Andrzej Pszenicki (ur. 29 listopada 1869 w Pabianicach, zm. 5 sierpnia 1941 w Warszawie) – polski inżynier budowlany i konstruktor, autor konstrukcji mostów i innych budowli stalowych, w latach 1929–1932 rektor Politechniki Warszawskiej.
Życiorys thumb|Grób Andrzeja Pszenickiego na cmentarzu Powązkowskim Urodził się w rodzinie rolnika i rzemieślnika, był synem Pawła i Moniki z Przedmojskich. Ukończył szkołę powszechną w Pabianicach i gimnazjum ze złotym medalem w PiotrkowieBolesław Chwaściński, Pszenicki Andrzej, w: Polski słownik biograficzny, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1986, t. 24, s. 281–283.. Następnie ukończył studia na Wydziale Fizyczno-Matematycznym (1894) i Instytut Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I w Petersburgu (1889).
W latach 1898–1919 pracował jako inżynier konstruktor w Departamencie Zarządzania Mostami Miejskimi w Petersburgu, projektując konstrukcje mostowe. W 1903 roku objął stanowisko naczelnika biura technicznego, a potem pracował jako naczelny inżynierArtur Kijas, Polacy w Rosji od XVII wieku do 1917 roku. Słownik biograficzny, Poznań 2000, s. 286–289.Jekatierina M. Koljada, Pszenicki Andrzej / Пшеницкий Андрей Павлович (1869–1941), Polski Petersburg.. Opiekował się kilkuset mostami miasta. Pracował w tym czasie także jako konstruktor mostów na całym terytorium Rosji – biorąc udział w projektowaniu, budowie i rekonstrukcji 43 mostów, w tym jedenastu drewnianych, pięciu kamiennych i 27 stalowych (m.in. czterech zwodzonych). Wiele z tych realizacji miało związek ze zmianą w 1906 r. petersburskiej trakcji konnej na elektryczną, pociągającą za sobą konieczność przebudowy istniejących przepraw. Należał do inspekcji nadzoru technicznego nad budową mostu Troickiego w Petersburgu, wzniesionego w latach 1897–1903. Do najważniejszych jego zrealizowanych projektów należą zbudowany w Petersburgu w latach 1907–1908 nowy stalowy jednoprzęsłowy most Pantelejmonowski przez rzekę Fontankę. W 1908 roku został laureatem międzynarodowego konkursu na projekt zwodzonego Mostu Pałacowego przez Newę w Petersburgu zbudowanego w latach 1911–1916, który połączył centrum miasta z Wyspą Wasiljewską. Projekt ów uznany został najlepszym pomysłem w dziedzinie budowy mostów w ciągu dziesięciolecia . Poza Petersburgiem brał udział w projektowaniu i budowaniu mostów: kolejowo-drogowego (2250 m) przez Wołgę w Saratowie (1911) mostów kolejowych przez rzekę Mstę w Borowiczach (wraz z Nikołajem A. Bielelubskim – 1905), przez Wołgę w pobliżu Kazania (1911–1913) i w okolicach Symbirska (wraz z Nikołajem A. Bielelubskim 1913–1916).
Mieszkając na stałe w Petersburgu uczestniczył w życiu akademickim tego miasta. Wykładał budowę mostów w Instytucie Inżynierów Komunikacji, gdzie w latach 1901–1916 przeszedł drogę od asystenta do profesora w Katedrze Budowy Mostów. Jednocześnie prowadził zajęcia w Żeńskim Instytucie Politechnicznym (gdzie w 1915 r. otrzymał Katedrę Budowy Mostów) i w Instytucie Inżynierów Cywilnych (gdzie od 1916 kierował katedrą). Prowadził także aktywną działalność oświatową. Podczas lat spędzonych na obczyźnie nie zerwał kontaktów z Polonią, działając m.in. aktywnie w radzie parafialnej przy katolickiej parafii św. Katarzyny w Petersburgu, gdzie odpowiadał za budowę i remont gmachów, prowadzenie protokołów z cotygodniowych posiedzeń oraz preliminarze budżetoweAndrzej Pszenicki, Wspomnienia z działalności administracji kościoła św. Katarzyny w Petersburgu w latach 1905–1919, w: Z murów św. Katarzyny. Księga pamiątkowa b. wychowanek i wychowanków gimnazjów przy kościele św. Katarzyny w Petersburgu, Warszawa 1933, s. 71–76..
Po rewolucji październikowej wyjechał do Estonii, gdzie w latach 1919–1921 zajmował się odbudową mostów zniszczonych w latach I wojny światowej i opracował projekt mostu (1921) w Narwie przez rzekę Narwę z przęsłem długości 110 m. Wykładał budowę mostów w Katedrze Budowy Mostów Uniwersytetu Łotwy. Pod koniec 1920 roku odmawiając objęcia katedry na Politechnice Ryskiej powrócił do kraju.
W 1921 roku został kierownikiem Katedry Budowy Mostów Politechniki Warszawskiej, której szefował aż do wybuchu II wojny światowej. W 1923 roku został członkiem Akademii Nauk Technicznych w Warszawie, a w 1925 roku członkiem Rady Technicznej Ministerstwa Kolei Żelaznych. W rok później rozpoczął pracę jako konsultant w Ministerstwie Robót Publicznych (później Komunikacji). Jednocześnie, w latach 1923–1929 pełnił funkcję dziekana Wydziału Inżynierii Lądowej na tej uczelni, w latach 1929–1932 był jej rektorem, a w roku akademickim 1932/1933 prorektorem. W okresie 1924–1936 wykładał budowę mostów drewnianych w Oficerskiej Szkole Inżynierii w Warszawie przekształconą w 1932 roku w Szkołę Podchorążych Saperów. W roku 1938 otrzymał doktorat h.c. PolitechnikiDoktorzy honoris causa Politechniki Warszawskiej, red. Andrzeja Ulmera, Warszawa 2000, s. 50–52.. Wykładał także w Szkole Podchorążych Saperów, był doradcą m.in. Ministerstwa Robót Publicznych i firmy „K. Rudzki i S-ka”. Od 1930 był członkiem Warszawskiego Towarzystwa Naukowego. W 1934 roku został członkiem honorowym Koła Inżynierów Dróg i Mostów przy Stowarzyszeniu Techników. W latach 1936–1939 był dyrektorem nauk technicznych Wyższej Szkoły Inżynierii. W 1937 roku został wybrany na prezesa Rady Naczelnej Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży Akademickiej. Jednocześnie projektował liczne wielkie konstrukcje stalowe w Polsce, m, in. 10 wież wysokości po 127 m radiostacji transatlantyckiej pod Warszawą, postawionych w I. 1922-1923, most kolejowy przez Wisłę pod Sandomierzem o sześciu przęsłach po 75 m, otwarty w r. 1927, most drogowy przez Niemen w Grodnie, trójprzęsłowy o rozpiętości 52+60+52 m, otwarty w r. 1930, hangary na lotnisku Okęcie rozpiętości 50 m, konstrukcję Dworca Głównego w Warszawie, o powierzchni zabudowy 24500 m 2 (zniszczoną przez Niemców w r. 1944). Był także konsultantem przy projektowaniu m.in. mostów przez Wisłę: czwarty w Krakowie (otwarty w r. 1933), we Włocławku (otwarty w r. 1937) i w Płocku (otwarty w r. 1938).
W czasie okupacji niemieckiej działał w Stołecznym Komitecie Samopomocy Społecznej jako przewodniczący Sekcji Odbudowy, a po jej likwidacji latem 1940 jako przewodniczący Sekcji Mieszkaniowej.
Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (198-4-23).
Ordery i odznaczenia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 630 „za zasługi na polu naukowem”. Złoty Krzyż Zasługi (17 lutego 1938) „za zasługi na polu pracy naukowej”. Krzyż Komandorski Orderu Korony (Belgia)
Życie prywatne Był żonaty dwukrotnie: z Anną z Goldringów (zm. 1927) i z Marią z Klonowskich (zm. 1945 w obozie w Ravensbruck). Z pierwszego małżeństwa pozostawił córkę Monikę Fajansową, drugie małżeństwo było bezdzietne.
Wybrane publikacje Использование трёхшарнирных арок в разводных мостах, Санкт-Петербург 1908, wyd. polskie Zastosowanie łuków trójprzegubowych do mostów ruchomych, Warszawa 1908, Mosty żelazne, w: Podręcznik Inżynierski, pod red. Stefana Bryły, Warszawa 1928 Tablice momentów statycznych i bezwładności blach i kątowników używanych w mostownictwie i budownictwie stalowym, Warszawa 1932 Kurs budowy mostów; Część ogólna; Podpory kamienne i mosty drewniane, Warszawa 1938 Mosty stalowe nitowane, Warszawa 1954 (wydanie pośmiertne) Publikował artykuły na łamach „Przeglądu Technicznego”, m.in. O montowaniu mostu na Niemnie pod Grodnem (1923), i lwowskiego „Czasopisma Technicznego”, m.in. Budownictwo szkieletowe przemysłowe (1935), Badania pewnych połączeń spawanych (wraz z F. Szelągowskim, 1936).
Ważniejsze projekty i realizacje konstrukcyjne Most Troicki na Newie w Petersburgu (1903, jako członek zespołu) Most na rzece Msta w Borowiczach (1905) Most Pantelejmonowski na Fontance w Petersburgu (1907-1908) Most Pałacowy (zwodzony) w Petersburgu (1908, zwycięstwo w konkursie międzynarodowym i realizacja do 1916) Most na Wołdze w Saratowie (1911, niezrealizowany) Most Romanowski na Wołdze w pobliżu Kazania (1911-1913) Most Cesarski na Wołdze w pobliżu Symbirska (1913-1916) Maszt radiowy dla Transatlantyckiej Centrali Radiotelegraficznej na warszawskim Bemowie (1922, realizacja 1923) Most Marszałka Józefa Piłsudskiego w Krakowie (1926, realizacja do 1934) Most kolejowy w Sandomierzu (1927) Konstrukcja Dworca Głównego w Warszawie (1928, realizacja do 1940)
Hangary w porcie lotniczym Warszawa-Okęcie (realizacja do 1933) Most drogowy na Niemnie w Grodnie (realizacja do 1934) Most drogowy im. Rydza-Śmigłego we Włocławku (realizacja do 1937) Most kolejowo-drogowy im. Legionów Piłsudskiego w Płocku, ówcześnie najdłuższy w Polsce (1936, realizacja do 1938)
Galeria
Przypisy J. Piłatowicz, „Poczet Rektorów, tradycja i współczesność Politechniki Warszawskiej 1826–2001”, wyd. I, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej 2001, s. 118–119.
Bibliografia Słownik polskich pionierów techniki, pod red. B. Orłowskiego, Katowice 1986. Orłowski B., Nie tylko szablą i piórem, Warszawa 1985.
Linki zewnętrzne Most Pałacowy w Sankt-Petersburgu Most Legionów w Płocku Piśmiennictwo Andrzeja Pszenickiego – bibliografia i pełne teksty publikacji Publikacje Andrzeja Pszenickiego w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Korony (Belgia) Kategoria:Polscy inżynierowie Kategoria:Prorektorzy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Rektorzy Politechniki Warszawskiej Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni w Petersburgu Kategoria:Nauczyciele akademiccy Instytutu Inżynierów Komunikacji Cesarza Aleksandra I Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie urodzeni w Pabianicach Kategoria:Urodzeni w 1869 Kategoria:Zmarli w 1941