Podział administracyjny Polski w latach 1944–1950 – podział administracyjny Polski obowiązujący w pierwszych latach po zakończeniu okupacji niemieckiej.
Historia
Powojenne granice Polski zostały ustalone na konferencjach wielkiej trójki w Teheranie (1943), Jałcie i Poczdamie (1945). Na żądanie przywódcy ZSRR Józefa Stalina wschodnią granicę Polski wytyczono wzdłuż linii Curzona. W zamian Polska otrzymała obszar Niemiec na wschód od Odry i Nysy Łużyckiej (z wyjątkiem części Prus Wschodnich przekazanej ZSRR), określany mianem Ziem OdzyskanychKonferencja poczdamska jedynie przekazała ten obszar pod zarząd państwa polskiego, odkładając ostateczne ustalenie zachodniej granicy Polski do konferencji pokojowej.Termin „Ziemie Odzyskane” po raz pierwszy został użyty już w 1938 w odniesieniu do Zaolzia (por. dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 października 1938 r. o zjednoczeniu Odzyskanych Ziem Śląska Cieszyńskiego z Rzecząpospolitą Polską – )..
Powołany z inicjatywy ZSRR 22 lipca 1944 Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego w miesiąc po rozpoczęciu działalności (21 sierpnia) wydał dekret o trybie powołania władz administracji ogólnej I-ej i II-ej instancji, który wszedł w życie następnego dnia (22 sierpnia). Dekret ten zniósł wprowadzony przez okupanta podział administracyjny (art. 11), przywracając przedwojenną strukturę władz administracyjnychPod władzą PKWN znajdowało się w całości jedynie przedwojenne województwo lubelskie, a częściowo województwa białostockie, krakowskie i lwowskie..
Ważniejsze zmiany administracyjne 20 września 1944 weszła w życie ustawa z dnia 11 września 1944 o organizacji i zakresie działania rad narodowych, zgodnie z którą z województwa łódzkiego wydzielono miasto Łódź jako miasto na prawach województwa (Łódź zyskała rangę miasta wydzielonego w ustawowym terminie powołania rady narodowej miasta, czyli 11 listopada 1944; miasto wyzwolono dopiero 19 stycznia 1945); 14 marca 1945 Rada Ministrów wstępnie podzieliła Ziemie Odzyskane na 4 okręgi administracyjne niemające statusu województw: Śląsk Opolski, Dolny Śląsk, Pomorze Zachodnie i okręg mazurski; 1 kwietnia 1945 do województwa krakowskiego przyłączono z województwa kieleckiego powiat miechowski; 7 kwietnia 1945: utworzono województwo gdańskie, w którego skład wszedł obszar Wolnego Miasta Gdańska i 6 powiatów województwa pomorskiego (m. Gdynia, kartuski, kościerski, morski, starogardzki i tczewski), przeniesiono stolicę województwa pomorskiego z Torunia do Bydgoszczy; 7 maja 1945 zniesiono autonomię województwa śląskiego; 9 sierpnia 1945: zniesiono powiat janowski, a na jego miejsce utworzono powiat kraśnicki, fragment województwa lwowskiego włączono do województwa lubelskiego; 18 sierpnia 1945: utworzono województwo rzeszowskie z pozostałej w Polsce części województwa lwowskiego i 4 powiatów województwa krakowskiego (dębicki, gorlicki, jasielski i mielecki), zmieniono granice województw kieleckiego, krakowskiego, śląskiego, białostockiego i warszawskiego (powiaty będziński i zawierciański przeniesiono z województwa kieleckiego do śląskiego, olkuski z kieleckiego do krakowskiego oraz łomżyński z warszawskiego do białostockiego); 25 września 1945 część powiatów z Ziem Odzyskanych przekazano pod zarząd wojewodom: białostockiemu (ełcki, gołdapski i olecki), gdańskiemu (powiaty elbląski, kwidzyński, malborski, sztumski, bytowski, lęborski, miastecki, słupski i sławieński), pomorskiemu (człochowski [człuchowski] i złotowski) i poznańskiemu (babimojski, cielęciński [sulęciński], gorzowski, gubiński, krośnieński, międzyrzecki, pilski, rzepiński, skwierzyński, strzelecki, sulechowski, sulęciński, trzcianecki, wschowski i zielonogórski); 28 czerwca 1946 obszar Ziem Odzyskanych włączono do zasadniczego podziału kraju, tworząc na nim trzy nowe województwa: olsztyńskie, szczecińskie (do którego przyłączono z województwa gdańskiego powiaty bytowski, lęborski, miastecki, sławieński i słupski, a z pomorskiego człuchowski i złotowski) i wrocławskie. Śląsk Opolski włączono do województwa śląskiego; 1 stycznia 1948 utworzono powiat kolneński; 12 marca 1948 zniesiono 5 powiatów (szczuczyński, stopnicki, błoński, nieszawski i lubawski), a na ich miejsce utworzono 5 nowych (grajewski, buski, grodziskomazowiecki, aleksandrowski i nowomiejski); 1 lipca 1948 utworzono powiat miejski w Białej; 1 stycznia 1949 przeniesiono powiat siedlecki z powiatem miejskim Siedlce z województwa lubelskiego do warszawskiego; 6 lipca 1950: utworzono województwa koszalińskie, opolskie i zielonogórskie, zmieniono nazwę województwa śląskiego na katowickie, a pomorskiego na bydgoskie, przeniesiono powiat częstochowski z powiatem miejskim Częstochowa z województwa kieleckiego do województwa katowickiego, przeniesiono powiat nowomiejski z województwa bydgoskiego do województwa olsztyńskiego, przeniesiono powiat działdowski z województwa warszawskiego do województwa olsztyńskiego, przeniesiono powiaty mogileński i żniński z województwa poznańskiego do województwa bydgoskiego, przeniesiono powiaty konecki i opoczyński z województwa łódzkiego do województwa kieleckiego; utworzono powiaty miejskie w Koszalinie, Rzeszowie i Zielonej Górze.
Podział administracyjny 1 kwietnia 1947 Województwa WojewództwoPowierzchnia (km²)Liczba ludności 14 II 1946PowiatyMiastaGminyogółemna km²ogółemw tym miejskiebiałostockie22 552917 5634112130128gdańskie10 725732 1506813224111kieleckie18 0531 717 3039513227213krakowskie15 9182 133 38913416143189lubelskie27 7421 889 6506816127237łódzkie20 2341 772 4208814038232Łódź miasto212496 9292344001nd.olsztyńskie19 319351 8281818130142pomorskie20 0291 406 4937022452185poznańskie39 2442 422 11362422131340rzeszowskie18 2011 535 4008417039155szczecińskie30 252892 5673025174230śląskie15 3692 823 35118429657295Warszawa miasto141478 7553396661nd.warszawskie28 9992 114 4157321047273wrocławskie24 7401 941 1497835282276Polska311 73023 929 757W tym 304 282 osoby nieuwzględnione w podziale na województwa.77299297033006
Powiaty według województw Województwo białostockie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² augustowski 1641 42 178 26 białostocki 3350 137 250 41 Białystok (miejski) 39 56 759 1456 bielski 4628 198 470 43 ełcki 1115 21 595 19 gołdapski 613 2592 4 łomżyński 2657 140 657 53 olecki 856 12 282 14 sokólski 2531 89 939 36 suwalski 2204 79 354 36 szczuczyński 1451 55 910 39 wysokomazowiecki 1467 80 577 55
Województwo gdańskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² elbląski 514 27 953 54 Gdańsk (miejski) 114 117 894 1034 gdański 1779 82 163 46 Gdynia (miejski) 66 77 829 1179 kartuski 1302 66 541 51 kościerski 1162 47 083 41 kwidzyński 526 21 920 42 lęborski 1289 46 305 36 malborski 226 14 811 65 morski 1281 85 493 67 starogardzki 1127 65 976 59 sztumski 623 16 186 26 tczewski 716 61 996 87
Województwo kieleckie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² Częstochowa (miejski) 48 101 255 2108 częstochowski 1855 168 365 91 iłżecki 1835 156 557 85 jędrzejowski 1366 103 715 81 kielecki 2052 226 812 111 kozienicki 1857 116 878 63 opatowski 1639 157 114 96 pińczowski 1148 117 101 102 Radom (miejski) 25 69 455 2776 radomski 2095 163 615 78 sandomierski 1186 112 302 95 stopnicki 1590 129 210 81 włoszczowski 1357 94 924 65
Województwo krakowskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² bialski 635 127 610 201 bocheński 877 106 423 121 brzeski 849 105 245 124 chrzanowski 722 127 807 177 dąbrowski 650 65 650 101 krakowski 767 131 036 171 Kraków (miejski) 165 299 396 1815 limanowski 944 89 919 95 miechowski 1353 152 490 113 myślenicki 988 104 189 105 nowosądecki 1571 156 147 99 nowotarski 1893 133 912 71 olkuski 1361 140 734 103 tarnowski 881 135 563 154 wadowicki 1109 141 274 127 żywiecki 1153 115 994 101
Województwo lubelskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² bialski 2122 113 271 53 biłgorajski 1720 84 218 49 chełmski 1975 127 063 64 hrubieszowski 2164 123 287 57 krasnostawski 1521 128 922 85 kraśnicki 1960 137 968 70 lubartowski 1389 98 255 71 lubelski 1889 158 039 84 Lublin (miejski) 30 99 400 3313 łukowski 1762 121 134 69 puławski 1618 139 429 86 radzyński 1621 89 037 55 siedlecki 1988 136 002 68 tomaszowski 1995 115 849 58 włodawski 2326 82 215 35 zamojski 1662 135 561 82
Województwo łódzkie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² brzeziński 1095 119 570 109 konecki 1619 125 641 78 kutnowski 922 98 311 107 łaski 1390 144 798 104 łęczycki 1317 112 147 85 łowicki 1258 107 502 85 łódzki 755 90 277 120 opoczyński 1773 128 332 72 piotrkowski 2073 193 788 93 radomszczański 2149 174 771 81 rawski 1327 92 098 69 sieradzki 1618 140 022 87 skierniewicki 831 68 943 83 wieluński 2107 176 220 84
Województwo olsztyńskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km²bartoszycki 473 10 978 23braniewski 1299 10 701 8giżycki 897 16 674 19iławecki 574 4484 8kętrzyński 1199 18 520 15lidzbarski 1096 22 460 21morąski 1265 21 160 17mrągowski 1232 34 396 28nidzicki 1146 15 444 13Olsztyn (miejski) 53 29 053 547olsztyński 1303 29 968 23ostródzki 1536 31 394 20pasłęcki 858 13 366 16piski 1684 15 674 9reszelski 851 23 002 27suski 1038 16 606 16szczycieński 1703 32 681 19węgorzewski 1112 5267 5
Województwo pomorskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² brodnicki 912 53 355 59 bydgoski 1334 53 239 40 Bydgoszcz (miejski) 75 134 614 1795 chełmiński 738 47 659 65 chojnicki 1854 67 301 36 Grudziądz (miejski) 28 36 805 1314 grudziądzki 758 35 226 46 Inowrocław (miejski) 37 35 808 968 inowrocławski 1267 63 054 50 lipnowski 1535 93 381 61 lubawski 833 49 184 59 nieszawski 1278 111 101 87 rypiński 1188 77 770 65 sępoleński 681 29 797 44 szubiński 917 44 217 48 świecki 1533 76 616 50 Toruń (miejski) 59 68 035 1154 toruński 864 48 928 57 tucholski 1039 37 660 36 wąbrzeski 673 49 738 74 włocławski 1325 132 641 100 wyrzyski 1101 60 274 55
Województwo poznańskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² babimojski 282 9186 33 chodzieski 893 38 952 44 czarnkowski 919 37 401 41 Gniezno (miejski) 18 30 292 1683 gnieźnieński 1126 51 098 45 gorzowski 1253 46 931 37 gostyński 701 55 336 79 gubiński 513 6174 12 jarociński 1124 85 180 76 kaliski 1478 161 966 110 kępiński 1179 82 922 70 kolski 1097 93 411 85 koniński 2152 167 474 78 kościański 1057 73 458 69 krośnieński 1307 14 238 11 krotoszyński 915 70 560 77 leszczyński 827 55 882 68 międzychodzki 755 25 761 34 międzyrzecki 706 20 511 29 mogileński 1059 61 482 58 nowotomyski 1276 74 766 59 obornicki 966 43 963 46 ostrowski 1194 101 591 85 pilski 967 36 933 38 Poznań (miejski) 226 267 978 1186 poznański 1089 74 756 69 rawicki 523 43 366 83 rzepiński 1189 12 282 10 skwierzyński 658 8984 14 strzelecki 1102 26 029 24 sulęciński 1120 13 542 12 szamotulski 1076 59 992 56 średzki 800 47 313 60 śremski 910 55 528 61 świebodziński 911 27 091 30 turecki 1591 114 338 72 wągrowiecki 1037 50 772 49 wolsztyński 754 41 617 55 wrzesiński 608 43 042 71 wschowski 272 11 517 42 zielonogórski 875 39 596 45 żniński 732 38 902 53
Województwo rzeszowskie Powiat Powierzchnia(km²) Liczba ludności14 II 1946ogółemna km² brzozowski 684 75 988 111 dębicki 1141 113 323 99 gorlicki 1079 96 585 90 jarosławski 1397 132 938 95 jasielski 1055 104 104 99 kolbuszowski 873 65 670 75 krośnieński 934 102 064 109 leski 1622 39 354 24 lubaczowski 1258 54 189 43 łańcucki 889 100 238 113 mielecki 901 75 604 84 niżański 973 65 701 68 przemyski 1479 89 842 61 przeworski 415 66 103 159 rzeszowski 1270 193 833 153 sanocki 1282 87 997 69 tarnobrzeski 949 71 867 76
Województwo szczecińskie