thumb|Żydzi w Lublinie zmuszeni do noszenia gwiazdy Dawida, 30 grudnia 1939 roku thumb|Cyganki w getcie lubelskim, 1941 thumb|Infografika przedstawiająca lokalizację gett „A” i „B” w Lublinie thumb|Sprzęty i przedmioty domowe zabrane Żydom deportowanym do obozów, 1942 Getto lubelskie (; , Lubliner geto) – getto utworzone przez niemiecką nazistowską administrację okupowanej Polski w 1941 w LublinieJack Fischel, The Holocaust, Greenwood Publishing Group, 1998, pg. 58 .. Zamieszkiwali je w większości Żydzi, chociaż przebywali tam także RomowieDoris L. Bergen, War & Genocide: A Concise History of the Holocaust, Rowman & Littlefield, 2002, pg. 144 .. Było jednym z pierwszych gett zlikwidowanych w 1942 podczas akcji „Reinhardt”.

Historia W 1940 r. SSPF Odilo Globocnik (dowódca SS na Dystrykt lubelski, który również opracował Plan Nisko), zmusił lubelskich Żydów do skupienia się w żydowskiej dzielnicy. Decyzję podjął ze względu na osobistą niechęć do Żydów mieszkających w okolicy siedziby swojego dowództwa. Zanim 24 marca 1941 r. powstało getto, dziesięć tysięcy Żydów zostało wypędzonych pod miasto.

Od stycznia 1940 roku do końca marca 1942 roku stanowisko przewodniczącego lubelskiego Judenratu piastował inż. Henryk Bekker, zastąpił go Marek Alten.

Wypędzenia i gettoizacja w marcu 1941 roku rozpoczęły się, gdy wynikła potrzeba osiedlania żołnierzy Wehrmachtu, przygotowujących się do ataku na ZSRR, w pobliżu linii demarkacyjnej rozdzielającej obszary okupowanej Polski.

Getto mieściło się w okolicach Podzamcza, od Bramy Grodzkiej (wtedy nazywanej „Bramą Żydowską”, ponieważ była przejściem pomiędzy Starym Miastem a dzielnicą żydowską), wzdłuż ulic Lubartowskiej i Unickiej, do kolejnej granicy na Franciszkańskiej.

Wielu członków żydowskich partii politycznych, jak na przykład Bund, było więzionych na Zamku lubelskim, ale mimo tego starali się kontynuować swoją działalność w konspiracjiRobert Kuwalek, „Lublin’s Jewish Heritage Trail”..

Już na samym początku istnienia w getcie więziono 34 tys. Żydów i nieznaną liczbę Romów. Praktycznie wszyscy z nich zginęli. Większość z nich – około 30 tys. – między 17 marca a 11 kwietnia 1942 r. została zamordowana w obozie zagłady w Bełżcu (część z nich przeszła jeszcze przez getto w Piaskach). Niemcy ustalili dzienny limit osób zsyłanych na śmierć na 1400 osób. Pozostałe 4 tys. ludzi zostało najpierw przeniesione do getta na Majdanie Tatarskim (drugie getto utworzone na przedmieściach Lublina) i tam zamordowane lub przewiezione na pobliski Majdanek. Ostatni z dawnych mieszkańców getta zginęli w egzekucji na Majdanku i w obozie w Trawnikach, gdzie 3 listopada 1943 r. przeprowadzono operację „Dożynki” (Aktion Erntefest)Mark Salter, Jonathan Bousfield, Poland, Rough Guides, 2002, pg. 304 .. Podczas likwidacji getta Joseph Goebbels – minister niemieckiej propagandy napisał w swoim dzienniku: „Procedura jest dość barbarzyńska i nie będę jej tutaj opisywał. Z Żydów nie pozostanie zbyt wiele.”

Po likwidacji mieszkańców lubelskiego getta niemieckie władze okupacyjne przeprowadziły rozbiórkę budynków na jego obszarze siłami więźniów z Majdanka, wliczając w to pobliską wioskę Wieniawę oraz Podzamcze. Wysadzono w powietrze Synagogę Maharama, zbudowaną w XVII wieku jako hołd dla Meir Lublin. W ten sposób naziści na zawsze wymazali z historii kilka wieków kultury społeczeństwa żydowskiego w Lublinie (w 1939 roku populacja Żydów wynosiła około 1/3 całej wszystkich mieszkańców).

Kilka osób zdołało uciec przed likwidacją getta do Warszawy, przynosząc wieść o jego zniszczeniu. Naoczne relacje przekonały niektórych warszawskich Żydów, że naziści mają zamiar wymordować całą ludność żydowskąAlexandra Garbarini, Numbered Days: Diaries and the Holocaust, Yale University Press, 2006, pg. 49 .. Jednakże inni, w tym szef warszawskiego Judenratu Adam Czerniaków, odrzucili doniesienia o masowych mordach, uznając je za „przesadne”Lawrence N. Powell, Troubled Memory: Anne Levy, the Holocaust, and David Duke’s Louisiana, UNC Press, 2002, pg. 125 .. W sumie tylko 230 lubelskich Żydów przeżyło okupację niemiecką.

Upamiętnienie

Zobacz też

Historia Żydów w Lublinie Einsatz Reinhardt

Przypisy

Bibliografia Tadeusz Radzik, Zagłada lubelskiego getta. The extermination of the Lublin Ghetto, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2007

Linki zewnętrzne Scenes from the Lublin Ghetto (Jewish Virtual Library) Lublin Ghetto Listings – April 1942

Lublin Kategoria:Getta żydowskie w okupowanej Polsce Kategoria:Dziedzictwo kulturowe Żydów w Lublinie Kategoria:Historia Lublina w czasie II wojny światowej