thumb|Logo Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego mały|Budynek przy ul. Konwiktorskiej 7, w którym mieści się Dział Zbiorów dla Niewidomych GBPiZS Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego (GBPiZS) – biblioteka naukowa w Warszawie, będąca samodzielną jednostką organizacyjną nadzorowaną przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W skład GBPiZS wchodzą Dział Zbiorów Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Dział Zbiorów dla Niewidomych.
Biblioteka ma siedzibę przy ul. Zabranickiej 8L w dzielnicy Targówek. Dział Zbiorów dla Niewidomych znajduje się przy ul. Konwiktorskiej 7 w dzielnicy Śródmieście.
Specjalizacja i zadania Jest to ogólnodostępna specjalistyczna biblioteka naukowa posiadająca zbiór z zakresu pracy i spraw socjalnych oraz zagadnień pokrewnych. Biblioteka współpracuje z Instytutem Pracy i Spraw Socjalnych, Centralnym Instytutem Ochrony Pracy, Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Biblioteką Głównego Urzędu Statystycznego, z bibliotekami i ośrodkami informacji naukowej, głównie o profilu ekonomiczno-społecznym, uczelniami państwowymi i niepaństwowymi oraz Międzynarodową Organizacją Pracy.
Przedstawiciele Biblioteki od lat uczestniczą w życiu zawodowym i społecznym środowiska naukowego i bibliotekarskiego, biorą udział w różnego rodzaju konferencjach, naradach, seminariach i szkoleniach, wygłaszają referaty na zjazdach, konferencjach i seminariach bibliotekarskich i w innych gremiach.
Głównymi użytkownikami są pracownicy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, pracownicy naukowi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, szkół wyższych, kadra profesorska, pracownicy administracji rządowej oraz studenci, magistranci i doktoranci, a także wszyscy pozostali zainteresowani problematyką szeroko pojętej pracy.
Głównej Bibliotece Pracy i Zabezpieczenia Społecznego podlega także Dział Zbiorów dla Niewidomych. Obejmuje on księgozbiór tworzony dla potrzeb czytelników z dysfunkcją wzroku i innych osób niepełnosprawnych, niemogących czytać zwykłego druku.
Historia Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego ma swoją genezę w specjalistycznej bibliotece powstałej przy Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej w 1918 roku. Liczący w 1920 r. 1000 woluminów księgozbiór Biblioteki był stopniowo wzbogacany poprzez systematyczne zakupy z funduszy Ministerstwa Pracy i Opieki Społecznej. W ten sposób powstała – w opinii Piotra Grzegorczyka – jedną z najlepszych bibliotek specjalistycznych w ówczesnej Polsce.
Do wojny Biblioteka powiększała swoje zasoby. W 1939 liczyła już 36 tys. woluminów, a w czasie działań wojennych uległa prawie całkowitemu zniszczeniu. W roku 1941, aby uniknąć dalszej dewastacji księgozbioru, włączono ją do Oddziału III Biblioteki Państwowej i złożono w gmachu Biblioteki Krasińskich.
Nieznaczna część ocalonych zbiorów zachowała się do tej pory i ma swoje miejsce w Głównej Bibliotece Pracy i Zabezpieczenia Społecznego. Świadczą o tym pieczątki, znaki własności na najstarszych, zgromadzonych w GBPiZS wydawnictwach. Po wojnie gromadzono księgozbiór na nowo, wzbogacano go, uzupełniano.
Od 1962 roku Biblioteka była związana z Instytutem Pracy jako Działowy Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej i Ekonomicznej. W Ośrodku zaczęto gromadzić książki, czasopisma, prace naukowe i inne materiały do szerokoprofilowych badań nad pracą.
Działowy Ośrodek INTE zaczął wydawać serwisy informacyjne: „Informację Ekspresową” – miesięcznik i „Wykaz Nabytków Biblioteki” – również miesięcznik. Podjęto też prace nad przygotowywaniem materiałów do Katalogu prac niepublikowanych wykonanych, prowadzonych lub planowanych w wyższych uczelniach i instytutach naukowo-badawczych z zakresu ekonomicznych i społecznych zagadnień pracy. W Ośrodku podjęto również próbę prezentacji polskiego dorobku piśmienniczego z zakresu ekonomicznych i społecznych zagadnień pracy. Działalność ukierunkowano na opracowywanie bibliografii, a tym samym na zaspokajanie potrzeb informacyjnych pracowników naukowych Instytutu Pracy, głównych użytkowników Ośrodka.
W roku 1962 zainicjowano wydawanie Bibliografii Ekonomicznych i Społecznych Zagadnień Pracy – rocznika. Wiązało się to przede wszystkim z wyodrębnieniem kompleksowej dyscypliny pod nazwą „nauka o pracy” oraz z koniecznością ujęcia polskiego piśmiennictwa z tego zakresu w uporządkowanym spisie bibliograficznym. Pomysł tego wydawnictwa uzyskał poparcie środowisk naukowych oraz praktyków z życia gospodarczego. Bibliografia ta nieprzerwanie ukazuje się do dziś, a drukowana jest już od lat w Zakładzie Poligraficzno-Wydawniczym Ministerstwa Pracy Rodziny i Polityki Społecznej.
W lipcu 1970 roku Instytut Pracy został zlikwidowany, a Działowy Ośrodek INTE stał się częścią utworzonego Zakładu Badań Ekonomiki Pracy. 24 czerwca 1972 r. Uchwałą nr 178 Rady Ministrów reaktywowano Instytut Pracy pod nazwą Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, a Działowy Ośrodek Informacji Naukowej Technicznej i Ekonomicznej zmienił wówczas nazwę na Bibliotekę Pracy i Zabezpieczenia Społecznego.
Zarządzeniem Nr 57 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 4 grudnia 1973 r. została utworzona Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego z przekształcenia i usamodzielnienia Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego.
Uchwałą nr 1 Rady Ministrów z dnia 5 stycznia 1974 r. GBPiZS zyskała status biblioteki naukowej.
Obecnie GBPiZS działa na podstawie Zarządzenia nr 28 Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 września 2013 r., wraz ze statutem.
Od 2013 r. Biblioteka istnieje w powiększonej strukturze. W skład GBPiZS wchodzą: Dział Zbiorów Pracy i Zabezpieczenia Społecznego oraz Dział Zbiorów dla Niewidomych.
Ośrodek Informacji Naukowej Zgodnie ze Statutem Biblioteki działalność informacyjna jest jednym z jej podstawowych zadań. GBPiZS pełni rolę centralnego ośrodka informacji naukowej w zakresie pracy i zabezpieczenia społecznego.
Ośrodek Informacji Naukowej, działający w strukturze Działu Zbiorów Pracy i Zabezpieczenia Społecznego, udziela bezpośrednio, telefonicznie oraz poprzez e-mail i fax wszelkich informacji, za pomocą których można dotrzeć do poszukiwanej literatury. Prowadzi też stałe serwisy informacyjne – należą do nich:
Bibliografia Ekonomicznych i Społecznych Zagadnień Pracy. Piśmiennictwo polskie za rok (…). Ukazały się tomy za lata 1962–2019Publikacje – Bibliografia Ekonomicznych i Społecznych Zagadnień Pracy [on-line], https://web.archive.org/web/20191014111753/https://www.gbpizs.gov.pl/index.php/nasze-publikacje/ekonom-i-spol-zagadnienia-pracy, (dostęp: 2019-10-10).. Praca i Polityka Społeczna. Analizy artykułów z czasopism angielsko-, francusko- i niemieckojęzycznych od 2018 r. publikowane w formie elektronicznej na stronie internetowej Biblioteki. Wcześniej (od 1963 r.) wydawane w formie publikacji papierowej, jako miesięcznikPublikacje – Przegląd czasopism zagranicznych [on-line], www.gbpizs.gov.pl, (dostęp: 2019-10-10).. Rodzina, Praca i Polityka Społeczna. Przegląd czasopism polskich w wyborze. Ukazuje się od 1974 r., jako tygodnik. Obecnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej BibliotekiPublikacje – Przegląd czasopism polskich [on-line], www.gbpizs.gov.pl, (dostęp: 2019-10-10).. Wykaz nabytków. Ukazuje się od 1973 r. w formie miesięcznika. Obecnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej BibliotekiZbiory – Książki – Nabytki [on-line], www.gbpizs.gov.pl, (dostęp: 2019-10-10).. Ekonomiczne i społeczne zagadnienia pracy w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim. Ukazuje się od 2014 r. Obecnie dostępny w wersji elektronicznej na stronie internetowej BibliotekiPublikacje – Dziennik Ustaw – pozycje wybrane [on-line], www.gbpizs.gov.pl, (dostęp: 2019-10-10).Publikacje – Monitor Polski – pozycje wybrane, http://www.gbpizs.gov.pl [on-line] (dostęp: 2019-10-10)..
Ośrodek Informacji Naukowej opracowuje i wydaje bibliografie monotematyczne poświęcone tematyce pracy i zabezpieczenia społecznego oraz bibliografie osobowe dokumentujące dorobek naukowy osób związanych z dziedzinami takimi jak: prawo pracy, polityka społeczna, zagadnienia rynku pracy i ubezpieczeń społecznych. Dotychczas ukazało się 145 takich bibliografii.
Ponadto na potrzeby Działu Zbiorów dla Niewidomych Ośrodek od 2015 r. wydaje także Katalog nowości czytelniczych książek mówionych w standardzie Daisy i formacie Czytak.
Dział Zbiorów Pracy i Zabezpieczenia Społecznego – zbiory mały|Wypożyczalnia GBPiZS przy ul. Zabranieckiej 8L Dział Zbiorów Pracy i Zabezpieczenia Społecznego gromadzi dorobek piśmienniczy na temat różnych aspektów pracy, zarówno w płaszczyźnie ekonomicznej, jak i prawnej, socjalnej, psychologicznej i socjologicznej, polityki socjalnej na rzecz rodziny oraz szeroko pojętego zabezpieczenia społecznego.
Księgozbiór jest stale powiększany o nowe pozycje. Na koniec I poł. 2019 r. liczył on 55 100 wydawnictw zwartych, prawie 4500 wydawnictw specjalnych oraz około 18 000 czasopism (polskich i zagranicznych).
Na księgozbiór Głównej Biblioteki Pracy i Zabezpieczenia Społecznego składają się:
Pozycje przejęte po Komitecie Pracy i Płac. Jest to tzw. „stary zbiór”. W głównej mierze obejmuje on publikacje XX w., piśmiennictwo zarówno sprzed, jak i po 1945 r. Znajdują się tu także cenne i interesujące wydawnictwa z XIX stulecia. Zaliczyć do nich można np. „Dziennik praw”, „Volumina Legum”, T.l-8 + Inwentarz (wyd. w Petersburgu w latach 1859–1860 przez Józefa Ohryzkę). Ze starszych publikacji wymienić warto m.in. czasopisma z zakresu pracy ukazujące się na początku XX w.: „Life and Labour” wydawane w Chicago przez The National Womens Trade Union Leage oraz „The Labour Gazette. Official Journal of the Departament of Labour” (Ottawa). Kilkutysięczny zbiór wydawnictw Międzynarodowej Organizacji Pracy (International Labour Organization), w tym wszystkie konferencje MOP w języku angielskim i francuskim. Układy Zbiorowe Pracy – zawierane i publikowane przed 1975 rokiem w sposób kompleksowy określały warunki wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą. Dziś są one pomocne w ustaleniu podstawy wysokości emerytury. Dokumentów tych nie posiadają Archiwum Akt Nowych i Departament Dialogu i Partnerstwa Społecznego MRPiPS. Główna Biblioteka Pracy i Zabezpieczenia Społecznego jako jedyna w kraju ma je w swoich zbiorach. Bibliografie osobowe i monotematyczne wydawane przez Główną Bibliotekę Pracy i Zabezpieczenia Społecznego w ramach prowadzonej działalności naukowejZagadnienie, to zostało szerzej omówione w dziale poświęconym Ośrodkowi Informacji Naukowej GBPiZS... Wydawnictwa specjalne, na które składają się prace doktorskie przekazywane Głównej Bibliotece Pracy i Zabezpieczenia Społecznego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, a także raporty i sprawozdania Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz instytucji mu podległych. Prenumerowane przez GBPiZS czasopisma naukowe – polskie i zagraniczne. Ponad połowa czasopism zagranicznych prenumerowanych przez Bibliotekę, to jedyne bądź drugie egzemplarze w kraju. Są one dokumentowane, a streszczenia artykułów ważnych z punktu widzenia zainteresowania resortu rodziny, pracy i polityki społecznej – zamieszczane w miesięczniku informacyjnym Biblioteki „Praca i Polityka Społeczna” publikowanym na stronie internetowej Biblioteki.
Od grudnia 2018 r. zbiory udostępniane są czytelnikom już nie tylko w formie tradycyjnej, ale także cyfrowej.
Dział Zbiorów dla Niewidomych – zbiory Trzon księgozbioru Działu Zbiorów dla Niewidomych stanowi literatura piękna, klasyka, powieści dla dzieci, młodzieży i dorosłych; pozycje popularnonaukowe, poradniki, książki w językach obcych oraz bieżące i archiwalne czasopisma środowiska niewidomych i słabowidzących.
Na koniec I poł. 2019 r. księgozbiór sekcji książki mówionej liczył 14 661 pozycji, książki brajlowskiej – 6 775, a tyflologiczny – ponad 3 000.
Księgozbiór, ze względu na sposób zapisu, dzieli się na: