Wavellit (wawelit) – minerał z gromady fosforanów, klasy fosforanów uwodnionych. Należy do grupy minerałów rzadkich, rozpowszechniony jest tylko w niektórych rejonach Ziemi.

Nazwa pochodzi od nazwiska angielskiego lekarza i fizyka Williama Wavella odkrywcy tegoż minerału, który znalazł go w miejscowości Barnstaple w 1800 roku.

Właściwości Krystalizuje w układzie rombowym. Minerał ten tworzy kryształy o pokroju słupkowym, pręcikowym, igiełkowym. Występuje w skupieniach promienistych, groniastych, sferolitycznych, nerkowatych, kulistych, kolistych, rozetowych, włóknistych. Tworzy nacieki, żyłki, stalaktyty, naskorupienia. Jest kruchy, przezroczysty lub przeświecający rozpuszcza się w kwasie solnym.

Występowanie Minerał hydrotermalny niskich temperatur a także strefy procesów hipergenicznych (minerał strefy wietrzenia). Występuje w szczelinach i spoinach warstwowych łupków krzemionkowych, piaskowca, wapienia, w żyłach kruszcowych np. kasyterytu, w niektórych utworach magmowych, złożach fosforytów. Rzadziej w szczelinach skał metamorficznych (m.in. w łupkach łyszczykowych, kwarcytowych i diopsydowych). Niekiedy w wietrzejących granitach. Najczęściej współwystępuje z takimi minerałami jak: strengit, turkus, kakosen, crandallit, kwarc, kalcyt, waryscyt, afmit, hematyt, goethyt, limonit, piroluzyt.

Miejsca występowania: Na świecie: Niemcy – Bawaria, Saksonia, Hesja; Wielka Brytania – Kornwalia, Devonshire; USA – Floryda, Arkansas, Pensylwania; Brazylia, Czechy – Zbiroh, Zeleznik; Boliwia.

W Polsce: znaleziony w Górach Świętokrzyskich w jednostce łysogórskiej w spękaniach późno kambryjskich piaskowców kwarcytowych (arenitach kwarcowych o cemencie kwarcowym regeneracyjnym) budujących wzgórza w rejonie Barczy. Przypuszczalny źródłem jonów fosforanowych mogły być fosforanowe pancerze trylobitów, których ślady bytności zachowały się w postaci licznych skamieniałości śladowych Cruziana (d’Orbigny, 1842) na stropach ławic piaskowców (ślady pełzania trylobitów po dnie morskim). Ponadto na Dolnym Śląsku (w szczelinach łupków diopsydowych) koło Strzelina, w łupkach łyszczykowych w Brodziszowie koło Ząbkowic Śląskich i w łupkach kwarcytowych w Pustkowie Wilczkowskim.

Zastosowanie ma znaczenie kolekcjonerskie (minerał poszukiwany i wyjątkowo cenny) większe nagromadzenia wykorzystywane są do produkcji nawozów fosforowych wykorzystywany do produkcji zapałek

Galeria

Przypisy

Bibliografia J. Parafiniuk: Minerały systematyczny katalog 2004, TG ”Spirifer” W-wa 2005 A. Bolewski, A. Manecki: Mineralogia szczegółowa, Wyd. PAE W-wa 1993 W. Schumann: Minerały świata, O. Wyd. ”Alma – Press” 2003

Linki zewnętrzne artykuł o wawellicie na stronie Webmineral.com artykuł o wawellicie na stronie Mindat.org

Kategoria:Fosforany (minerały)