Pierwsze quasi-państwa Pierwsze państwa na terenach dzisiejszej Rumunii powstały jako wspólnoty wiejskie, jednoczące się w celach obronnych i handlowych. Miały charakter rolniczy, tzn. utrzymywały się z uprawy ziemi. Nazywane były țări (państwo – królestwo, od łac. terra – ziemia). Zarządzane były przez kniaziów (rum. cneaz) lub sędziów (rum. jude, od łac. iudex). Historycy naliczyli ok. dwudziestu țări na terenach dzisiejszej Rumunii i Mołdawii.

Jedno z nich wysłało nawet swoich przedstawicieli na drugi Sobór Lyoński w 1274 roku. W swoim traktacie geograficznym, zatytułowanym Descriptio Moldaviae (wydanym w 1716 r.), Dymitr Kantemir (1673–1723) podał nazwy tych przedpaństwowych jednostek: Tigheci, Kimpolung i Vrancea, które przetrwały jako nazwy geograficzne do czasów Kantemira.

Niektóre ze wspólnot wiejskich płaciły haracze różnym napływowym, koczowniczym plemionom (Pieczyngowie, Połowcy), których wodzowie usiłowali przejściowo tworzyć swoje królestwa na ich terenachDaniel Chirot: A new analysis of the Romanian Middle Ages (1300–1800) in recent Romanian scholarship, „Southeastern Europe”, 1:1 (1974), s. 80–88.. Opisywane powyżej stosunki polityczno-gospodarcze były typowe dla większości terenów ówczesnej Europy południowej, centralnej i wschodniej.

Badania archeologiczne wskazują skłonność ówczesnej ludności do zamieszkiwania wokół niewielkich fortec (rum. codri), budowanych z ziemi, kamienia i drewna. Stanowiły one schronienie dla mieszkańców w razie inwazji nieprzyjaciela lub wojny (Codrii Cosminului, Codrii Orheiului, Codrii Lăpusnei, Codrii Crasnei, Codrii Caprianei, Codrii Vlăsiei, i in.).

Od początku X wieku bizantyjskie, słowiańskie, węgierskie, zachodnioeuropejskie, a nawet orientalne źródła wspominają o wołoskich państewkach.

W tym okresie nastąpił gwałtowny rozwój rolnictwa i handu. W 1261 roku Bizancjum nadało Genui pełnię praw handlowych dla obszaru Morza Czarnego. Porty na Dunaju i Dniestrze, jak Kilia czy Białogród (rum. Cetatea Albă) były wówczas ważnymi ośrodkami handlowymi, co zostało odnotowane przez genueńskiego kronikarza Antonio de Podenzolo.

Większość ţări rozpadła się w wyniku podbicia przez sąsiadów lub po śmierci przywódcy.

Transylwania, Wołoszczyzna i Mołdawia W połowie XIII wieku, ziemie na południe i wschód od Karpat popadły w krótkotrwałą zależność od Mongołów. W tym samym czasie duże księstwa Mołdawii i Wołoszczyzny nawiązały stosunki dyplomatyczne z Bizancjum i Państwem Papieskim. Transylwania (Siedmiogród) była wówczas częścią autonomiczną Królestwa Węgier. Król Węgier nie był księciem lub wojewodą Transylwanii i vice versa, do czasu Macieja Korwina, który jako pierwszy połączył oba stanowiska.

Transylwania Anonimowa kronika Gesta Hungarorum wspomina Menumoruta, Geloua i Glada jako władców lokalnych państewek w Transylwanii i Banacie. Vita Sancti Gerardi wspomina o Ahtumie, potomku Glada.

W 1003 roku król węgierski Stefan I poprowadził swe wojska do Transylwanii – w wyprawie przeciwko lokalnemu władcy o imieniu Gyula (Geula, Gyyla czy Jula). W XI i XII wieku Królestwo Węgier rozszerzyło swoją strefę wpływów z obszarów od Cisy do Dunaju, aż do Transylwanii. W XIII wieku stała się ona częścią Węgier. Jednakże zachowały się pewne pozostałości po czasach przedmadziarskich, np. administracja znajdowała się w rękach wojewodów. Od 1288 roku transylwańska szlachta zbierała się na własnych zgromadzeniach.

W XII wieku, jak podają kroniki i tradycja, Szeklerzy (trzy kabarskie plemiona, które przyłączyły się do siedmiu madziarskich przebywających w Europie) osiedlili się we wschodniej Transylwanii – jako strażnicy granicznych stanic. W XIII wieku natomiast Niemcy znani później jako transylwańscy Sasi zostali zaproszeni do kolonizacji tej krainy – mieli rozbudowywać ośrodki miejskie i handlowe. Ich cytadelom Transylwania zawdzięcza późniejszą niemiecką nazwę, Siebenbürgen („Siedmiogród”).

W 1291 r. Andrzej III utworzył ogólne zgromadzenie (congregation generalis) czterech transylwańskich nacji w Alba Iulia, gdzie zbierała się szlachta, Saksonii, Szeklerzy i Wołosi (“Universis nobilibus, Saxonibus, Syculis et Olachis”). Każda z tych grup miała prawo do pewnej formy samorządu i militarnej organizacji. Wołosi żyli zorganizowani w województwa i czenaty – niektóre z nich otrzymały większy stopień autonomii wewnątrz Królestwa Węgier: Marmarosz, Hațeg, Făgăraș, Țara Oasului, Țara Moților itd. „Malowana Kronika” wspomina o Tomie i Dionizym, dwóm wojewodom transylwańskim, którzy nakłaniali Karola I Roberta do wojny z Basarabami. Inny rumuński wojewoda, Mikołaj, uratował życie króla podczas bitwy pod Posadą (1330). W 1343 roku Bogdan, „Vajvoda Valachorum de Maramorosio”, zbuntował się przeciwko królowi węgierskiemu i powołał do życia Mołdawię.

W 1364 roku zakończyła się pokojowa polityka Węgrów. Król Ludwik Węgierski rozpoczął działania represyjne, których celem było oczyszczenie struktur państwowych ze szlachty prawosławnej – oskarżając ją o bezbożność lub herezję. Na mocy dekretu z Turdy ich majątki zostały skonfiskowane na rzecz Kościoła rzymskokatolickiego. W tym czasie wiele wołoskich rodzin szlacheckich, chcąc zachować swój status, konwertowało się na katolicyzm i zostały w efekcie zmadziaryzowane. Los taki był udziałem m.in. rodów Hunyady, Kokenyesi, Nemes, Banfy, Kendeffy (przedtem Candea), the Dragfy (wcześniej Dragoș), Karacsony (wcześniej Craciun), Szaplonczay (wcześniej ‘Wolahay de Soponcza’) i Szarvaszarai (wcześniej ‘Wolahay de Zarwazo’).

W 1437 roku miała miejsce tzw. rewolta Bobâlna, w czasie której wołoscy i węgierscy chłopi, biedna szlachta i mieszczanie z Kluża zbuntowali się przeciwko panom feudalnym i proklamowali powstanie własnego państwa (universitas hungarorum et valachorum). W odpowiedzi transylwańska szlachta, mieszczanie saksońscy i Szeklerzy zawiązali sojusz wzajemnej pomocy, wymierzony przeciwko chłopskim rebeliantom. Do 1483 roku powstanie zostało stłumione. Później wspomniane wyżej grupy zawiązały tzw. Unio Trium Nationum, mającą na celu ochronę ich wspólnych przywilejów. Unia sprawiła, iż chłopi, będący przede wszystkim prawosławnymi Wołochami, zostali wykluczeni z politycznego i społecznego życia Transylwanii, będąc narodem tylko „tolerowanym”.

Wołoszczyzna thumb|Średniowieczne przedstawienie bitwy pod Posadą W końcu XII wieku część Wołoszczyzny stanowiła tereny należące do drugiego państwa bułgarskiego, rządzonego przez dynastię Asenowiczów. Pochodząca z 1241 roku perska kronika wspomina o kilku władcach Wołoszczyzny, takich jak Bezerenbam i Mishelav, oraz o kraju Ilauta. W 1247 roku Litovoi został wojewodą na prawym brzegu rzeki Aluta, podczas gdy na lewym jej brzegu, na terenach wołoskich, rządził Seneslav.

Książę wołoski Basarab I (ok. 1310–1352/1353), pomimo pokonania węgierskiego króla Karola I Roberta w bitwie pod Posadą w 1330 roku, stał się wasalem Królestwa Węgier w pierwszych latach swego panowania. thumb|Monety hospodara wołoskiego Władysława I

Mołdawia Z roku ok. 1000–1100 n.e. pochodzi runiczna inskrypcja, Kamień ze Sjönhem, znaleziona na wyspie Gotland (Szwecja), opisująca śmierć skandynawskiego podróżnika Rothfosa, zamordowanego przez Blakumen („Wołochów”) podczas podróży nad Morze Czarne i do Konstantynopola. Natomiast w napisanej ok. 1190–1200 roku Pieśni o Nibelungach (Nibelungenlied) http://www.authorama.com/nibelungenlied-25.html znajduje się twierdzenie mówiące o istnieniu narodu i państwa wołoskiego.

W latach 1153–1187 polskie i ruskie kroniki opisywały wojnę prowadzoną przez Wołochów z halickim kniaziem Jarosławem Ośmiomysłem. Z 1164 roku natomiast pochodzi doniesienie o wzięciu do niewoli Andronika I Komnena, późniejszego cesarza bizantyjskiego, przez Wołochów. Andronik jechał wówczas na spotkanie z księciem kijowskim Jarosławem II. Z XII wieku pochodzi także relacja islandzkiego kronikarza Snorri Sturlusona (1179–1229), który napisał o kraju nazywanym przez niego Blakumannaland (czyli o państwie Wlachów (Wołochów) i Kumanów). W 1231 roku Wołosi pod przywództwem Ștefana, zostali sojusznikami króla węgierskiego Andrzeja II Arpadowicza, który próbował podbić Galicję. W 1241 roku miała miejsce wielka inwazja Mongołów, która dotknęła także tereny Mołdawii.

W 1247 roku franciszkanin Giovanni da Pian del Carpine w swoich pismach wspomniał o istnieniu wołoskiego wojewody, Olaha. W 1308 roku Ottokar ze Styrii pisał o wołoskim państwie i władcy rządzącym za Karpatami (aczkolwiek nie wiadomo gdzie konkretnie). Polski kronikarz Jan Długosz, również wspominał o Wołochach, którzy to przyłączyli się do polskiej wyprawy wojskowej przeciwko Brandenburgii w 1326 roku. Również Długosz pisze o udziale Wołochów (w terenów Mołdawii) w bitwie pod Grunwaldem. W roku 1340 natomiast mnisi bracia mniejsi napisali list do papieża Benedykta XII, w którym wspominali o wołoskim państwie, mającym swą stolicę w mieście Seret.

Arabski kronikarz Abulfeda pisał w 1321 roku, iż dzisiejsza południowa Ukraina (Budziak) oraz Besarabia są częścią „Al-Ualak” („Kraju Wołochów”), którzy z pomocą bułgarskiego możnowładcy Dobroticy (1348–1386), prowadzili walki z Genueńczykami o porty na Dunaju i Dniestrze. Z 1351 roku pochodzi opis legendy zawarty w Desciptio Moldaviae Dimitrie Cantemira. Jest to opowieść o wołoskim wojewodzie o imieniu Dragoș, pochodzącym z Marmaroszu, będącym założycielem bytu politycznego, dającego podwaliny dla późniejszego księstwa Mołdawii.

Lata 1359–1365 to okres powstawania Księstwa Mołdawskiego. Bogdan I przybył do Mołdawii z Marmaroszu, pozbawił władzy potomków Dragoșa i zbuntował się przeciwko Ludwikowi Węgierskiemu (królowi Węgier i Polski), ustanawiając samodzielną Mołdawię.

Wołoszczyzna i Mołdawia rozwijały się stale w XIV wieku – okres ten był czasem pokoju i rozwoju dla całej Europy południowo-wschodniej. Patriarcha prawosławny ustanowił na Wołoszczyźnie biskupstwo metropolitalne, a w 1380 roku księstwo to wyzwoliło się spod władzy Andegawenów.

Książęta zarówno Wołoszczyzny, jak i Mołdawii, zgodnie z panującym w niemal całej Europie stosunkami feudalnymi, posiadali władzę niemal absolutną. Władca taki jako jedyny posiadał prawo do nadawania ziemi i potwierdzania szlachectwa. Od XIV do XVII wieku historia księstw zamyka się w pozbawianiu poszczególnych książąt władzy przez rywalizujące frakcje, wspierane często przez siły obce. Bojarzy nie płacili większości podatków, a wieśniacy, pomimo obowiązku przekazywania części swoich dochodów lokalnej szlachcie, nie byli tak dyskryminowani, jak chłopi pańszczyźniani w innych krajach Europy. Mieli oni prawo do własności prywatnej i do osiedlania się wedle własnej roli.

Zwierzchność osmańska thumb|left|250px|Europa południowa i środkowa, mapa opublikowana w 1542 przez Johannesa Hontera (Honterusa) w jego Rudimenta Cosmographica W XIV wieku Imperium Osmańskie rozszerzyło swój stan posiadania. Państwo to rozciągało się od Anatolii po Bałkany. Turcy przekroczyli Bosfor w 1352, po czym w 1389 roku pokonali Serbów podczas bitwy na Kosowym Polu (znajdującym się w dzisiejszym Kosowie). Zgodnie z tradycyjnymi przekazami, wołoski książę Mircea cel Bătrân (rządził w latach 1386–1418) wysłał część swego wojska, wspierając w ten sposób Serbów. Wkrótce po bitwie sułtan Bajazyd I wkroczył na Wołoszczyznę i więził Mirczę do czasu, aż ten zobowiązał się płacić mu haraczZob. Romania – The Ottoman Invasions, countrystudies.us.. Państwo Mirczy wpływało nawet na tereny na południe od Dunaju, jednak podbicie królestwa Bułgarii przez Bajazyda I w 1393 roku położyło temu kres. Rok później sułtan ponownie przekroczył Dunaj i najechał Wołoszczyznę, jednak jego armia poniosła tym razem klęskę – 10 października 1394 roku w bitwie pod Roviną. Na podstawie układu o sojuszu z Zygmuntem Luksemburskim Mircza wysłał swe oddziały, aby wzięły udział w organizowanej przez Zygmunta krucjacie. Kampania ta zakończyła się klęską – Turcy pokonali siły chrześcijańskie w 1396 roku w bitwie pod Nikopolis.