Trędownik (Scrophularia L.) – rodzaj roślin z rodziny trędownikowatych. Należy do niego ok. 290 gatunków. Zasięg rodzaju obejmuje strefę umiarkowaną półkuli północnej. W Polsce rosną trzy gatunki rodzime z tego rodzaju i jeden przejściowo dziczejący.
Niektóre gatunki z tego rodzaju uprawiane są jako ozdobne (zwłaszcza trędownik uszkowaty S. auriculata) i wykorzystywane sa lokalnie jako rośliny lecznicze (np. trędownik bulwiasty S. nodosa).
Naukowa nazwa rodzaju zachowana za określeniem użytym w średniowieczu przez Matthaeusa Silvaticusa, utworzonym z łacińskiego słowa scrofulae oznaczającym obrzęk, schorzenie gruczołów szyi oraz wole tj. chorób, które były leczone trędownikiem.
Zasięg geograficzny Rodzaj jest rozpowszechniony w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Jego przedstawiciele występują w Ameryce Północnej (od północnego Meksyku po południową Kanadę), w Europie (bez Islandii), w północnej Afryce (od Maroka po Erytreę oraz w Somalii) i w Azji bez jej południowo-wschodnich i północno-wschodnich krańców. Centrum zróżnicowania stanowi region śródziemnomorski oraz południowo-zachodnia Azja (Iran i Afganistan).
Gatunki flory Polski Pierwsza nazwa naukowa według listy krajowej, druga – obowiązująca według bazy taksonomicznej Plants of the World online (jeśli jest inna) trędownik bulwiasty Scrophularia nodosa L. trędownik omszony Scrophularia scopolii Hoppe trędownik skrzydlaty Scrophularia umbrosa Dumort. ≡ Scrophularia oblongifolia Loisel. trędownik wiosenny Scrophularia vernalis L. – efemerofit
Morfologia thumb|Kwiatostan trędownika bulwiastego thumb|Kwiatostan trędownika oskrzydlonego thumb|Kwiat trędownika uszkowatego Pokrój Byliny i półkrzewy, rzadko rośliny jednoroczne. Liście Naprzeciwległe, czasem górne liście ułożone są skrętolegle. Liście niepodzielone lub podzielone. Kwiaty Skupione w wierzchotki wyrastające w kątach liści lub szczytowo, ewentualnie w grona, wiechy, tyrsy, kłosy lub główki. Kielich z 5 działkami zrośniętymi tylko u nasady. Korona kwiatu dwuwargowa, z łatkami prosto wzniesionymi. Dwie łatki tworzą wargę górną, trzy dolną. W dolnej części korona zwykle jest kubeczkowato rozdęta. Barwę ma najczęściej purpurowobrunatną lub żółtą. Pręciki płodne są cztery, mniej lub bardziej dwusilne, schowane w rurce korony lub wystające, zwykle do niej przylegające. Oba pylniki są zrośnięte w jedną całość. Jeden pręcik zredukowany do postaci prątniczka. Zalążnia otoczona dyskiem miodnikowym. Szyjka słupka zwykle tak długa jak zalążnia lub od niej dłuższa, zwieńczona drobnym znamieniem. Owoce Torebki, zwykle kulisto-jajowate, podzielone na przegrody. Otwierają się dwiema klapami, czasem dwudzielnymi. Zawierają liczne, drobne nasiona. Mają one kształt elipsoidalny, z podłużnymi żebrami i poprzecznymi marszczeniami na łupinie nasiennej.
Systematyka thumb|Scrophularia vernalis thumb|Scrophularia scopolii thumb|Kwiat Scrophularia juratensis Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae). W obrębie rodziny zaliczany do plemienia Scrophularieae wspólnie z rodzajami: Antherothamnus, Nathaliella, Oreosolen i dziewanna Verbascum.
Wykaz gatunków
Przypisy
Kategoria:Trędownikowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza