ZKŻ Zielona Góra (występuje pod nazwą Stelmet Falubaz Zielona Góra) – polski klub żużlowy z Zielonej Góry. 7-krotny drużynowy mistrz Polski.
Dzieje klubu
thumb|left|Zbigniew Filipiak – lider Falubazu w połowie lat 70. Sekcja motocyklowa powstała w 1946 roku i przez pierwsze kilka miesięcy należała do Milicyjnego Klubu Sportowego. Pierwsze zawody żużlowe odbyły się 20 października 1946 roku i rywalizowano w zawodach z podziałem na klasy od 100cm³ do ponad 350 cm³. Zawody rozgrywano na bieżni stadionu przy ulicy Wrocławskiej, a długość okrążenia wynosiła 450 m. Na początku 1947 roku żużlowcy i motocykliści przeszli pod skrzydła Motoklubu Unii Poznań, tworząc w Zielonej Górze filię tego klubu. W latach 1946–1954 w Zielonej Górze istniała sekcja motocyklowa, której zawodnicy startowali w wyścigach żużlowych lub motocyklowych, drużyna Unii, a później Stali Zielona Góra, rywalizowała w Poznańskiej Lidze Okręgowej. Jednym z zawodników zielonogórskiej drużyny był wówczas Jerzy Błoch. Problemy sprzętowe, jak i brak prawdziwego stadionu żużlowego sprawiły, iż na kilka lat sport żużlowy zniknął z mapy miasta.
Budowa stadionu się przeciągała, jednak w LPŻ-cie znaleźli się ludzie, którzy nie tylko postanowili utworzyć sekcję żużlową, ale również dokończyć budowę stadionu. Tym sposobem na wiosnę 1957 roku ukończono budowę toru żużlowego, a drużyna pod nazwą LPŻ Zielona Góra zainaugurowała występy w rozgrywkach III ligi. W 1960 roku LPŻ walczył w II lidze.
W 1961 roku klub zmienia nazwę na Zgrzeblarki i od tego czasu patronat nad drużyną żużlową przejmuje Lubuska Fabryka Zgrzeblarek Bawełnianych. Pierwszy awans do I ligi drużyna uzyskała w sezonie 1964, lecz przygoda z najwyższą klasą rozgrywkową trwała zaledwie dwa lata. Na początku lat 70. drużyną Zgrzeblarek Zielona Góra odniosła pierwsze sukcesy – jest to czas kolejnej zmiany nazwy, w sezonie 1973 zespół wystąpił pod nazwą Falubaz. W sezonie tym drużyna zdobyła brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski, jednak przez kolejne cztery lata drużyna balansowała między I ligą a II ligą. Początkowo nazwa Falubaz nie przypadła do gustu kibicom, jednak dziś jest to najpopularniejsze określenie klubu żużlowego z Zielonej Góry. Zespół Falubazu największe sukcesy odniósł w latach 80., zdobywając 3 tytuły DMP w sezonach 1981, 1982 i 1985, a zawodnicy Falubazu zdobyli liczne trofea w zawodach par i indywidualnie.
thumb|Morawski Zielona Góra – mistrz Polski 1991 W 1991 roku klub przejął zielonogórski biznesmen Zbigniew Morawski. Klub pod nową nazwą pochodzącą od nazwiska właściciela „Morawski Speedway Team” w pierwszym sezonie zdobył mistrzostwo Polski, a na stadionie w Zielonej Górze odbył się, m.in. rewanż za finał mistrzostwa świata par na żużlu oraz mecz drużynowych mistrzów swoich krajów – Morawskiego i brytyjskiego Wolverhampton.
thumb|left|Leigh Adams i Andrzej Huszcza Główny sponsor nie był w stanie udźwignąć kosztów prowadzenia klubu żużlowego i w 1994 spadł z I ligi. W następnym roku klub przystąpił do rozgrywek II ligi z zupełnie innym zarządem oraz z nową nazwą – Zielonogórski Klub Żużlowy. W latach 1995–2007 klub z Zielonej Góry balansował pomiędzy pierwszą a drugą ligą (od 2000 pomiędzy Ekstraligą a pierwszą ligą), spadając i awansując. Dopiero w 2008 roku ZKŻ powrócił do ligowej czołówki zdobywając brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski.
W 2009 roku do nazwy drużyny powrócił historyczny człon – Falubaz. W tym samym sezonie żużlowcy z Zielonej Góry wywalczyli tytuł mistrzów Polski w drużynie i w parach. W 2010 roku klub pomimo słabego początku sezonu (cztery porażki w pierwszych czterech meczach sezonu), awansował do finału drużynowych mistrzostw Polski, gdzie przegrał z Unią Leszno. W sezonie 2011 zawodnicy pod wodzą trenera Marka Cieślaka wywalczyli po raz szósty w historii klubu tytuł drużynowego mistrza Polski, rewanżując się tym samym Unii Leszno za porażkę w finale z poprzedniego roku. W 2012 roku klub zajął w rozgrywkach ligowych czwarte miejsce, ulegając w dwumeczu o brązowe medale Unibaksowi Toruń. Sezon 2013 ekipa pod wodzą trenera Rafała Dobruckiego zdobyła siódme w historii klubu drużynowe mistrzostwo Polski, pokonując w niespotykany sposób toruński Unibax (w dwumeczu 83:46 - ekipa Unibaksu zrezygnowała z rywalizacji w rewanżowym meczu finału i sędzia przyznał walkower 40:0 dla Falubazu, w pierwszym meczu na Motoarenie w Toruniu padł wynik 46:43 dla Unibaksu). W sezonie 2016 zielonogórzanie zdobyli brązowy medal drużynowych mistrzostw Polski pokonując w dwumeczu Betard Spartę WrocławEkantor.pl Falubaz z brązem DMP!, 2016.09.25, zuzel.zgora.pl.. W sezonie 2021 po ponad 15 latach Falubaz spadł do I ligi. W sezonie 2023 zespół awansował do Ekstraligi.
Derby Ziemi Lubuskiej
Tak zwane derby Ziemi Lubuskiej to rywalizacja drużyn ZKŻ Zielona Góra i Stali Gorzów Wielkopolski. Należy pamiętać, iż Zielona Góra jest częścią Dolnego Śląska. Historia rozgrywania tych derbów sięga 24 kwietnia 1960 roku kiedy to w Zielonej Górze, w 2 rundzie drużynowych mistrzostw II ligi – miejscowy LPŻ podejmował Stal. Drużyna gorzowska pokonała wówczas zielonogórską 30:45.
Do tej pory rozegrano 102 mecze. 57 wygrała drużyna Stali (39 w Gorzowie Wielkopolskim i 18 w Zielonej Górze), a 39 – drużyna ZKŻ (30 w Zielonej Górze i 9 w Gorzowie Wielkopolskim). Zanotowano 6 remisów – po 3 w Gorzowie Wielkopolskim i Zielonej Górze.
Poszczególne sezony
SezonRozgrywki ligoweUwagiLigaMiejsce 1948W latach 1948–1952 w rozgrywkach na maszynach przystosowanych występowała najpierw Unia a później Stal. Poznańska LO 7/10 1949 Poznańska LO 3/9 1950 Poznańska LO 3/9 1951 Poznańska LO (gr. A) 7/9 1952 Okr. zielonogórski 1/? 1957W latach 1957–1961 w rozgrywkach ligowych występowała sekcja LPŻ, którą w połowie 1961 roku przejęła Lubuska Fabryka Zgrzeblarek Bawełnianych. Protokół w sprawie przekazania sekcji został podpisany 9 sierpnia 1961 roku a drużyna kontynuowała sezon jako KM Zgrzeblarki. III III liga (gr. „północ”) 5/5 1958 III liga 8/10 1959 III liga 6/8 Awans w wyniku reorganizacji rozgrywek – podjęto decyzję o likwidacji III ligi 1960 II II liga 7/11 1961 II liga 10/11 1962 II liga 2/12 Przegrane baraże o awans 1963 II liga 2/12 1/12 1964 II liga 3/11 1965 I I liga 8/8 8/8 1966 I liga 8/8 1967 II II liga 4/10 8/10 1968 II liga 9/9 1969 II liga 4/9 1970 II liga 3/8 1971 II liga 1/8 1972 I I liga 7/8 Wygrane baraże o utrzymanie 1973 I liga 3/8 1974 I liga 7/8 Przegrane baraże o utrzymanie 1975 II II liga 1/8 1976 I I liga 10/10 1977 II II liga 1/7 1978 I I liga 7/10 1979 I liga 3/10 1980 I liga 7/10 1981 I liga 1/10 1982 I liga 1/10 1983 I liga 4/10 1984 I liga 3/10 1985 I liga 1/10 1986 I liga 4/10 1987 I liga 5/10 1988 I liga 4/10 1989 I liga 2/10 1990 I liga 7/8 Wygrane baraże o utrzymanie 1991 I liga 1/8 1992 I liga 4/10 1993 I liga 6/10 1994 I liga 10/10 1995 II II liga 4/10 1996 II liga 2/12 1997 I I liga 6/10 1998 I liga 9/10 1999 II II liga 2/13 Przegrane baraże o awans 2000 I liga 1/8 2001 I Ekstraliga 8/8 2002 II I liga 1/8 2003 I Ekstraliga 5/8 2004 Ekstraliga 7/8 Wygrane baraże o utrzymanie 2005 Ekstraliga 8/8 2006 II I liga 1/7 2007 I Ekstraliga 7/8 Wygrane baraże o utrzymanie 2008 Ekstraliga 3/8 2009 Ekstraliga 1/8 2010 Ekstraliga 2/8 2011 Ekstraliga 1/8 2012 Ekstraliga 4/10 2013 Ekstraliga 1/10 2014 Ekstraliga 4/8 2015 Ekstraliga 5/8 2016 Ekstraliga 3/8 2017 Ekstraliga 4/8 2018 Ekstraliga 7/8 Wygrane baraże o utrzymanie 2019 Ekstraliga 4/8 2020 Ekstraliga 4/8 2021 Ekstraliga 8/8 2022 II I liga 2/8 2023 I liga 1/8 2024 I Ekstraliga 6/8 2025 Ekstraliga 5/8 2026 Ekstraliga 6/8
Poziom ligowyLiczba sezonówSezonyI471965–1966, 1972–1974, 1976, 1978–1994, 1997–1998, 2001, 2003–2005, 2007–2021, 2024–2026II201960–1964, 1967–1971, 1975, 1977, 1995–1996, 1999–2000, 2002, 2006, 2022–2023III31957–1959
Stadion
thumb|Mecz ze Stalą Gorzów w 2009 roku Stadion klubu znajduje się przy drodze wylotowej na Wrocław. Stadion może pomieścić 15 tysięcy widzów. Nawierzchnia toru jest sjenitowa, długość wynosi 340,25 m. Od 4 maja 2006 roku stadion jest wyposażony w dmuchane bandy.
Wybudowany został nowy budynek klubowy (w tym nowa trybuna dla VIP-ów), gdzie przeniesiono siedzibę klubu z ul. Dworcowej. Wymieniana na krzesełka została część ławek na stadionie. Tor na łukach został poszerzony. Zakończono budowę oświetlenia. Zmodernizowane zostały kasy i ogrodzenie.
Na rok 2008 miasto Zielona Góra przyznało 3 mln złotych na kolejne etapy rozbudowy. Zamontowany został telebim oraz elektroniczne kasy, dokończony dolny parking dla kibiców, uruchomione wejścia od strony ul. Wrocławskiej i zamontowane krzesełka na drugim łuku.
Na początku listopada 2009 miasto Zielona Góra przeznaczyło 11 mln złotych na przebudowę pierwszego łuku stadionu, co ma rozpocząć gruntowną przebudowę całego obiektu. Pierwszy łuk został ukończony wiosną 2010, a zimą 2011 roku przeprowadzona została zmiana geometrii i nawierzchni toru oraz podwyższenie wysokości łuków.
Osiągnięcia Krajowe Poniższe zestawienia obejmują osiągnięcia klubu oraz indywidualne osiągnięcia zawodników w rozgrywkach pod egidą PZM, GKSŻ oraz Ekstraligi.
Mistrzostwa Polski Drużynowe mistrzostwa Polski 1. miejsce (7): 1981, 1982, 1985, 1991, 2009, 2011, 2013 2. miejsce (2): 1989, 2010 3. miejsce (5): 1973, 1979, 1984, 2008, 2016
Drużynowe mistrzostwa Polski juniorów 1. miejsce (5): 1980, 1987, 1988, 2019, 2020 3. miejsce (8): 1979, 1986, 2000, 2003, 2005, 2010, 2014, 2023
Mistrzostwa Polski par klubowych 1. miejsce (4): 1979, 1982, 1983, 2009 2. miejsce (7): 1993, 2003, 2011, 2012, 2017, 2018, 2020 3. miejsce (3): 1986, 2008, 2021
Młodzieżowe mistrzostwa Polski par klubowych 1. miejsce (4): 1988, 2001, 2019, 2020 2. miejsce (3): 2009, 2011, 2024 3. miejsce (6): 1985, 1989, 1991, 1992, 2002, 2015
Indywidualne mistrzostwa Polski 1. miejsce (3): 1982 – Andrzej Huszcza 1986 – Maciej Jaworek 2016 – Patryk Dudek 2. miejsce (2): 1980 – Andrzej Huszcza 1992 – Jarosław Szymkowiak 3. miejsce (9): 1980 – Henryk Olszak 1983 – Andrzej Huszcza 1984 – Andrzej Huszcza 1985 – Maciej Jaworek 1991 – Sławomir Dudek 2008 – Grzegorz Walasek 2010 – Rafał Dobrucki 2011 – Piotr Protasiewicz 2017 – Patryk Dudek
Młodzieżowe indywidualne mistrzostwa Polski 1. miejsce (7): 1973 – Zbigniew Filipiak 1975 – Bolesław Proch 1982 – Maciej Jaworek 1985 – Zbigniew Błażejczak 1997 – Grzegorz Walasek 2009 – Patryk Dudek 2013 – Patryk Dudek 2. miejsce (3): 1971 – Zbigniew Filipiak 1978 – Andrzej Huszcza 1989 – Jarosław Szymkowiak 3. miejsce (8): 1977 – Andrzej Huszcza 1981 – Maciej Jaworek 1984 – Piotr Tomaszewski 1992 – Andrzej Zarzecki 2008 – Grzegorz Zengota 2011 – Patryk Dudek 2015 – Krystian Pieszczek 2020 – Norbert Krakowiak
Pozostałe Drużynowy Puchar Polski 1. miejsce (1): 1992
Indywidualny Puchar Polski 1. miejsce (1): 1988 – Andrzej Huszcza 2. miejsce (1): 1986 – Andrzej Huszcza
Złoty Kask 1. miejsce (4): 1983 – Jan Krzystyniak 2003 – Rafał Okoniewski 2007 – Grzegorz Walasek 2016 – Patryk Dudek 2. miejsce (5): 1989 – Andrzej Huszcza 1991 – Andrzej Huszcza 2009Turniej o Złoty Kask 2009 rozegrano 30 kwietnia 2010 roku. – Piotr Protasiewicz 2011 – Piotr Protasiewicz 2026 – Dominik Kubera 3. miejsce (9): 1978 – Andrzej Huszcza 1983 – Andrzej Huszcza 1985 – Maciej Jaworek 1986 – Andrzej Huszcza 2000 – Andrzej Huszcza 2010 – Piotr Protasiewicz 2013 – Jarosław Hampel 2019 – Piotr Protasiewicz 2024 – Przemysław Pawlicki
Srebrny Kask 1. miejsce (11): 1970 – Zbigniew Marcinkowski 1971 – Zbigniew MarcinkowskiEx aequo z Grzegorzem Kuźniarem (Stal Rzeszów) i Zenonem Plechem (Stal Gorzów Wielkopolski). 1973 – Zbigniew Filipiak 1975 – Bolesław Proch 1977 – Andrzej Huszcza 1978 – Andrzej Huszcza 1980 – Maciej Jaworek 1982 – Maciej Jaworek 1993 – Tomasz Kruk 2009 – Grzegorz Zengota 2016 – Krystian Pieszczek 2. miejsce (10): 1970 – Paweł Protasiewicz 1978 – Henryk Olszak 1985 – Sławomir Dudek 1990 – Jarosław Szymkowiak 1991 – Andrzej Zarzecki