Eksperyment myślowy (od niemieckiego pojęcia Gedankenexperiment , użytego po raz pierwszy przez Hansa Christiana Ørsteda) w najszerszym znaczeniu jest użyciem hipotetycznego scenariusza w celu ułatwienia zrozumienia pewnych rzeczy, zjawisk. Eksperymenty takie przeprowadza się w różnych dziedzinach, od filozofii po fizykę, najczęściej w przypadku gdy na pytanie nie można znaleźć odpowiedzi popartej naukowymi faktami lub przeprowadzenie eksperymentu jest możliwe teoretycznie ale nie praktycznie; przykładowo w twierdzeniu o nieskończonej liczbie małp hipotetycznie można przeprowadzić eksperyment z małpami, jednak praktycznie jest to niemożliwe (potrzebna jest nieskończenie wielka liczba małp i maszyn do pisania lub nieskończenie wiele czasu).
Słynne eksperymenty myślowe Fizyka Eksperymenty myślowe w fizyce to m.in.: Paradoks bliźniąt (szczególna teoria względności) Paradoks EPR (mechanika kwantowa) Kot Schrödingera (mechanika kwantowa) Paradoks dwóch kondensatorów (teoria obwodów)
Matematyka Paradoks Hilberta (teoria mnogości)
Filozofia W filozofii bardzo często stosuje się eksperymenty myślowe: Paradoksy Zenona z Elei Statek Tezeusza Teleportacja (metafizyka) Dylemat więźnia Mózg w naczyniu (epistemologia, filozofia umysłu) Chiński pokój (filozofia umysłu, sztuczna inteligencja, kognitywistyka) Dylemat wagonika (także dylemat zwrotnicy) (etyka)
Różne Paradoks kota z kromką posmarowaną masłem Bazyliszek Roko
Zobacz też Myślenie Procesy poznawcze Rozumowanie Wnioskowanie Intuicja Koncepcja rozwoju intelektualnego Zmysł Eksperyment Nauka
Uwagi
Linki zewnętrzne Marek Jakubiec, nagrania dla Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych – Uniwersytet Jagielloński (CKBI UJ), kanał „Copernicus” na YouTube [dostęp 2024-10-12]: Eksperymenty myślowe w fizyce, 12 grudnia 2021. Eksperymenty myślowe w biologii, ekonomii i kognitywistyce, 19 grudnia 2021. Sabine Hossenfelder, Einstein's Greatest Legacy: Thought Experiments , kanał autorski na YouTube, 25 lipca 2020 [dostęp 2021-03-13].
Thought experiments , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-13].
Kategoria:Epistemologia