Europejski Złoty But (ang. European Golden Shoe, wcześniej European Golden Boot) – coroczna piłkarska nagroda przyznawana dla najlepszego strzelca spośród wszystkich najwyższych europejskich lig zrzeszonych w UEFA. Nagroda ta przyznawana jest od sezonu 1967/68, pierwotnie przez czasopismo L'Équipe, i początkowo nazywała się Soulier d'Or (co po francusku oznacza „złoty but”).
W 1991 roku, w wyniku protestu Cypryjskiego Związku Piłki Nożnej, który twierdził, iż w tamtejszej lidze jeden z graczy rzekomo zdobył 40 goli, L'Équipe zawiesiło plebiscyt i do 1996 roku nagroda przyznawana była nieoficjalnie, jednak w 1996 roku jeden ze sponsorów nagrody, firma Adidas, wraz z European Sports Media, zdecydował się kontynuować plebiscyt. Najlepszy strzelec sezonu 1990/91, Darko Panczew, nie otrzymał swojej nagrody do 2006 roku. Wtedy to L'Équipe podało w wątpliwość doniesienia Cypryjczyków. Jakiś czas potem Michel Platini skomentował tę sytuację słowami: Choć z opóźnieniem, nagroda trafia we właściwe ręce. Plebiscyt został wznowiony w 1996 roku ze zmienionymi zasadami. Od tego czasu Złoty But przyznaje się w oparciu o system punktowy, który ułatwia piłkarzom z silniejszych lig wygrywanie z piłkarzami z lig słabszych. Oznacza to również, że gole z mocniejszych lig są „więcej warte” od tych zdobytych w mniej prestiżowych rozgrywkach.
Od 1968 do 1991 mały|200px|Gerd Müller, zwycięzca z 1970 i 1972 roku mały|200px|Héctor Yazalde był pierwszym laureatem nagrody pochodzącym spoza Europy mały|200px|Ian Rush był pierwszym brytyjskim zdobywcą Złotego Buta mały|200px|Marco van Basten, zwycięzca z 1986 roku mały|200px|Hugo Sánchez był pierwszym laureatem z Ameryki Północnej mały|200px|Ronaldo był pierwszym zdobywcą Złotego Buta wybranym według nowych zasad mały|200px|Mário Jardel, laureat z 1999 i 2001 roku mały|200px|Thierry Henry, zwycięzca z 2004 i 2005 roku mały|200px|Diego Forlán, zwycięzca z 2005 i 2009 roku mały|200px|Cristiano Ronaldo, laureat nagrody Złotego Buta z 2008, 2011, 2014 i 2015 roku mały|200px|Lionel Messi, sześciokrotny zdobywca Złotego Buta z 2010, 2012, 2013, 2017, 2018 i 2019 roku. Jest również rekordzistą. mały|232x232px|Robert Lewandowski, laureat Złotego Buta z 2021 i 2022, jest jedynym Polakiem, który sięgnął po tę nagrodę dwukroknie, a także dwukrotnie z rzędu
W latach 1968–1991 Europejski Złoty But przyznawany był dla najlepszego strzelca spośród wszystkich europejskich lig. W tym okresie dwukrotnie tytuł ten przyznawany był Eusébio, Gerdowi Müllerowi, Dudu Georgescu i Fernando Gomesowi.
SezonKrajZawodnikKlubLigaGole1967/68EusébioSL BenficaPrimeira Liga421968/69CSKA SofiaA PFG361969/70Bayern MonachiumBundesliga niemiecka381970/71Olympique MarsyliaLigue 1441971/72Bayern MonachiumBundesliga niemiecka401972/73EusébioSL BenficaPrimeira Liga401973/74Sporting CPPrimeira Liga461974/75Dinamo BukaresztLiga I331975/76Omonia NikozjaProtathlima A’ Kategorias391976/77Dinamo BukaresztLiga I471977/78Rapid WiedeńBundesliga austriacka411978/79AZ AlkmaarEredivisie341979/80LierseEerste klasse391980/81Botew PłowdiwA PFG311981/82AFC AjaxEredivisie321982/83FC PortoPrimeira Liga361983/84LiverpoolFirst Division321984/85FC PortoPrimeira Liga391985/86AFC AjaxEredivisie371986/87Po latach nagrodę przyznano również Polsterowi ze względu na fakt, iż Cămătaru wiele ze swoich goli uzyskał w samej końcówce sezonu, prawdopodobnie wskutek odgórnej manipulacji. Rodion CămătaruDinamo BukaresztLiga I44Austria WiedeńBundesliga austriacka391987/88Galatasaray SKSüper Lig391988/89Dinamo BukaresztLiga I431989/90W sezonie 1989/90 Hugo Sánchez i Christo Stoiczkow zajęli ex aequo pierwsze miejsce.Real MadrytPrimera División38CSKA SofiaA PFG381990/91Crvena Zvezda BelgradPrva liga Jugoslavije34
Od 1992 do 1996 Oficjalnie plebiscyt nie był prowadzony od 1991 roku z powodu procesu cypryjskiego ZPN, którego zdaniem nagrodę powinien otrzymać zawodnik z tamtejszej ligi, który rzekomo zdobył 40 goli (choć król strzelców ligi cypryjskiej tamtego sezonu skończył z wynikiem 19 zdobytych goli). W wyniku tego L'Équipe zdecydowało się zaprzestać przyznawania tej nagrody i Złoty But powrócił oficjalnie dopiero w 1996 roku. Od sezonu 1996/97 European Sports Magazines (ESM), którego członkiem jest także L'Équipe, zdecydowało się wprowadzić system punktowy. Od tej pory liczba goli mnożona była przez współczynnik, który zależał od wyników drużyny z poszczególnych lig w europejskich pucharach w ciągu ostatnich 5 sezonów.
W międzyczasie najwięcej goli w Europie zdobywali:
SezonKrajZawodnikKlubLigaGolePrzypisy1991/92Gruzin Otar Korghalidze z klubu Guria Lanczchuti zdobył 40 goli, jednakże wynik ten jest zwykle pomijany w rankingach.RangersScottish Premier Division341992/93Gruzin Giorgi Megreladze z klubu Samgurali Ckaltubo zdobył 41 goli, jednakże wynik ten (tak jak trzech innych graczy) jest zwykle pomijany w rankingach.RangersScottish Premier Division341993/94PorthmadogWelsh Premier League431994/95Homenetmen ErywańBardzragujn chumb391995/96Margweti ZestaponiUmaglesi Liga40
Od 1997 Od sezonu 1996/97 European Sports Magazines przyznaje Złoty But w oparciu o system współczynników. Oznacza to, że zawodnik z silniejszej ligi, który zdobył mniej goli, ma szansę wyprzedzić zawodnika ze słabszej ligi, który strzelił więcej bramek.
Współczynniki odczytywane są z rankingu współczynników UEFA, który zależy od wyników klubów z każdej ligi w europejskich pucharach w ciągu ostatnich pięciu sezonów. Gole zdobyte przez zawodników pięciu najsilniejszych lig mnożone są przez współczynnik 2, natomiast w ligach z miejsc od szóstego do dwudziestego pierwszego współczynnik wynosi 1,5. Dlatego np. zdobywca goli w Serie A, włoskiej ekstraklasie, może liczyć na wyższe miejsce niż strzelec ze słabszej Welsh Premier League, czyli najwyższej walijskiej klasie rozgrywkowej.
Thierry Henry to pierwszy zawodnik, który zdobył Złotego Buta w dwóch kolejnych sezonach. Mário Jardel, Diego Forlán, Cristiano Ronaldo i Luis Alberto Suárez wygrywali go z dwoma różnymi klubami, przy czym Ronaldo i Suárez triumfowali grając także w różnych ligach (angielskiej i hiszpańskiej). Lionel Messi jest pierwszym zawodnikiem, który zdobył nagrodę trzy razy oraz ustanowił rekord 50 goli w sezonie. Do Messiego należy także rekord sześciu zdobytych Złotych Butów.
SezonKrajZawodnikKlubLigaGolePunktyPrzypisy1996/97RonaldoFC BarcelonaPrimera División34681997/98Vitesse ArnhemEredivisie34681998/99FC PortoPrimeira Liga36721999/00SunderlandPremier League30602000/01CelticScottish Premier League3552,52001/02Sporting CPPrimeira Liga42632002/03Deportivo La CoruñaPrimera División29582003/04ArsenalPremier League30602004/05W sezonie 2004/05 Thierry Henry i Diego Forlan zajęli ex aequo pierwsze miejsceArsenalPremier League2550Villarreal CFPrimera División25502005/06ACF FiorentinaSerie A31622006/07AS RomaSerie A26522007/08Manchester UnitedPremier League31622008/09Atlético MadrytPrimera División32642009/10FC BarcelonaPrimera División34682010/11Real MadrytPrimera División40802011/12FC BarcelonaPrimera División501002012/13FC BarcelonaPrimera División46922013/14W sezonie 2013/14 Cristiano Ronaldo i Luis Suárez zajęli ex aequo pierwsze miejsceReal MadrytPrimera División3162LiverpoolPremier League31622014/15Real MadrytPrimera División48962015/16FC BarcelonaPrimera División40802016/17FC BarcelonaPrimera División37742017/18FC BarcelonaPrimera División34682018/19FC BarcelonaPrimera División36722019/20LazioSerie A36722020/21Bayern MonachiumBundesliga41822021/22Bayern MonachiumBundesliga35702022/23Manchester CityPremier League36722023/24Bayern MonachiumBundesliga36722024/25Kylian MbappéReal MadrytPrimera División31622025/26Bayern MonachiumBundesliga3672
Zwycięzcy Pod uwagę nie brano zwycięzców z lat 1991–1996, gdy plebiscyt był nieoficjalny.
Według piłkarzy Miejsce Piłkarz Liczba tytułów 1. Lionel Messi 6 (2009/10, 2011/12, 2012/13, 2016/17, 2017/18, 2018/19) 2. Cristiano Ronaldo 4 (2007/08, 2010/11, 2013/14*, 2014/15) 3. Eusébio 2 (1967/68, 1972/73) Gerd Müller 2 (1969/70, 1971/72) Dudu Georgescu 2 (1974/75, 1976/77) Fernando Gomes 2 (1982/83, 1984/85) Ally McCoist 2 (1991/92, 1992/93) Mário Jardel 2 (1998/99, 2001/02) Thierry Henry 2 (2003/04, 2004/05*) Diego Forlán 2 (2004/05*, 2008/09) Luis Suárez 2 (2013/14*, 2015/16) Robert Lewandowski 2 (2020/21, 2021/22) Harry Kane 2 (2023/24, 2025/26) *Wspólny tytuł.
Według narodowości Miejsce Kraj Liczba tytułów 1. 8 2. 73. 4 4 46. 3 3 3 3 311. 2 2 2 2 216. 1 1 1 1 1 1 1
Według lig Miejsce Liga Liczba tytułów 1. Primera División 16 2. Premier League 7 Primeira Liga 7 4. Bundesliga niemiecka 65. Eredivisie 4 Liga I 47. A Profesionałna futbołna grupa 3 Scottish Premier League 3 Serie A 3 10. Bundesliga austriacka 211. Bardzragujn chumb 1 Eerste klasse 1 Ligue 1 1 Protathlima A’ Kategorias 1 Prva liga Jugoslavije 1 Süper Lig 1 Umaglesi Liga 1 Welsh Premier League 1
Przypisy
Linki zewnętrzne Actual Standing www.eurotopteam.com
Zdobywcy Europejskiego Złotego Buta
Kategoria:Piłkarskie nagrody i plebiscyty Kategoria:Listy piłkarskie