Ruch Chorzów – klub piłki nożnej z Chorzowa. Został założony 20 kwietnia 1920 r. w Bismarckhütte jako klub jednosekcyjnyEncyklopedia piłkarska FUJI, kolekcja klubów, tom I: Ruch Chorzów, Andrzej Gowarzewski, Katowice 1995; str 11.. Obecnie występuje w I lidze. Ruch jest czternastokrotnym mistrzem Polski, sześciokrotnym wicemistrzem Polski, trzykrotnym zdobywcą Pucharu Polski, ćwierćfinalistą Pucharu Europy 1974/1975, ćwierćfinalistą Pucharu UEFA 1973/1974 oraz finalistą Pucharu Intertoto 1998. W tabeli wszech czasów Ekstraklasy zajmuje piąte miejsce. W klasyfikacji medalowej mistrzostw Polski w piłce nożnej zajmuje drugie miejsce. Do sezonu 1986/1987 był jedynym klubem, który uczestniczył we wszystkich sezonach polskiej Ekstraklasy. W tabeli wszech czasów tych rozgrywek prowadził do połowy lat 90, a w klasyfikacji medalowej mistrzostw Polski w piłce nożnej prowadził do 2021 roku.
Ruch Chorzów jest pierwszym historycznym mistrzem Górnego Śląska w oficjalnych rozgrywkach PZPN. Jako pierwszy klub piłkarski reprezentował region górnośląski na szczeblu klubowych mistrzostw Polski. Jako pierwszy górnośląski klub zdobył też mistrzostwo Polski oraz Puchar Polski.
27 grudnia 2004 założono sportową spółkę akcyjną, która 27 stycznia 2005 przejęła klub. 4 grudnia 2008 sportowa spółka akcyjna zadebiutowała na rynku NewConnect. Tym samym Ruch Chorzów stał się pierwszym polskim klubem piłkarskim notowanym na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Klubowe motto to Legenda bez końca.
Dzieje klubu Założenie klubu mały|Miejski Dom Kultury w Chorzowie BatorymW tym budynku 20 kwietnia 1920 odbyło się zebranie założycielskie klubu 27 stycznia 1920 roku Polski Komisariat Plebiscytowy mający siedzibę w Bytomiu wystosował apel, w którym nawoływał do tworzenia nowych klubów sportowych na Górnym Śląsku. Głównym inicjatorem i pomysłodawcą tworzenia klubów sportowych pod egidą Polskiego Komisariatu Plebiscytowego był śląski działacz sportowy Alojzy Budniok80 lat OZPN Katowice, wyd. GiA, Katowice 2000, s. 16.. Za organizowanie klubu w Hajdukach (z ramienia Komisariatu) odpowiadał jednak Teofil Paczyński. Do tej roli predysponowały go dwie okoliczności; po pierwsze pełnił funkcję komisarza Polskiego Komisariatu Plebiscytowego w Hajdukach/Bismarkhucie, po drugie, pochodził ze starego górnośląskiego rodu hrabiowskiego, będącego w 1786 roku właścicielem Hajduk. Namówił on kilku graczy i działaczy sportowych do wystąpienia z klubu BBC (Bismarckhütter Ballspiel Club). Dzięki jego działaniom, 22 lutego 1920 roku na zebraniu dotyczącym nowo powstających klubów (jakie odbyło się w siedzibie PKP – bytomskim hotelu Lomnitz) pojawił się także reprezentujący Hajduki/Bismarkhutę Bernard SkopTadeusz Bagier, Zbigniew Dutkowski, Mirosław Kraszkiewicz, Pięćdziesiąt lat KS Ruch Chorzów, Chorzów 1970, s. 24.. 3 kwietnia 1920 roku na pierwszym zebraniu organizowanym przez Paczyńskiego w sprawie utworzenia nowego klubu w Hajdukach/Bismarkhucie, obecni byli: Jan, Józef i Franciszek Bartoszkowie; Bernard i Augustyn Skopowie oraz August Kiołbasa. Uchwalono wówczas datę zebrania konstytucyjnego (mającego wybrać zarząd nowego klubu) na 20 kwietnia 1920O powstaniu KS Ruch i boisku na Kalinie, Chorzowianin nr 22 (398) z 28.05.2008, s. 17.. Tego dnia zgodnie z ustaleniami odbyło się założycielskie zebranie klubu w Domu Związkowym w Hajdukach/Bismarkhucie, w którym wzięło udział czterdzieści osób. W składzie wybranego zarządu znalazło się 9 osób: wiceprezes Paweł Kiełbasa, skarbnik Edward Supernok, kierownik sportowy Franciszek Bartoszek, sekretarz Bernard Skop oraz Paweł Skop, Sylwester Golasz, Teofil Paczyński, Jakub Szweda i Stanisław Sojka. Pierwszym prezesem został nauczyciel z Klimzowca, Paweł Koppa.
Do powstania klubu w znacznej mierze przyczynił się fakt, że w lutym 1920 roku, zgodnie z postanowieniami traktatu wersalskiego przybyły na Górny Śląsk pierwsze oddziały aliantówMarek Czapliński, Dzieje Śląska od 1806 do 1945 roku, [w:] Historia Śląska, red. Marek Czapliński, Wrocław 2002, s. 358–359.. Rozpoczęły się tym samym przygotowania do przeprowadzenia plebiscytu, mającego zadecydować o przynależności państwowej Górnego Śląska. Rozwijający się dotąd spontanicznie ruch sportowy otrzymał wsparcie Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, w ramach którego utworzono wydział wychowania fizycznego (z Maksymilianem Wilimowskim jako kierownikiem). Tworzenie nowych klubów sportowych i udzielanie im wsparcia przeciągać miało górnośląską młodzież na polską stronę. Większość Górnoślązaków nie posiadała bowiem skrystalizowanej świadomości narodowej. Kierujący od 20 lutego 1920 roku Komisariatem Plebiscytowym Wojciech Korfanty zdawał sobie sprawę, że zbliżał się termin ostatecznych rozstrzygnięć. Pod patronatem PKP 20 marca 1920 r. utworzony został Górnośląski Związek Towarzystw Sportowych. W dniu 4 sierpnia 1920 r. ze struktur GZTS wyodrębnił się Górnośląski Związek Okręgowy Piłki Nożnej z siedzibą w Bytomiu, do którego przystąpił także KS Ruch75 lat OZPN Katowice, wyd. GiA, Katowice 1996, s. 11, 19–20..
Lata 1920–1922 – Geneza nazwy i pierwsze sukcesy Na zebraniu założycielskim za nazwę klubu obrano „Ruch”, której pomysłodawcą był Edward Supernok. Nazwa ta miała nawiązywać do śląskich ruchów powstańczychEncyklopedia piłkarska Fuji, kolekcja klubów, tom I: Ruch Chorzów, Andrzej Gowarzewski, Katowice 1995; str 12.. Nie można zapominać, że samo słowo „Ruch” ma jednak wiele znaczeńSłowo nie miało wyraźnego odniesienia do polskości czy powstań śląskich, można więc było dowolnie je interpretować. Wiele drużyn powstających dzięki pomocy Komisariatu Plebiscytowego nosiło jednoznacznie patriotyczne nazwy nawiązujące do Polski lub powstań, np. Polonia, Poniatowski, Haller, Młodzież Powstańcza, Słowian, Wyzwolenie, Puławski, Kościuszko, Wolność, Powstaniec. Ruch znalazł się w grupie nazw kojarzących się raczej z aktywnością fizyczną typu Naprzód, Walka czy Hart, por. 75 lat OZPN, s. 49–51.. Nie do końca jest też wyjaśniona oficjalna, pełna nazwa klubu przez pierwsze lata istnienia. Z racji sytuacji panującej na Górnym Śląsku przynależność państwowa gminy nie była jeszcze rozstrzygnięta, więc w latach 1920–1922 używano dwujęzycznych, podwójnych nazw urzędowych: „Bismarckhütte Oberschlesien/Bismarkhuta Górny Śląsk”, a w obiegu pojawiała się też pierwotna nazwa osady Hajduki, którą gmina oficjalnie przybrała 1 stycznia 1923 (jako Wielkie Hajduki)Jacek Kurek, Historia Wielkich Hajduk, Chorzów Batory-Wielkie Hajduki 2001, s. 11..
Jako barwy klubowe przyjęto na zebraniu założycielskim kolory: niebieski i biały. Miały one nawiązywać do barw ŚląskaW istocie barwy Śląska stanowią kolory żółty i niebieski, przyjęcie jednak takiego zestawu było wykluczone – trwały walki na Ukrainie i barwy te po prostu źle się kojarzyły, zob. O powstaniu KS Ruch i boisku na Kalinie, Chorzowianin nr 22 (398) z 28.05.2008, s. 19.. Przydomek „Niebiescy” przylgnął do piłkarzy już w latach dwudziestych.
Ruch Chorzów przed 1939 rokiem był jednoznacznie kojarzony z powstańcami śląskimi i polskimi patriotami. W powstaniach śląskich zginął bramkarz klubu Brol, a w walkach uczestniczyli także Józef i Jan Bartoszkowie, Józef Wieczorek, Sylwester Golasz czy Wilhelm KałużaTadeusz Bagier, Zbigniew Dutkowski, Mirosław Kraszkiewicz, Pięćdziesiąt lat KS Ruch Chorzów, Chorzów 1970, s. 29.. Kwestie narodowościowe były jednak na Górnym Śląsku bardzo skomplikowane. W konflikcie o przynależność państwową Górnego Śląska – jaki wybuchł w 1919 roku – twórcy Ruchu opowiedzieli się po polskiej stronie. Przy analizowaniu problematyki narodowościowej poszczególnych górnośląskich klubów piłkarskich działających w omawianym okresie pamiętać trzeba, że w miastach większość Ślązaków głosowała w plebiscycie za pozostaniem tego regionu w granicach Niemiec75 lat OZPN Katowice, Katowice 1996, s. 14. Tamże Henryk Rechowicz podaje przykład Zaborza, gdzie działał klub Borussia/Preussen choć większość mieszkańców opowiedziała się w 1921 roku za Polską. W Hajdukach na Polskę oddano tylko 35.82% głosów.. Założyciele Ruchu byli więc Ślązakami optującymi za PolskąWśród twórców klubu nie było przybyszy z zewnątrz. Wszyscy w chwili tworzenia klubu legitymowali się jedynie obywatelstwem II Rzeszy, zob. 75 lat OZPN Katowice, s. 13.. Nie przypadkiem pierwszy mecz rozegrano 3 maja 1920 roku, w dniu uchwalenia Konstytucji trzeciomajowejTego samego dnia pierwsze spotkanie rozegrał także Naprzód Lipiny, zob. 75 lat OZPN Katowice, wyd. GiA, Katowice 1996, s. 21.. Ten pierwszy mecz, z Orłem Józefowiec, zakończył się wygraną piłkarzy Ruchu 3:1. Jako pierwszy na listę strzelców w klubowych kronikach zapisał się Wiktor Prukop. Piłkarze którzy wystąpili w pierwszym meczu Ruchu: (3.05.1920) Franciszek BrollWilhelm SzeilthauerRobert PotyrchaAlojzy BronderAlfred MatuszczykJan KornasSylwester GolaszJózef BartoszekJan BartoszekWiktor PrukopKarol Grzesik
W maju 1920 roku Ruch przystąpił do Górnośląskiego Związku Towarzystw Sportowych (przekształconego później w Górnośląski Związek Okręgowy Piłki Nożnej (GZOPN)), który przydzielił klub do podokręgu bytomskiego. Piłkarze by zarobić na bilety (trzeba było dojechać na spotkania z rywalami) zorganizowali wówczas kółko teatralne i występowali w organizowanych przez nie przedstawieniachTadeusz Bagier, Zbigniew Dutkowski, Mirosław Kraszkiewicz, 50 lat KS Ruch Chorzów, Chorzów 1970, s. 23.. W nowo powstałym klubie poza pieniędzmi brakowało także sprzętu sportowego. Polski Komisariat Plebiscytowy przekazał klubowi tylko piłkę i sześć par butów piłkarskichStroje dla zawodników uszyła np. Franciszka Bartoszek, siostra współzałożycieli Ruchu, zob. Tadeusz Bagier, Zbigniew Dutkowski, Mirosław Kraszkiewicz, Pięćdziesiąt lat KS Ruch Chorzów, Chorzów 1970, s. 25.. Na jesieni 1920 roku hajduczanie zwyciężyli w rozgrywkach o mistrzostwo obwodu królewskohuckiego, wywalczając tym samym awans do tworzonej właśnie 14-zespołowej Klasy ATamże, s. 16.. W 1921 roku Ruch powoli rozpoczął ugruntowywać swoją piłkarską pozycję w regionie zajmując 3. miejsce w niedokończonych (przerwanych przez wybuch III powstania śląskiego) i nieoficjalnych jeszcze rozgrywkach Klasy A (śląskiej I ligi). W 1922 roku Niebiescy zostali pierwszymi mistrzami nowego okręgu piłkarskiego w strukturach polskiej piłki – (wschodniego) Górnego Śląska – tym samym zostając pierwszymi reprezentantami śląskiej ziemi w finałach mistrzostw Polski. Inauguracyjne spotkanie na poziomie Mistrzostw Polski piłkarze zagrali 29 lipca tego samego roku o godzinie 17:00 z obrońcą tytułu mistrzowskiego Cracovią. Spotkanie zakończyło się przegraną 2:8 (2 bramki Maksymiliana Koeniga). W końcowym rozrachunku bismarkhutcy piłkarze w konfrontacji ze wspomnianą drużyną krakowską, Pogonią Lwów i WKS-em Lublin okazali się najsłabsi. Odnieśli jednak swoje pierwsze zwycięstwo na szczeblu Mistrzostw Polski, pokonując 22 września na wyjeździe WKS Lublin 3:2Encyklopedia piłkarska FUJI, kolekcja klubów, tom I: Ruch Chorzów, Andrzej Gowarzewski, Katowice 1995; str 15-17.. Podstawowymi zawodnikami drużyny w dobie jej pierwszych sukcesów byli m.in.: Herman Kremer, Franciszek i Maksymilian Koenigowie, Wiktor Prukop, Konrad Kusz, Józef Sobota, Jerzy Hyla, Walter Russ czy Hubert Imioła.
Lata 1923–1926 – Fuzja z BBC i występy w górnośląskiej klasie A mały|lewo|Drużyna Ruchu z 1924 roku – wicemistrzowie Górnego Śląska