Louis Alexandre Berthier (wym. []; ur. 20 listopada 1753 w Wersalu, zm. 1 czerwca 1815 w Bambergu) – książę Neuchâtel i Wagram, diuk Valengin, Marszałek Francji, mianowany przez cesarza Napoleona I w roku 1804, jako pierwszy wśród marszałków Cesarstwa. Z wykształcenia kartograf.
Życiorys Mając 7 lat wstąpił do wojska, gdzie służył pod rozkazami ojca będącego wówczas szefem nadzoru wojskowego. W latach 1781–1788 walczył pod rozkazami Jeana-Baptiste’a de Rochambeau w Ameryce, gdzie wspierał amerykańskich kolonistów w walce z Anglikami. Pozostał na ziemi amerykańskiej do wybuchu rewolucji francuskiej. W 1789 w randze generała-majora pełnił funkcję dowódcy gwardii narodowej w Wersalu. Uczestnik Rewolucji, w randze generała brygady objął stanowisko szefa Sztabu Armii Alp i Włoch. W 1793 roku został zwolniony z wojska, jako były oficer armii królewskiej. Dwa lata później, w marcu 1795 roku, po ogłoszeniu powszechnej amnestii wrócił do wojska. Awansowany na stopień generała dywizji (czerwiec 1795 roku) przez Napoleona doszedł w roku 1796 do stanowiska szefa sztabu.
Jako szef sztabu Wielkiej Armii odpowiadał za planowanie, administrację, zaopatrzenie i transport. Podlegało mu bezpośrednio 6 generałów i 8 pułkowników. W roku 1798 proklamował w Rzymie republikę. W 1799 Napoleon awansował go na stanowisko ministra wojny, które pełnił do 1807 roku.
W trakcie kampanii 1805 roku zapewnił odpowiednie warunki do przemarszu dwustutysięcznej armii z północnej Francji przez Ulm i Wiedeń pod Austerlitz, poprzez stworzenie dodatkowych magazynów z bronią i żywnością. Był uważany za najlepszego ówczesnego sztabowca w armiach europejskich, ale powierzanie mu dowództwa nad całą armią bez nadzoru Napoleona w 1809 omal nie doprowadziło do katastrofalnego w skutki ruchu Grande Armée.
Berthier ponownie dowiódł swoich zdolności organizacyjnych podczas odwrotu Wielkiej Armii z carskiej Rosji w 1812 roku. Dzięki niemu, po klęsce w Rosji, szybko udało się zebrać nową armię i stanąć naprzeciw koalicji antynapoleońskiej. Został ranny w bitwie pod Brienne 29 stycznia 1814 roku. Przez cały okres wojen napoleońskich u boku swego wodza i cesarza, który nadał mu w 1804 księstwo Neuchâtel i w 1809 czysto tytularne księstwo Wagram (za wkład w zwycięstwo w stoczonej tam bitwie). Wobec przewagi sił nieprzyjacielskich 11 kwietnia br. przyłączył się do grona wyższych oficerów domagających się abdykacji Napoleona.
W 1812 roku zablokował Antione'owi Henri Jomini’emu awans na stopień generała dywizji pod zarzutem opieszałości w dostarczaniu raportów i dokumentówMichael Lee Lanning, 100 największych dowódców wszech czasów, s. 103., po czym ten opuścił armię francuską i udał się na dwór Aleksandra I.
Po przywróceniu na tron dynastii Burbonów, króla Ludwika XVIII, zachował swoją funkcję i tytuł. Po ucieczce Napoleona z zesłania na wyspie Elbie – 100 dni Napoleona, wielu oficerów ponownie podporządkowało się jego rozkazom. Berthier zachował jednak lojalność w stosunku do króla, któremu ułatwił ucieczkę z kraju, a sam później osiadł w Bawarii.
Napoleon nie krył swojego rozżalenia z powodu postawy BerthieraMichael Lee Lanning, 100 największych dowódców wszech czasów, s. 187.. Armia Napoleona, sprawnie zrekonstruowana przez marszałka Davouta, pozbawiona była jednak kompetentnego szefa sztabu, tak potrzebnego podczas bitwy pod Waterloo.
Zmarł 1 czerwca 1815 roku, wypadając z okna kamienicy w Bambergu, w wyniku nieszczęśliwego wypadku, możliwe, że został z niego wypchnięty lub popełnił samobójstwo dręczony wyrzutami sumienia z powodu porzucenia Napoleona.
Przypisy
Bibliografia Michael Lee Lanning, 100 największych dowódców wszech czasów, Tytuł oryginału: All Military 100. A ranking of the most influental military of all time, .
Kategoria:Członkowie Izby Parów (restauracja Burbonów) Kategoria:Członkowie Sénat conservateur Kategoria:Książęta I Cesarstwa Francuskiego Kategoria:Marszałkowie Francji Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Uczestnicy francuskich wojen rewolucyjnych Kategoria:Urodzeni w 1753 Kategoria:Zmarli w 1815 Kategoria:Nazwiska zapisane na Łuku Triumfalnym w Paryżu