Sokół skalny (Falco eleonorae) – gatunek średniej wielkości ptaka drapieżnego z rodziny sokołowatych (Falconidae). Zamieszkuje basen Morza Śródziemnego, atlantyckie wybrzeże północno-zachodniej Afryki oraz Wyspy Kanaryjskie. Zimuje głównie na Madagaskarze. Do Polski zalatuje wyjątkowo.
Systematyka Gatunek ten opisał w 1839 roku Carlo Giuseppe Gené, nadając mu nazwę Falco Eleonorae, która obowiązuje do tej pory. Jako miejsce typowe wskazał Sardynię. Nie wyróżnia się podgatunków.
Morfologia 180px|mały|lewo|Sokół skalny w locie Cechy gatunku Obie płci ubarwione jednakowo, ale samice są nieco większe od samców. Wierzch ciała łupkowoszary, spód brązowy z ciemnymi podłużnymi plamkami. Dziób czarny, nogi żółte. Ogon dłuższy niż u innych sokołów, skrzydła długie i smukłe. Występują dwie odmiany barwne: ciemna, prawie czarna, oraz znacznie częstsza jasna – z ciemnym „wąsem” na jasnych policzkach i wyraźnie kreskowanym spodem ciała. Wymiary średnie długość ciała ok. 36–42 cmrozpiętość skrzydeł 84–105 cmmasa ciała samca 350–390 g, samicy 340–460 gstosunek długości czaszki do dł. dzioba (u 1 okazu): 49 mm do 20 mm
Zasięg występowania, środowisko Zasięg występowania Gniazduje na wyspach i wybrzeżach od Wysp Kanaryjskich i północno-zachodniego Maroka na wschód przez basen Morza Śródziemnego po Sporady, Limnos, Cyklady, Dodekanez, Kretę i Cypr. Zimuje głównie na Madagaskarze, jednak niektóre osobniki migrują na Maskareny lub do Mozambiku. Opuszcza kolonie lęgowe w środku października lub w listopadzie. W Polsce do 2002 roku stwierdzony 10 razy, jedenaste stwierdzenie miało miejsce w 2012 roku. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego w 2013 roku dokonała rewizji stwierdzeń rzadkich ptaków i aż 7 stwierdzeń sokoła skalnego zweryfikowała negatywnie. Biotop Podczas rozrodu głównie wyspy i mniejsze wysepki, na zimowiskach na Madagaskarze również otwarte lasy. W okresie lęgowym na większych wyspach, np. Sardynii i Sycylii, oraz w Afryce i Turcji gnieździ się na nadbrzeżnych klifach.
Zachowanie 180px|mały|lewo|Jaja z kolekcji muzealnej Gniazdo Na półce skalnej lub na ziemi. Często w zagłębieniu lub pod krzewem. Jaja, pisklęta W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając od 1 do 4 jaj w lipcu–sierpniu; dzięki temu wylęganie się młodych przypada na okres jesiennych migracji wróblowych. Inkubacja trwa 28–30 dni, a młode opierzają się po 35–40 dniach życia. Młode samce zwykle pozostają w okolicach kolonii, za to młodociane samice bardziej się oddalają. Pożywienie Owady i małe ptaki. W sezonie lęgowym specjalizuje się w polowaniu na migrujące ptaki wróblowe. Niekiedy kilka sokołów skalnych współpracuje ze sobą, tworząc „barierę” w odstępach kilkuset metrów, dzięki której każdy przelatujący ptak zostanie dostrzeżony.
Status i ochrona Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje sokoła skalnego za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2021 roku liczebność światowej populacji szacowano na 32 400 – 33 300 dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznaje się za wzrostowy, choć w samej Europie jest on oceniany jako stabilny.
W Polsce jest objęty ścisłą ochroną gatunkowąRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt ()..
Zobacz też ptaki Polski
Przypisy Systematyka i nazewnictwo polskie za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Sokołowate Kategoria:Ptaki Afryki Kategoria:Ptaki Europy Kategoria:Ptaki Azji Kategoria:Ptaki Madagaskaru Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1839 roku