thumb|Dworzec kolejowy Będzin Miasto thumb|Kompleks Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego (obecnie AWF w Warszawie) thumb|Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach Edgar Aleksander Norwerth (ur. 7 kwietnia 1884 w Coppet, zm. 19 września 1950 w Warszawie) – polski architekt, urbanista i teoretyk architektury modernizmu.
Życiorys Urodził się Coppet k. Genewy, w rodzinie Jana i Otylii z domu Kosteckiej. Został ochrzczony w kościele Saint-Loup w Versoix. Przez pierwszy okres życia przebywał głównie w Rosji. Studiował w Instytucie Inżynierów Komunikacyjnych w Moskwie, a następnie eksternistycznie w Instytucie Inżynierów Cywilnych w Sankt Petersburgu. Od 1914 pracował m.in. w biurze architektonicznym A.W. Szczusjewa (późniejszego twórcy Mauzoleum Lenina). W 1918 został profesorem Moskiewskiej Szkoły Malarstwa, Rzeźby i Architektury, następnie nauczał na Wchutiemas i w Moskiewskiej Wyższej Szkole Technicznej im. Baumana (od 1921 Instytut Inżynierów Cywilnych). W roku 1924 został delegowany do Londynu na Pierwszy Międzynarodowy Kongres dotyczący edukacji architektonicznej, z którego do Rosji nie powrócił. Pod koniec 1924 wraz z żoną znalazł się w Warszawie, gdzie mieszkała jego rodzina.
W latach 1926–1930 był nauczycielem akademickim na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. W latach 30. był inspektorem technicznym Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Przez pozostały okres swego życia związany był głównie ze stolicą, gdzie powstała większość jego dzieł.
W 1943 przez kilka miesięcy pracował w zamojskim Technisches Hauptamt.
W swojej pracy architektonicznej kierował się głównie panującymi ówcześnie założeniami umiarkowanego funkcjonalizmu. Oprócz architektury, parał się również grafiką – głównie akwafortami i drzeworytami utrzymanymi w stylu awangardowym, które prezentowane były na licznych wystawach w Polsce i za granicą. Był też znanym krytykiem i teoretykiem architektury, autorem wielu artykułów publikowanych często na łamach „Architektury i Budownictwa” (m.in. o ówczesnej architekturze radzieckiej) oraz inicjatorem dyskusji środowiskowych, głównie na temat uporządkowania urbanistycznego Warszawy.
Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 132-6-5).
Ważniejsze projekty konkurs na plan regulacyjny (urbanistyczny) Lublina (1925) konkurs na zabudowę pierzei ul. Filtrowej w Warszawie (1926, IV nagroda) konkurs na zagospodarowanie przestrzenne placu Saskiego w Warszawie (1927, II. nagroda) dworzec kolejowy Będzin Miasto (1927, realizacja 1931) kompleks Centralnego Instytutu Wychowania Fizycznego (obecnie AWF) Warszawa-Bielany (1928–1930 z modyfikacjami w drugiej połowie lat 40 XX w., realizacja etapami 1928–1937), w tym Wielka hala ćwiczeń gmach Ministerstwa Spraw Zagranicznych w Warszawie (1929, niezrealizowany) pawilon GISZ wraz z kamienicą Wojskowej Spółdzielni Mieszkaniowej „Proporzec” (tzw. Dom Pułkowników, Dom Generalski) przy al. J.Ch. Szucha 16 w Warszawie (1929, częściowa realizacja do 1931) osiedle mieszkaniowe Funduszu Kwaterunku Wojskowego w rejonie Cytadeli Warszawskiej (tzw. Żoliborz Oficerski; 1932, realizacja 1935–1937), m.in. Dom Podoficerski przy ul. Krajewskiego 2a Dom Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Obronnego w Kielcach (obecnie Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach; 1933, realizacja stopniowo do 1956) Sanatorium Wojskowe w Otwocku (Teklinie) (obecnie Europejskie Centrum Zdrowia, projekt 1933, realizacja 1935) Budynek Domu Dziecka im. Ojca Świętego Piusa XI w Chotomowie (1937) Willa dyrektora PZL w Mielcu (1938) dom własny przy ul. Klonowej w Warszawie (przed 1939) odbudowa i przebudowa kościoła św. Stanisława Kostki Warszawa-Żoliborzu (1945, realizacja do 1963) odbudowa Filii I Miejskiego Gimnazjum Kupieckiego i Liceum Handlowego przy ul. Krypskiej 31 w Warszawie (1948) odbudowa domu Towarzystwa Naukowego Warszawskiego przy ul. Jana i Jędrzeja Śniadeckich (1948)
Ordery i odznaczenia Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1936) „za zasługi w służbie państwowej”.
Przypisy
Bibliografia S. Łoza: Architekci i budowniczowie w Polsce, Warszawa 1954. J. Malinowski: Edgar Aleksander Norwerth (1884–1950) – architekt i teoretyk architektury, Toruń 2005 (praca doktorska). M. Rotkiewicz: Wielki samotnik Edgar Aleksander Norwerth, „Kultura Fizyczna” nr 1–2/2000. Tomasz Śleboda: Twórczość Edgara Norwertha, Sztuka Europy Wschodniej Искусство Bосточной Европы Art of Eastern Europe 2, 145–159
Polski Słownik Biograficzny.
Linki zewnętrzne Budynek główny CIWF w latach 30 XX w.
Kategoria:Architekci modernizmu Kategoria:Architekci związani z Warszawą Kategoria:Nauczyciele akademiccy Moskiewskiej Szkoły Malarstwa, Rzeźby i Architektury Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Urodzeni w 1884 Kategoria:Urzędnicy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych II Rzeczypospolitej Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Zmarli w 1950 Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Cywilnych cesarza Mikołaja I