodzą za najważniejsze i najbardziej prestiżowe wyróżnienie przemysłu filmowego.
Kategoria została utworzona w 7. edycji Oscarów (w 1935) i jest jedną z dwóch honorujących muzykę filmową, obok najlepszej muzyki oryginalnej. Najwięcej nominacji (26) otrzymał Sammy Cahn, a najwięcej nagród (po 4) – Cahn, Alan Menken, Johnny Mercer i James Van Heusen.
Zasady przyznawania Zgodnie z regulaminem 99. edycji, kategoria ocenia piosenki pod kątem „skuteczności, kunsztu, twórczej treści i związku z całością dramatyczną, wyłącznie w formie zaprezentowanej w filmie”. Dopuszczone są tylko utwory napisane specjalnie na potrzeby filmu, pełniące w nich funkcję ilustracyjną i pojawiające się przez co najmniej 15 sekund w jego głównej części (przed napisami końcowymi). Domyślnie nominowanymi mogą być tylko główni autorzy (kompozytorzy i tekściarze), a chęć nominowania autorów z mniejszym wkładem wymaga pisemnego uzasadnienia. Domyślnie do piosenki może być przypisane maksymalnie pięć autorów, przy czym sekcja muzyków Akademii może w „bardzo rzadkich i nadzwyczajnych” sytuacjach dopuścić przypisanie większej liczby osób. Jeśli do kategorii zakwalifikowało się w danej edycji mniej niż 10 piosenek, to nie jest ona uruchamiana. W przeciwnym wypadku zostaje przyznane pięć nominacji w przypadku co najmniej 26 zakwalifikowanych piosenek lub trzy w przypadku 10 do 25 zakwalifikowanych piosenek.
Wyłanianie laureata w kategorii odbywa się czteroetapowo. W pierwszym etapie kandydaci zgłaszają swoje propozycje do nominacji, a zarząd sekcji muzyków Akademii wyłania pozycje spełniające warunki regulaminu i kwalifikujące się do potencjalnej nominacji. Warunkiem zgłoszenia jest dostarczenie sfinalizowanego wokalnego cue sheetu i materiału wideo prezentującego zastosowanie piosenki w filmie. Ponadto nałożone jest ograniczenie zgłoszenia co najwyżej trzej utworów z jednego filmu. W drugim i trzecim etapie, w których mogą wziąć udział wszyscy członkowie sekcji muzycznej Akademii, odbywają się głosowania w systemie pojedynczego głosu przechodniego. W drugim etapie głosujący wskazują maksymalnie piętnaście pozycji, przyznając im punkty preferencji. Piętnaście piosenek, które uzyskało najwięcej punktów, trafia na publikowaną przez AMPAS skróconą listę kandydatów do nominacji. Dozwolone jest jednak nominowanie tylko dwóch utworów z jednego filmu, w związku z czym jeśli do pierwszej piątki w głosowaniu zakwalifikowały się trzy z tego samego filmu, to ten z najmniejszą liczbą punktów nie otrzymuje nominacji. W trzecim etapie głosujący wskazują maksymalnie pięć lub trzy pozycje (zgodnie z zaplanowaną w danej edycji liczbą nominacji), przyznając im punkty preferencji. Następnie piosenki, które uzyskały najwięcej punktów, otrzymują nominację. W czwartym etapie, w którym mogą wziąć udział wszyscy członkowie Akademii, odbywa się głosowanie w systemie większości względnej – głosujący wskazują jedną z pięciu nominacji. Nagrodę otrzymuje utwór, który uzyskał najwięcej głosów.
Regulamin precyzuje, że domyślnie w kategorii przyznawane są maksymalnie dwie nagrody. Dopuszcza jednak wręczenie trzech statuetek w przypadku równorzędnego zaangażowania laureatów w autorstwo, zaś czterech tylko w „bardzo rzadkich i nadzwyczajnych” sytuacjach, zatwierdzonych przez zarząd sekcji muzyków Akademii.
Historia Kategoria została wprowadzona w 7. edycji Oscarów (w 1935) pod nazwą najlepsza piosenka (Best Song). Początkowo honorowała wszystkie utwory, które się pojawiły w filmach. W 14. edycji (w 1942) nagrodę wygrała piosenka „” z filmu , napisana nie z myślą o nim i wydana rok przed jego premierą. W konsekwencji Akademia zmieniła regulamin, dopuszczając tylko utwory napisane specjalnie dla filmu i nie funkcjonujące przed nim w przestrzeni publicznej. W 41. edycji (w 1969) kategoria zmieniła nazwę na najlepsza oryginalna piosenka z filmu (Best Song – Original for the Picture), a w 46. edycji (w 1974) powróciła do poprzedniej nazwy. Współczesną nazwę przyjęła od 48. edycji (w 1976). Od 81. edycji (w 2009) zostało wprowadzone ograniczenie nominowania co najwyżej dwóch piosenek z jednego filmu.
Początkowo liczba nominacji w kategorii była różna, a od 19. edycji (w 1947) została ustalona jako pięć. Od 45. edycji (w 1973) AMPAS wprowadziła zasadę, że jeśli w danej edycji będzie się kwalifikować od 4 do 20 piosenek, to liczba nominacji będzie wynosiła trzy, a jeśli maksymalnie 3, to kategoria nie zostanie uruchomiona. Pierwszy z tych scenariuszy wydarzył się trzykrotnie, a drugi nigdy. Od 82. edycji (w 2010) został wprowadzony nowy system, w którym głosujący na nominacje przyznawali każdej z dziesięciu piosenek ze skróconej listy kandydatów punkty w skali od 6 do 10. Nominację otrzymywały tylko te, których średnia punktów wyniosła co najmniej 8,25. Od 85. edycji (w 2013) Akademii powróciła do nominowania w każdej edycji dokładnie pięciu utworów, które otrzymały najwyższą liczbę punktów w głosowaniu. Według Rica Robertsona, dyrektora operacyjnego AMPAS, zmiana wynikała po części z faktu, że w 84. edycji (w 2012) nominację otrzymały tylko dwie piosenki.
W 94. edycji (w 2022) zostało wprowadzone ograniczenie zgłoszenia co najwyżej pięciu utworów z jednego filmu. Od 95. edycji (w 2023) liczba ta została zmniejszona do trzech.
Laureaci i nominowani
Opracowano na podstawie spisu na stronie internetowej Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej.