Ustawa podatkowa – ustawa nakładająca podatek i określająca wymienione w art. 217 Konstytucji RP elementy konstrukcyjne podatku, tj. podmiot, przedmiot opodatkowania, stawki podatkowe, zasady przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków. Ustawa podatkowa jest wyrazem tego, że w demokratycznym państwie prawnym ingerencja w prawa obywatela musi mieć konstytucyjną legitymację i formę ustawyKosikowski C.: Zasady ustroju społecznego i gopodarczego w procesie stosowania Konstytucji. Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2005, s. 193..

Ustawa podatkowa jako źródło prawa Ustawa podatkowa nie rozszerza katalogu źródeł prawa o kolejną pozycję, natomiast stanowi odmianę ustawy zwykłej. Ustawa ta odróżnia się od ustawy zwykłej ze względu na: przedmiot, jako że ma ona dotyczyć danin publicznych, wymaganą kompletność i precyzję regulacji, specyfikę trybu ustawodawczego, wyróżniającą się w zakazie rozpatrywania jej w trybie pilnym (art. 123 ust. 1 Konstytucji RP) oraz nakazie przeprowadzenia pierwszego czytania na plenarnym posiedzeniu Sejmu (art. 37 ust. 2 Regulaminu Sejmu)Klecha K.: Wolność działalności gospodarczej w Konstytucji RP. C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 179..

Definicje ustaw podatkowych w polskim prawie Polskie prawo w dwóch różnych miejscach wskazuje na ustawy, które uważane są lub nazywane wprost ustawami podatkowymiKosikowski C.: Ustawa podatkowa. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 82..

Po pierwsze, miejscem tym jest art. 217 Konstytucji RP, w myśl którego „nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy”. Tak więc, została tu zawarta zasada nakładania podatków w drodze ustawy, i to na zasadzie wyłącznościBrzeziński B.: Wprowadzenie do prawa podatkowego. TNOiK, Toruń 2008, s. 184.. Ponadto w art. 123 ust. 1 Konstytucji RP wprost jest mowa o „projektach ustaw podatkowych”.

Po drugie, miejscem, w którym bezpośrednio używa się nazwy „ustawa podatkowa” i w którym definiuje się pojęcie ustawy podatkowej jest art. 3 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Na potrzeby tego aktu ustawami podatkowymi są „ustawy dotyczące podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych określające podmiot, przedmiot opodatkowania, powstanie obowiązku podatkowego, podstawę opodatkowania, stawki podatkowe oraz regulujące prawa i obowiązki organów podatkowych, podatników, płatników i inkasentów, a także ich następców prawnych oraz osób trzecichKosikowski C.: Ustawa podatkowa. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 83..”

Ustawy podatkowe w prawie polskim Ustawa podatkowa Rodzaj podatku Ustawa o podatku od towarów i usług () VAT Ustawa o podatku akcyzowym () Akcyza Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych () Podatek dochodowy od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych () Podatek dochodowy od osób prawnych Ustawa o grach hazardowych () Podatek od gier Ustawa o podatku tonażowym () Podatek tonażowy Ustawa o podatku od spadków i darowizn () Podatek od spadków i darowizn Ustawa o podatku rolnym () Podatek rolny Ustawa o podatku leśnym () Podatek leśny Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych () Podatek od czynności cywilnoprawnych Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych () Podatek od nieruchomości, podatek od środków transportowych Ustawa o podatku od wydobycia niektórych kopalin () Podatek od wydobycia miedzi i srebra Ustawa o podatku od niektórych instytucji finansowych () Podatek od niektórych instytucji finansowych Ustawa o podatku od sprzedaży detalicznej () Podatek od sprzedaży detalicznej Ustawa o specjalnym podatku węglowodorowym () Specjalny podatek węglowodorowyUstawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne () Podatek zryczałtowany dochodowy od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne

Przejrzystość regulacji podatkowych Regułą jest, że każdy podatek jest normowany odrębną ustawą (np. podatek od czynności cywilnoprawnych regulowany jest ustawą o podatku od czynności cywilnoprawnych), co ma na celu zwiększenie czytelności (przejrzystości) ustaw podatkowych. Wyjątkowo tylko podatki i opłaty zwane lokalnymi są unormowane w jednej ustawieKosikowski C.: Ustawa podatkowa. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 93..

Orzecznictwo Ustawa podatkowa, zgodnie z poglądami Trybunału Konstytucyjnego, powinna w jak najszerszym zakresie regulować podstawowe elementy konstrukcyjne podatku, powierzając podustawowym aktom prawnym co najwyżej szczegółowe rozwinięcie przyjętych rozwiązańMastalski R.: Prawo podatkowe. C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 61.. Tak więc, warunkiem konstytucyjności takiego rozwiązania – w ocenie TK – jest to, „że ustawa określa ogólne zasady w tym zakresie i udziela wystarczająco precyzyjnych wskazówek co do sposobu ich uregulowania w akcie wykonawczym” (wyr. z 1.9.1998 r., U 1/99, OTK 1998, Nr 5, poz. 63)Banaszak B.: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. C.H. Beck, Warszawa 2009, s. 933-934..

Przypisy

Kategoria:Podatki