Franz Ernst Neumann (ur. 11 listopada 1798 w Schmelze bei Joachimsthal, zm. 23 maja 1895 w Królewcu) – niemiecki fizyk, krystalograf i matematyk, jako pierwszy podał matematyczne sformułowanie prawa indukcji wzajemnej; ojciec Carla Gottfrieda Neumanna (1832–1925). Laureat Medalu Copleya.
Życiorys Franz Ernst Neumann urodził się 11 listopada 1798 roku w Schmelze bei Joachimsthal. Był nieślubnym dzieckiem hrabiny Charlotte Friderike Wilhelmine Mellin (1753–1830) i Franza Ernsta Neumanna (1758–1821). Dzieciństwo spędził u dziadków ze strony ojca. Od 9. roku życia przebywał w Berlinie, gdzie uczęszczał do gimnazjum Friedrichswerdersches Gymnasium.
W 1815 roku, w wieku szesnastu lat wstąpił na ochotnika do 9 Kołobrzeskiego Pułku Grenadierów im. Hrabiego Gneisenau i brał udział w wojnach napoleońskich. 16 czerwca 1815 roku został ciężko ranny w bitwie pod Ligny – kula trafiła go w twarz i przebiła górną szczękę, a jego rany zostały opatrzone dopiero po dwóch tygodniach, kiedy został przywieziony do Düsseldorfu. Po sześciotygodniowym pobycie w lazarecie został zwolniony i uczestniczył w oblężeniu Givet.
Po zakończeniu wojny powrócił do szkoły, którą ukończył w 1817 roku. Następnie rozpoczął studia teologiczne na uniwersytecie w Berlinie, które kontynuował na uniwersytecie w Jenie. Jego nauczycielami byli m.in. August Neander (1789–1850) i Friedrich Schleiermacher (1768–1834.
W 1819 roku powrócił do Berlina, gdzie studiował nauki przyrodnicze – przede wszystkim mineralogię u Christiana Samuela Weissa (1780–1856). W 1826 roku uzyskał stopień doktora – pracę doktorską napisał z krystalografii De lege zonarum principio evolutionis systematum crystallinorum. W tym samym roku został wykładowcą (niem. Privatdozent) na Uniwersytecie Albrechta w Królewcu, gdzie przejął prowadzenie wykładów z mineralogii od Karla Gottfrieda Hagena (1749–1829). W 1829 roku otrzymał za wstawiennictwem Friedricha Wilhelma Bessela (1784–1846) stanowisko profesora fizyki matematycznej, które piastował aż do przejścia na emeryturę w 1876 roku. W 1830 roku poślubił córkę Hagena Florentine (1800–1838), z którą miał trzech synów: Carla Gottfrieda (1832–1925) – późniejszego profesora matematyki, Ernsta (1834–1918) – późniejszego profesora patologii i hematologii, Juliusa (1835–1910) – późniejszego profesora ekonomii. Po śmierci żony w 1838 roku ożenił się ponownie – z kuzynką żony Wilhelmą Kunigunde Hagen (1802–77), z którą miał córkę Luise (1837–1934), późniejszą malarkę.
W 1834 roku razem z Carlem Gustavem Jacobim (1804–1851) założył pierwsze seminarium matematyczno-fizyczne, wzorowane na seminarium naukowym w Bonn. Pomimo starań nie udało się mu się zbudować instytutu fizyki, stąd w 1847 roku zlecił budowę budynku laboratoryjnego koło swojego domu sfinansowaną ze środków odziedziczonych po drugiej żonie.
Zmarł 23 maja 1895 roku w Królewcu.
Działalność naukowa Zajmował się krystalografią i zastosowaniem geometrii analitycznej w krystalografii. Badał optykę kryształów i właściwości termiczne różnych minerałów.
Badał zjawiska polaryzacji, podwójnego załamania i indukcji elektromagnetycznej. W 1845 roku jako pierwszy podał matematyczne sformułowanie prawa indukcji wzajemnej. Swoją teorię indukcji elektrycznej opublikował w dwóch artykułach (1845, 1847). Obok Wilhelma Webera (1804–1891) był jednym z najważniejszych orędowników teorii oddziaływania elektromagnetycznego.
W obszarze matematyki zajmował się teorią potencjału i funkcji kulistych.
Neumann przywiązywał także dużą wagę do dydaktyki i nauczania nauk przyrodniczych. W swoim seminarium matematyczno-fizycznym kształcił nauczycieli szkół średnich. Promował niezależną pracę i eksperymenty w procesie kształcenia. Studentami Neumanna byli m.in. fizycy Gustav Kirchhoff (1824–1887), Friedrich Ernst Dorn (1848–1916) i fizyk Georg Hermann Quincke (1834–1924) i matematycy Alfred Clebsch (1833–1872), Carl Gottfried Neumann (1832–1925) i Paul Du Bois-Reymond (1831–1889).
Publikacje Neumann opublikował tylko część wyników swojej pracy – wiele wyników swoich badań przedstawiał studentom w trakcie swoich wykładów. Dzieła podane za Neue Deutsche Biographie:
1823 – Beiträge zur Kristallonomie 1831 – Untersuchung über die spezifische Wärme der Mineralien 1831 – Theorie der doppelten Strahlenbrechung abgeleitet aus den Gleichungen der Mechanik 1845 – Allgemeine Gesetze der induzierten elektrischen Ströme 1848 – Über ein allgemeines Princip der mathematischen Theorie inducierter elektrischer Ströme 1881–1894 – Vorlesungen über mathematische Physik (7 tomów) 1906–1928 – Gesammelte Werke (3 tomy)
Członkostwa, odznaczenia i nagrody 1833–1858 – członek korespondencyjny Pruskiej Akademii Nauk (Preußische Akademie der Wissenschaften) 1854 – Order Orła Czerwonego III klasy 1856 – członek korespondencyjny Austriackiej Akademii Nauk 1856 – członek zagraniczny Królewskiego Towarzystwa Naukowego w Getyndze (Königliche Societät der Wissenschaften zu Göttingen) 1858 – członek zwyczajny Pruskiej Akademii Nauk (Preußische Akademie der Wissenschaften) 1860 – Pour le Mérite 1862 – członek zagraniczny Royal Society 1863 – członek korespondencyjny Francuskiej Akademii Nauk 1864 – Order Orła Czerwonego II klasy 1865 – członek korespondencyjny Narodowej Akademii Rysiów-Ostrowidzów 1869 – Order Królewski Korony II klasy 1872 – członek nadzwyczajny Królewskiej Bawarskiej Akademii Nauk w Monachium (Königlich-Bayerischen Akademie der Wissenschaften zu München) 1872 – Order Maksymiliana 1887 – Medal Copleya 1888 – Order Królewski Korony I klasy
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne [dostęp 2021-10-24].
Kategoria:Niemieccy fizycy XIX wieku Kategoria:Niemieccy krystalografowie Kategoria:Niemieccy matematycy XIX wieku Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Albrechta w Królewcu Kategoria:Niemieccy członkowie Pruskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Bawarskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Francuskiej Akademii Nauk Kategoria:Członkowie Royal Society Kategoria:Odznaczeni cywilnym Orderem Pour le Mérite Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Czerwonego Kategoria:Odznaczeni Orderem Maksymiliana Kategoria:Urodzeni w 1798 Kategoria:Zmarli w 1895 Kategoria:Laureaci Medalu Copleya