Kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa w Kaliszu (po 1945 znany jako kościół garnizonowy) – kościół położony w zespole gmachów jezuickich na kaliskim Śródmieściu, pojezuicki, wczesnobarokowy, trzynawowy, czteroprzęsłowy, bazylikowy z emporami.
Wzniesiony w latach 1592–1597 z fundacji prymasa Stanisława Karnkowskiego według projektu Jana Marii Bernardoniego z Como; katolicki, konsekrowany w 1596Kalendarium Południowej Wielkopolski..
Pierwotnie był częścią nowo powstałego w mieście kolegium jezuickiego. Obecnie po katedrze w Lublinie i kolegiacie Bożego Ciała w Jarosławiu (za czasów I Rzeczypospolitej najstarszym był kościół katolicki w Nieświeżu) najstarszy kościół jezuicki w Polsce. W wieży kościoła działało pierwsze polskie obserwatorium astronomiczne (1613), założone przez Karola Malaperta.
Pochowani zostali tutaj m.in. prymas Stanisław Karnkowski (w 1798 jego szczątki zostały przeniesione do kaliskiej bazyliki) oraz starosta żywiecki Krzysztof Czarniecki, ojciec hetmana polnego koronnego Stefana CzarnieckiegoLatacz E., Krzysztof Czarniecki, w: Polski Słownik Biograficzny, t. IV, Kraków 1938, s. 206..
W 1798 za zgodą papieża Piusa VI opuszczony wówczas kościół przekazano luteranom. Pełnił rolę kościoła ewangelickiego do lat II Wojny Światowej. W 1940 r. Kalisz opuścił luterański proboszcz Edward Wende, ale nabożeństwa ewangelickie dalej się odbywały. W 1945 roku na prośbę katolików bez żadnej podstawy prawnej kościół został im przekazany i przekształcony na garnizonowy. Ewangelicy starali się o jego zwrot do lat 90. XX wiekuJ. Kłaczkow, Kościół Ewangelicko-Augsburski w Polsce w latach 1945–1975, s. 242–252, 367, 398.
Przypisy
Linki zewnętrzne Andrzej Drewicz, Przewodniki. Kościół pw. św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa, www.wkaliszu.pl
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo kaliskie) Kategoria:Fundacje kościelne arcybiskupów gnieźnieńskich Wojciecha i Stanisława Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa Męczennika Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Wojciecha Kościół św. Wojciecha i św. Stanisława Biskupa w Kaliszu Kategoria:Kościoły Ordynariatu Polowego Wojska Polskiego Kategoria:Architektura barokowa w województwie wielkopolskim Kategoria:Dawne kościoły protestanckie w województwie wielkopolskim Kategoria:Dawne klasztory i kościoły jezuickie w Polsce Wojciecha i Stanisława Kategoria:Zabytkowe klasztory katolickie w województwie wielkopolskim