thumb|Wieża Leandra w ilustracji powieści J. Verne’a (ryc. L. Benetta, 1883) Wieża LeandraPolski egzonim uchwalony na 109. posiedzeniu KSNG. (tur. Kız Kulesi – dosł. Wieża Panny/Dziewicy) – historyczna budowla na wysepce w cieśninie Bosfor.
Wzniesiona na skalnej wysepce o powierzchni 1250 m² i odległa około 200 m od azjatyckiego wybrzeża, przynależna administracyjnie do rejonu Üsküdar (dzielnicy Salacak), stanowi charakterystyczny punkt Bosforu.
Historia Budowla powstała pod koniec V wieku p.n.e., pełniła początkowo rolę strażnicy, w której pobierano cła i inne opłaty od statków przybywających z Morza Czarnego. W XII stuleciu, za panowania Manuela Komnena na wysepce zbudowano bizantyjską fortyfikację, skąd na drugi brzeg przeciągnięto łańcuch zagradzający szlak wodny przez cieśninę. Po zdobyciu Konstantynopola (1453) Turcy przebudowali ten obiekt na swoją strażnicę. W ciągu następnych stuleci przekształcana wieża spełniała rozmaite funkcje: latarni morskiej (od XVII w.), miejsca kwarantanny podczas XIX-wiecznej epidemii cholery, a w XX w. przejściowo nawet stacji radarowej w systemie obrony wybrzeża. W czasach najnowszych okresowo znajdowała się w gestii ministerstwa obrony, ministerstwa transportu, a od 1994 – dowództwa marynarki wojennej, które wykorzystywało ją jako punkt kontrolny dla nadzoru jednostek przepływających przez cieśniny. Poddana gruntownej odnowie i pracom restauratorskim, a następnie wynajęta prywatnemu przedsiębiorstwu na cele turystyczne, jako punkt widokowy obecnie mieści drogą restaurację z kawiarniąRosie Ayliffe, Rose Baring, Barnaby Rogerson, Canan Silay: Stambuł. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza i Życie, 1999, s. 130, .Strona The Maiden's Tower. Republic of Türkiye Ministry of Culture and Tourism [dostęp 2025-12-06].Agata Wielgołaska, Witold Korsak: Turcja. Inspirator podróżniczy. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2020, s. 65, ..
Pochodzenie nazw Przyjęta powszechnie nazwa budowli nawiązuje do mitu o Leandrze, który co noc przepływał cieśninę do swojej ukochanej Hero, w istocie jednak podanie to odnosi się do zdarzeń mających miejsce w odległej o ponad 300 km cieśninie Hellespont (Dardanele). Natomiast późniejsza nazwa turecka związana jest z podaniem o księżniczce, której wyrocznia przepowiedziała śmierć od ukąszenia węża. Jej ojciec dla uniknięcia nieszczęścia postanowił zamknąć córkę w miejscu tak niedostępnym jak wieża na wodach Bosforu. Gad przedostał się tam jednak w dostarczonym koszu z figami i proroctwo się spełniło, gdy śmiertelnie ukąsił dziewczynę.
Podobny legendarny przekaz łączony jest z twierdzą Kızkalesi (tur. Zamek Panny/Dziewicy), zbudowaną na przybrzeżnej wyspie położonej na południowo-wschodnim śródziemnomorskim wybrzeżu Turcji. I w tamtej budowli ojciec miał przetrzymywać swą córkę, chroniąc ją przed spełnieniem złowieszczej przepowiedni. Faktycznie jednak ta pochodząca z XI/XII wieku forteca (wraz z drugą, nadbrzeżną, z którą pierwotnie była połączona groblą), służyła ochronie miasta Korykos przed napadami miejscowych piratówTurcja (pod red. Suzanne Swan). Warszawa: Wyd. Hachette Livre/Wiedza i Życie, 2006, s. 228, .Agata Wielgołaska, Witold Korsak: Turcja. Inspirator podróżniczy, dz. cyt., s. 201-202..
W literaturze Budowla epizodycznie występuje w zakończeniu przygodowej powieści Jules’a Verne’a Uparty Keraban, gdzie tytułowy bohater, który uporczywie odmawia zapłaty podatku za przepłynięcie cieśniny, z załadowaną taczką przebywa Bosfor na linie długości 1300 metrów – najpierw etapem do Wieży Leandra, a stamtąd na europejski brzeg StambułuKeraban Uparty, część II, rozdz. XVI (w przekładzie Joanny Belejowskiej)..
Galeria
Przypisy
Kategoria:Bosfor Kategoria:Konstantynopol Kategoria:Wieże Kategoria:Zabytki Stambułu